اعتمادسازی کنید

گروه سیاسی- ایران از ماه‌ها پیش تصمیم گرفت در قبال بی‌عملی اروپایی‌ها دست به کاهش تعهداتی بزند که طبق توافقنامه هسته‌ای محق به انجام آن است و این کار را گام‌به‎گام و با توجه به عملکرد طرف مقابل انجام داد. اروپایی‌ها نسبت به این موضوع حساسیت زیادی از خود نشان داده‌اند و حتی این اتفاق باعث شد فرانسه دست به ابتکار عمل برای نشاندن روحانی و ترامپ بر سر میز مذاکره بزند. اما در واقع اقدامات آنها تا اینجا نتوانسته ایران را قانع به توقف گام‌هایش کند.
اکنون بیش از دو هفته از برداشتن گام چهارم ایران برای کاهش تعهدات هسته‌ای می‌گذرد اما اقدام عملی از جانب اروپا دیده نشد؛ موضوعی که همچنان مورد گلایه مقامات ایران در مجامع بین‌المللی است. واقعیت آن است که انتظار ایران از توقف اجرای تعهدات جدی در این مرحله این بود که اروپایی‌ها وادار خواهند شد منافع اقتصادی ایران را تامین کنند. اما تحقق سناریوی مزبور ممکن نبود چون اروپا را سر دوراهی تامین منافع اقتصادی ایران یا همراهی با آمریکا قرار داد. باید اذعان داشت که در صورت همراهی اروپا با آمریکا، مرگ تدریجی برجام و استمرار بی‌عملی اروپا در تامین منافع اقتصادی ایران محتمل به نظر می‌رسد.
با این حال کاظم غریب‌آبادی، سفیر و نماینده دائم کشورمان نزد سازمان ملل و سایر سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین، در نشست اخیر شورای حکام آژانس سخنرانی و آخرین مواضع کشورمان را در خصوص برجام و تحولات مرتبط، مطرح کرد. وی در بیان اعتراض خود اعلام کرد که بهتر است اروپا به‌جای انتقاد از ایران، به نقش مخرب آمریکا بپردازد. نماینده ایران درباره امنیت و ایمنی برنامه هسته‌ای امارات نیز ابراز نگرانی کرد.
کاظم غریب‌آبادی در این نشست ضمن قدردانی از «فروتا» مدیرکل موقت آژانس به «رافائل گروسی» مدیرکل جدید تبریک گفت و ابراز امیدواری کرد که در دوران وی، عملکرد آژانس بیشتر تقویت شود.
راستی‌آزمایی تعهدات ایران در برابر راستی‌آزمایی تعهدات دیگر طرف‌هاست
سفیر ایران با بیان اینکه ایران حسن نیت خود را از طریق اجرای تمامی تعهداتش ذیل توافق هسته‌ای نشان داده و همان‌گونه که جهان شاهد بود، آژانس دائما پایبندی کامل ایران به توافق را گزارش کرده است، عنوان کرد: جمهوری اسلامی ایران با یک رویکرد برد-برد برای تمامی طرف‌ها وارد این توافق شد. به هر حال اگر قرار باشد فقط ایران تاکید می‌کنم فقط ایران، تنها طرفی باشد که باید فشارها را تحمل کند و به طور یکجانبه توافق را اجرا کند، چنین اجرای غیرمتعادلی به طور طبیعی زیاد دوام نخواهد آورد و عقب‌‌نشینی تدریجی از اجرای تعهدات، اولین گام ایران برای برگرداندن تعادل به این توافق است. وی افزود: حقیقت این است که تمامی طرف‌های این توافق معتقدند این توافق براساس اعتماد فرضی ایجاد نشده است بلکه این توافق براساس عدم اطمینان به همراه یک رژیم راستی‌آزمایی قوی بنا شده است. اگر بخواهیم ایده‌آل نگاه کنیم، این به معنی راستی‌آزمایی تعهدات ایران در برابر راستی‌آزمایی تعهدات دیگر طرف‌هاست.
غریب‌آبادی اضافه کرد: با خروج غیرقانونی و یکجانبه آمریکا از توافق و تحمیل مجدد تحریم‌های غیرانسانی علیه ایران و نیز ناتوانی طرف‌های اروپایی در حفظ تعادل ذاتی این توافق، صحبت از حفظ یا ایجاد اطمینان سخت خواهد بود. در این وضعیت جدید، واضح است که اجرای مفاد پیوست دوم و بخشی از پیوست سوم توافق هسته‌ای، اعتبار خود را از دست داده است. تمامی این رفتارهای بدخواهانه منتج به جلوگیری کامل ایران از مزایایی شد که بحق تحت برجام باید از آن منتفع می‌شد و پایه اصلی رضایت ایران جهت محدود شدن ذیل برجام بود.
وی گفت: به هر حال جمهوری اسلامی ایران امیدوار است طرف‌های باقیمانده در برجام و نیز جامعه بین‌الملل این قطار از ریل خارج شده را به مسیر مناسب بازگردانند به طوری که همه به مسیر اعتمادسازی برگردند و جهان بتواند شاهد اعتماد به چارچوب‌های چندجانبه باشد. برای ایران، طرف‌های باقیمانده در برجام به ویژه سه عضو اروپایی آن باید گام‌های عملی به سمت اعتمادسازی بردارند و حداقل سعی در بازگرداندن اعتماد به همان میزان که قبل از این وضعیت وجود داشت، کنند. اقدامات ایران در چهار سال گذشته بعد از اجرای برجام، گواهی واضح بر عزم آن برای ایجاد روابط سازنده با شرکای اروپایی و تمایل آن برای یافتن یک راه‌حل دیپلماتیک و منطقی برای این موضوع است. متاسفانه با این وجود، آنها گام عملی معتبری را برای اعاده اعتماد و بازگرداندن تعادل از‌دست‌رفته برجام برنداشته‌اند.
نماینده دائم ایران در آژانس خاطرنشان کرد: ایران تلاش خواهد کرد از منافع ملی خود مطابق با قواعد و مقررات بین‌المللی و موافقتنامه‌های مذاکره شده حفاظت کند و حتی گام‌های اخیر ایران جهت توقف اجرای برخی از تعهداتش ذیل برجام نه‌تنها ادامه پایبندی کامل به مقررات توافق مطابق ماده ۳۶ آن است بلکه هیچ‌یک از تعهدات بین‌المللی خود را نقض نکرده و کماکان در چارچوب برجام عمل می‌کند.
غریب‌آبادی اضافه کرد: متاسفانه به جای اقدامات عملی صادقانه، اروپایی‌ها از یک طرف صرفا به بیانیه‌های کلی در مورد تعهدات‌شان بسنده کرده و از طرف دیگر، در اشاره به توقف بخشی از تعهدات ایران، اغلب فراموش می‌کنند تا به نقش مخرب آمریکا به عنوان دلیل ریشه‌ای این وضعیت به واسطه رد کردن توافق یا بی‌تحرکی خودشان بپردازند. کاملا واضح است که اتخاذ چنین رویکردی و بستن چشمان بر روی حقایق موجود، حاکی از آن است که آنها هنوز آماده نیستند هزینه لازم برای حفظ مهم‌ترین دستاورد دیپلماسی و همان‌گونه که خودشان می‌گویند، یکی از بنیان‌های معماری عدم اشاعه را بپردازند.
وی ادامه داد: برابر این پیش‌زمینه، رفتار ایران نباید در این خصوص مورد سوال واقع شود، چرا که بعد از خروج یکجانبه آمریکا از برجام و ازسرگیری تحریم‌های برداشته شده، ایران به مدت یک سال صبر استراتژیک از خود نشان داد و در همان حال، سعی کرد به دیگر طرف‌ها اجازه دهد راه‌های جبران آثار خروج آمریکا از برجام را پیدا کنند. در طول این برهه زمانی، اتحادیه اروپا و سه کشور اروپایی از ایران خواستند در برجام بماند و در عوض، تلاش می‌کنند طرح‌های جایگزینی را برای تضمین بهره‌مندی مزایا برای ایران، همان‌گونه که در توافق آمده، ارائه کنند. بر این اساس ایران یک سال کامل را منتظر ماند، ولی متاسفانه نتیجه عملی در این خصوص به دست نیامد. سرانجام در ۸ می‌۲۰۱۹، ایران تصمیم به توسل به مفاد برجام گرفت و گام‌های اصلاحی تدریجی و شفافی را برای توقف اجرای تعهداتش ذیل برجام به طور گام به گام، هدفمند و قابل برگشت برداشت.
وی بیان کرد: گام‌های برداشته شده توسط ایران، نه تدابیر تلافی‌جویانه و نه آنچه برخی آن را رویکرد «کمتر در برابر کمتر» می‌نامند، بود: بلکه دقیقا مطابق با مکانیسم پیش‌بینی شده در بند ۳۶ توافق است. در طول این مدت، فاصله ۶۰ روزه بین هر گام وجود داشت، به گونه‌ای که فرصت کافی برای دیپلماسی داده شود. دلیل مهم دیگر برای اتخاذ این رویکرد تدریجی و گام به گام، آمادگی واقعی ایران برای حفظ برجام و جلوگیری از شکست آن بود.
غریب‌آبادی خاطرنشان کرد: اما از آنجا که هیچ راه‌حلی پیدا نشد و در همان زمان آمریکا رژیم تحریم‌های غیرقانونی یکجانبه خود را افزایش داد، هیچ انتخاب دیگری برای ایران جز ادامه اجرای حق خود ذیل توافق باقی نماند. به هر حال ایران حسن نیت خود را در تمامی زمان‌ها نشان داده و انتظار دارد چنین رویکردی، به نوبه خود با حسن نیت و اقدامات عملی مواجه شود.
ایران همچنان در چارچوب توافق هسته‌ای رفتار می‌کند
این دیپلمات ارشد کشورمان عنوان کرد: ایران همچنان در چارچوب توافق هسته‌ای رفتار می‌کند و آماده است تا اجرای کامل تعهدات خود را مشروط بر اینکه حقوق مشروعش همان‌گونه که در توافق آمده است، تضمین و محقق شود از سر بگیرد.
غریب‌آبادی با ذکر این نکته که واکنش‌های زیادی از سوی کشورهای مختلف در برابر گام‌های تدریجی ایران مشاهده شد، بیان کرد: اگر قرار است برجام به بقای خود ادامه دهد، تنها راه موجود اجرای تعهدات تمامی طرف‌ها، مطابق آنچه که در توافق و پیوست‌های آن آمده است، است. در حالی که واضح است دیگر طرف‌های برجام قادر نیستند سهم خود را تحت توافق ایفا کنند. غیرمسوولانه خواهد بود که انتظار داشته باشیم ایران از ابزارهای جبرانی مندرج در توافق استفاده نکند.
سیاست هسته‌ای شفاف ایران
وی در ادامه نکاتی را برای شفاف‌سازی در واکنش به ادعاهای بی‌پایه و غیرمرتبط از سوی چند عضو معدود آژانس ارائه کرد و افزود: ایران عضو NPT و آژانس و در حال اجرای تعهداتش در یک چارچوب شفاف است. ایران همزمان حقوق مشخصی را ذیل همین ابزارها دارد. بنابراین هیچ بهانه، فشار یا حتی طرح ادعاهای بی‌اساس مبنی بر ریسک اشاعه‌ای از سرگیری برخی فعالیت‌های هسته‌ای، موجب نخواهد شد ایران اعمال حقوق خویش طبق برنامه‌های ملی خود را متوقف یا محدود کند. وی تصریح کرد: سیاست هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران به طور شفاف از سوی مقامات آن در سطوح مختلف مطرح شده است. از منظر دینی، با حکم شرعی (فتوا) مقام معظم رهبری، سلاح اتمی هیچ جایگاهی در سیاست‌ها و همچنین دکترین دفاعی و امنیتی ایران ندارد، بلکه تولید و به کارگیری آنها نیز حرام است.
غریب‌آبادی با بیان اینکه نماینده آمریکا یک بار دیگر همان ادعاها درباره آمادگی کشورش برای مذاکره با ایران که به نظر می‌رسد بیشتر یک ژست سیاسی برای شانه خالی کردن از مسوولیت‌هایش در خصوص عدم پایبندی به تعهدات بین‌المللی‌اش باشد را تکرار کرد، یادآور شد: اگر آمریکا درباره ورود به مذاکرات جدی است باید اولا تمامی تحریم‌های اعمالی را لغو کند، به طوری که مسیر هموار شود. فقط در آن صورت، مذاکرات می‌تواند ذیل چارچوب کمیسیون مشترک دنبال شود. به گفته این دیپلمات ارشد کشورمان ادامه اعمال تحریم‌ها و دیگر اقدامات قهری یکجانبه با ادعاهای این کشور (آمریکا) در مورد مذاکرات، منطبق و سازگار نیست.
وی ادامه داد: صرفنظر از آنچه در رابطه با برجام در حال اتفاق است، کاملا مشخص است که گزارشات مدیرکل و مدیرکل موقت در این رابطه، در چهار سال گذشته حداقل یک نکته مهم را نشان داده و آن اینکه ایران در حال پایبندی به تعهداتش است. بنابراین، ادعاهای بی‌اساس مطرح شده توسط معدودی از اعضا به ویژه رژیم صهیونیستی در این نشست، صرفا بازی با سیاست‌های کثیف برای آسیب زدن به روند مثبت در همکاری‌های موجود بین ایران و آژانس است.
نماینده رژیم صهیونیستی در جایگاه موعظه کردن نیست
غریب‌آبادی تاکید کرد: با سابقه طولانی چنین رژیمی (رژیم صهیونیستی) در عدم الحاق و عدم پایبندی به هنجارها و استانداردهای بین‌المللی در حوزه عدم اشاعه و خلع سلاح، نماینده این رژیم در جایگاهی نیست تا دیگران را در مورد موضوعی که خودشان به آن احترام نمی‌گذارند، موعظه کند. کاملا واضح است که رژیم اسراییل، اصلی‌ترین مخالف برجام از زمان آغاز آن بوده و از هیچ تلاشی برای تخریب آن فروگذار نکرده است. معتقدیم فشار اعمالی این رژیم به دیگر کشورها تاکنون موثر نبوده و به این دلیل، تمرکز خود را از مدتی قبل بر آژانس قرار داده است. وی با بیان اینکه جعل کردن اسناد و ارائه اطلاعات انحرافی به آژانس و دولت‌های عضو توسط این رژیم، پدیده جدیدی نیست، اظهار داشت: تاسفبار است که این رژیم که در حال توسعه انواع مختلف سلاح‌های کشتار جمعی است، در حال توسل به هر ابزاری است تا افکار عمومی و جامعه بین‌المللی را از تهدید واقعی صلح، امنیت و ثبات منطقه‌ای و بین‌المللی منحرف کرده و برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران را به عنوان یک تهدید غیرواقعی و جعلی مطرح کند. نماینده دائم ایران در آژانس تاکید کرد: جمهوری اسلامی ایران خواهان بهترین رابطه در نوع خود با کشورهای خلیج‌فارس است، همان‌گونه که هم‌اکنون با برخی از آنان داریم و از پیشنهادها برای گفت‌وگو و رسیدگی به اختلافات استقبال می‌کند.
وی در عین حال یادآور شد: متاسفانه، این یک واقعیت ناامید‌کننده است که برای برخی کشورها در منطقه خاورمیانه به ویژه امارات متحده عربی و پادشاهی عربستان، تداوم جنگ و تنش به طور نزدیکی با بقای آنها مرتبط شده است. ما امیدوار و منتظر روزی هستیم که آنها عاقلانه برخورد کنند.
غریب‌آبادی اضافه کرد: برنامه هسته‌ای امارات متحده عربی، یک برنامه کاملا وارداتی است و نه متکی به ظرفیت‌ها و دانش بومی. از این رو ما در خصوص امنیت و ایمنی هسته‌ای این برنامه، نگرانی جدی داریم. همان‌گونه که مقررات آژانس نیز اذعان می‌دارند، مسوولیت در زمینه امنیت و ایمنی، برعهده کشورهاست و نمی‌تواند از خارج تامین شود. وی درباره عربستان نیز افزود: عربستان سعودی به عنوان کشوری با برنامه هسته‌ای غیرشفاف در حالی که عضو NPT و دارای توافقنامه پادمان جامع لازم‌الاجرا با آژانس است اما متاسفانه هنوز پروتکل «مقادیر کوچک» را اجرا می‌کند که این کشور را از تعهدات میزبانی بازرسان آژانس مستثنی می‌کند. با وجود درخواست‌های مکرر آژانس برای سالیان متمادی، پادشاهی عربستان تاکنون مدل به روز شده پروتکل یادشده را که صلاحیت دولت‌ها برای این پروتکل را محدود می‌کند، تصویب نکرده است.
نماینده دائم ایران در آژانس تاکید کرد: متاسفانه، روشن شده که چنین رفتار غیرمسوولانه عربستان، همچنین با تشویق از سوی دولت ترامپ تحت رویکرد سود‌محور سیاست خارجی رو‌به‌رو و ثابت شده که در چندین نوبت، دانش و فناوری هسته‌ای را به این کشور منتقل کرده است. آژانس و دولت‌های عضو آن باید برای عربستان روشن کنند که جامعه بین‌المللی هیچ انحرافی را از برنامه‌های هسته‌ای صلح‌آمیز از سوی عربستان تحمل نخواهد کرد.