18 - 03 - 2025
افزایش بهره وری صنعت با هوش مصنوعی.
«جهانصنعت»- اثر هوشمصنوعی روی مشاغل صنعتی، بهرهوری و آینده نیروی کار چیست؟ آیا نیروی کار حذف خواهد شد یا هوشمصنوعی به کمک شاغلان خواهد آمد؟ بررسیهای علمی نشان میدهد، تا سال2030 صرفا حدود 14درصد از مشاغل حذف خواهند شد. از این رو، هوشمصنوعی بیش از اینکه حذفکننده مشاغل صنعتی باشد، مکمل آنها بهشمار میرود و بر همین اساس هم هست که انتظار میرود در بلندمدت، این فناوری 1/1 تا 2/1درصد به بهرهوری نیروی کار بیفزاید. این مساله برای اقتصاد ایران که همواره بهرهوری گرایش به عدد صفر داشته است و هماینک در شرایط بسیار بغرنجی به سر میبرد، نوید بسیاری خوبی بهشمار میرود.
مرکز پژوهشهای مجلس در تازهترین گزارش خود درباره اثر هوشمصنوعی روی بازار کار ضمن بررسی مطالعات انجامشده توسط مراکز معتبر جهانی، میزان اثرگذاری هوشمصنوعی روی مشاغل صنعتی ایرانی را واکاوی کرده است.
براساس این گزارش، درصد تاثیر اتوماسیون هوشمصنوعی در اروپا و آمریکا در مشاغل مختلف از ۳ تا ۵۰درصد متفاوت است اما در گزارشهای مختلف تاثیر هوشمصنوعی بهصورت میانگین در مشاغل بین ۲۰ تا ۳۰درصد عنوان شده است. در مطالعات صورتگرفته در اروپا و آمریکا بهصورت میانگین در تمامی مشاغل در ۶۸درصد موارد هوشمصنوعی هیچ یا تاثیر ناچیزی خواهد داشت و در ۲۷درصد به صورت مکمل خود را نشان خواهد داد. (وظایف این دسته در بین ۱۰ تا ۵۰درصد قابل انجام توسط هوشمصنوعی خواهند بود). گفتنی است تنها در ۵درصد موارد منجر به حذف افراد از شغل و جایگزینی آنها خواهد شد. (وظایفی با قابلیت انجام بیش از ۵۰درصد آنها توسط هوشمصنوعی)
در عین حال، تاثیر هوشمصنوعی در کشورهای گوناگون بر مشاغل وابسته به متغیرهای تاثیرگذار مانند در دسترس بودن داده زیرساخت دیجیتالیسازی و … از بین ۱۲ تا ۲۸درصد متفاوت و میانگین جهانی آن ۱۸درصد خواهد بود.
براساس این گزارش، کشورهایی که سهم بیشتری در پیشرفت دیجیتالیسازی و توسعه دارند، سهم بیشتری از تاثیر هوشمصنوعی خواهند داشت. میانگین تاثیر هوشمصنوعی بر مشاغل در بین بازار کشورهای توسعهیافته ۲۵ و در بین بازار کشورهای در حال توسعه ۱۶درصد خواهد بود.
پیشبینی میشود تا سال۲۰۳۰ حدود ۱۷۰میلیون شغل جدید ایجاد شود؛ رقمی که معادل ۱۴درصد از مشاغل فعلی است. از سوی دیگر، تحولات مذکور منجربه حذف ۹۲میلیون شغل (۸درصد مشاغل فعلی) نیز خواهند شد. نسبت وظایف کاری که تنها توسط انسانها انجام میشود از ۴۷درصد فعلی به ۳۳درصد کاهش یابد، در حالی که سهم وظایف انجامشده توسط فناوری از ۲۲درصد به ۳۳درصد و ترکیب انسان- ماشین از ۳۰درصد به ۳۴درصد افزایش یابد. این روند در صنایع مختلف متفاوت است؛ به عنوان مثال در صنعت بیمه و مخابرات بیش از ۹۵درصد کاهش کار انسانی به دلیل خودکارسازی خواهد بود، درحالیکه در بخشهای خدمات پزشکی و دولتی تقریبا نیمی از این کاهش ناشی از افزایش همکاری انسان- ماشین است.
براساس این گزارش، با استناد به مطالعات بینالمللی و تطبیق آن با دادههای مرکز آمار ایران سهم در معرض اتوماسیون هوشمصنوعی در ایران حدود ۲۰درصد خواهد بود. با استفاده از عدد تاثیر هوشمصنوعی بر مشاغل در ایران و مقایسه با سایر کشورهای مشابه میتوان بهرهوری هوشمصنوعی در بلندمدت را تخمین زد. این تخمین رشدی سالانه بین 1/1 تا 2/1درصدی در ایران را بهوسیله هوشمصنوعی نشان میدهد.
رشد یا کاهش مشاغل؟
به گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، مشاغلی مانند متخصصان دادههای کلان مهندسان فناوری مالی (فین تک) متخصصان هوشمصنوعی و یادگیری ماشین و توسعهدهندگان نرمافزار و اپلیکیشن از جمله سریعترین مشاغلی هستند که بهطور مستقیم تحتتاثیر هوشمصنوعی قرار دارند. درصد رشد این مشاغل به ترتیب ۸۷درصد، 70درصد، 69درصد و 66درصد است.
در همین حال، مشاغلی مانند صندوقداران و متصدیان فروش بلیت، متصدیان بانک و کارمندان مرتبط با اپراتورهای ورود داده و دستیاران اداری و منشیهای اجرایی از جمله سریعترین مشاغلی هستند که بهطور مستقیم تحتتاثیر هوشمصنوعی و اتوماسیون قرار دارند. درصد کاهش این مشاغل بهترتیب 40 درصد، 39 درصد، 38درصد و 37درصد است. استفاده از هوشمصنوعی و خودکارسازی فرآیندها و وظایف بهعنوان یکی از استراتژیهای پرکاربرد در میان کارفرمایان شناخته میشود، بهطوریکه ۷۳درصد از کارفرمایان (از مجموع 1000 کارفرمای مشارکتکننده در مطالعه خارجی مربوطه) از این رویکرد بهره میبرند. این فناوریها بهعنوان یکی از مهمترین عوامل تحول در مشاغل عمل کرده و در برخی صنایع، میزان استفاده از آنها حتی فراتر از میانگین جهانی است. برای مثال در صنعت الکترونیک ۹۵درصد از کارفرمایان انتظار دارند که هوشمصنوعی و خودکارسازی تاثیر چشمگیری بر کسبوکارشان داشته باشد. در برخی حوزهها مانند مخابرات و خدمات فناوری اطلاعات تمرکز بیشتری بر توسعه و بهرهگیری از این فناوریها وجود دارد، بهگونهایکه حدود ۸۰درصد از کارفرمایان در این بخشها برنامههایی برای تقویت آنها دارند. با وجود جایگزینی تدریجی برخی مهارتهای انسانی این فناوریها در برخی زمینهها به بهبود مهارتهای انسانیمحور مانند انعطافپذیری، توانایی تطبیقپذیری و سرعت واکنش کمک قابلتوجهی میکنند. طبق گزارش آینده مشاغل در سال ۲۰۲۵ پیشبینی میشود تا سال۲۰۳۰ نسبت وظایف کاری که تنها توسط انسانها انجام میشود از ۴۷درصد فعلی به ۳۳درصد کاهش یابد. در حالی که سهم وظایف انجامشده توسط فناوری از ۲۲درصد به ۳۳درصد و ترکیب انسان- ماشین از ۳۰درصد به ۳۴درصد افزایش خواهد یافت. حدود 5/81درصد از این کاهش کار انسانی بهدلیل خود کارسازی و ۱۹درصد به دلیل افزایش همکاری انسان ماشین خواهد بود.
اثرگذاری بیشتر در کشورهای پیشرفته
براساس این گزارش، یک الگوی مهم در بین مطالعات انجامشده نشاندهنده این موضوع است که کشورهایی با سهم بیشتری از پیشرفت در دیجیتالیسازی و توسعه، سهم بیشتری از تاثیر هوشمصنوعی خواهند داشت. میانگین تاثیر هوشمصنوعی بر مشاغل در بین بازار کشورهای توسعهیافته ۲۵درصد و در بین بازار کشورهای در حال توسعه ۱۶درصد خواهد بود. همچنین براساس گزارش صندوق بینالمللی، در اقتصادهای پیشرفته حدود ۶۰درصد مشاغل در معرض هوشمصنوعی هستند. قرار گرفتن وظایف مشاغل در معرض هوشمصنوعی در اقتصاد بازارهای نوظهور ۴۰درصد و در کشورهای کمدرآمد ۲۶درصد است. اگرچه بسیاری از بازارهای نوظهور و اقتصادهای در حال توسعه ممکن است اختلالات مرتبط با هوشمصنوعی فوری کمتری را تجربه کنند اما آمادگی کمتری برای استفاده از مزایای هوشمصنوعی دارند. این میتواند شکاف دیجیتالی و نابرابری درآمد بین کشورها را تشدید کند.
بهرهوری بهوسیله هوشمصنوعی
به گزارش بازوی پژوهشی مجلس، مطابق گزارشهای بررسیشده هوشمصنوعی از سه طریق بهرهوری ایجاد خواهد کرد.
1- جایگزینی در نیروی کار: هوشمصنوعی بهواسطه انجام وظایفی که پیش از آن تنها توسط انسانها قابلانجام بود میتواند هزینه انجام آن وظایف را کمتر کرده، یا جایگزین نیروی کار در فرصتهای شغلی شود. جایگزینی هوشمصنوعی با نیروی کار با هزینهای کمتر منجر به ایجاد بهرهوری برای شرکتها خواهد شد. مانند پاسخگویی هوشمصنوعی در بخش پشتیبانی مراکز تماس خدمات پس از فروش و… که هوشمصنوعی توانایی پاسخگویی به سوالات پرتکرار و متداول را دارد و نیاز کمتری به نیروی انسانی برای این مراکز وجود خواهد داشت. این موضوع منجر به کاهش هزینه و افزایش بهرهوری برای شرکتها میشود.
2- افزایشدهنده سرعت و کیفیت کارها: استفاده از هوشمصنوعی در مشاغل مختلف میتواند منجر به افزایش سرعت افراد و کیفیت کارها شده و افراد در مدتزمان مشابه وظایف بیشتری را انجام داده همچنین کیفیت بالاتری در خروجی ارائه دهند. این موضوع نیز در ادامه منجر به افزایش بهرهوری خواهد شد. هوشمصنوعی میتواند کارگران را با کارآمدتر کردن کمک به افزایش کیفیت کار یا قادر ساختن آنها برای انجام وظایف ارزشافزای جدید کمک کند مانند کمک به طراحان گرافیک، معماران، تدوینگران برنامهنویسان، تصویرسازان و… که به واسطه ابزارهای هوشمصنوعی میتوانند کارها را با سرعت بیشتر و کیفیت بالاتری انجام دهند.
3- استخدام مجدد افراد در مشاغل جدید: افرادی که به واسطه هوشمصنوعی شغل خود را از دست بدهند در ادامه با استخدام مجدد در فرصتهای شغلی دیگر بازار کار را بزرگ خواهند کرد. این مورد نیز یکی دیگر از عوامل افزایش بهرهوری به واسطه هوشمصنوعی خواهد بود.
افزایش بهرهوری جهانی
مطابق گزارشهایی که در این خصوص آورده شده است، پس از پذیرش بیش از 50درصدی هوشمصنوعی در صنایع، این فناوری توانایی دارد بهصورت سالانه بهرهوری جهانی را 4/1درصد افزایش دهد. این عدد در بین کشورهای گوناگون متفاوت است. همچنین مطالعات آکادمیک مختلف در این زمینه اعداد متفاوتی را پیشبینی کردهاند، برای ایالاتمتحده اعدادی بین 7/1 تا 7/2 نرخ سالانه رشد بهرهوری پیشبینی شده است. مسلما این پیشبینی با در نظر گرفتن پیشفرضی از توانایی هوشمصنوعی در چشمانداز ۱۰سال آینده تهیه شده است. هوشمصنوعی ممکن است پیشرفتهایی بیشتر و بزرگتر یا کمتر و کوچکتر از مقدار در نظر گرفتهشده داشته باشد. با توجه به سطوح متفاوت توانایی هوشمصنوعی در آینده، نرخ میانگین بهرهوری جهانی میتواند سالیانه بین 8/0درصد تا ۲درصد قرار بگیرد. در واقع در بازهای ۱۰ساله هوشمصنوعی میتواند بسته به میزان پیشرفت فناوری از ۸ تا ۲۰درصد بهرهوری را افزایش دهد.
اثر 20درصدی روی مشاغل ایرانی
در مطالعه گروههای شغلی و صنعتی سهم نهایی هوشمصنوعی روی مشاغل در ایران در مجموع ۲۰درصد خواهد بود. در واقع ۲۰درصد از تمام موقعیتهای شغلی در ایران از هوشمصنوعی تاثیر میپذیرند. این تاثیر دو بخش دارد: تعداد زیادی از مشاغل بهوسیله هوشمصنوعی تکمیل و تقویت خواهند شد و هوشمصنوعی نقش مکمل را در آنها ایفا خواهد کرد. بخش کوچکتری از موقعیتهای شغلی نیز به مرور جایشان را بهطور کامل به هوشمصنوعی خواهند داد. در مطالعات انجامشده سهم بخش تکمیلکننده هوشمصنوعی بسیار بیشتر از بخش جایگزینی کامل آن با نیروی کار خواهد بود. در همین گزارش اشاره شد که هوشمصنوعی در ۹۰درصد موارد تاثیر مکمل دارد و در کمتر از ۱۰درصد منجر به جایگزینی با نیروی کار میشود. اگر چنین مطالعهای را به ایران تعمیم دهیم، میتوان انتظار داشت موج هوشمصنوعی مولد روی 2درصد از مشاغل در ایران تاثیر شدید بگذارد که این امر میتواند منجر به جایگزینی نیروی کار شود و روی ۱۸درصد از مشاغل تاثیر مکمل و تقویتکننده خواهد داشت.
هوشمصنوعی و بهرهوری در ایران
با محاسبه سهم در معرض اتوماسیون هوشمصنوعی در ایران و مقایسه با دیگر کشورهای مشابه با این عدد میتوان بهرهوری ایجادشده بلندمدت در ایران به واسطه هوشمصنوعی را تخمین زد. با توجه به عدد به دست آمده ایران از حیث سهم در معرض اتوماسیون هوشمصنوعی در کنار کشورهای ترکیه پرو و کلمبیا قرار میگیرد. در مطالعه صورتگرفته این کشورها میانگین سالانه رشد بهرهوری بین 1/1 تا 2/1درصد را بهوسیله هوشمصنوعی میتوانند تجربه کنند. بنابراین پس از پذیرش هوشمصنوعی در صنایع میتوان انتظار داشت، ایران نیز رشدی نزدیک به چنین عددی را در بهرهوری به واسطه هوشمصنوعی تجربه کند. گفتنی است که این اعداد و تخمینها ظرفیت مشاغل را برای اثرپذیری از هوشمصنوعی نشان میدهد. بالقوه شدن اثر هوشمصنوعی بر مشاغل نیازمند وجود زیرساختهای مناسب و حرکت بهسمت هوشمصنوعی و اتوماسیون به وسیله هوشمصنوعی است. این اعداد صرفا برای جهتدهی به اقدامات و پیشبینی جهت تغییرات کمککننده خواهند بود. این مطالعه روی ظرفیت تاثیر هوشمصنوعی بر مشاغل و بهرهوری متمرکز است و نه تعیین مقدار دقیق آن در آینده، بدون مهیا کردن پیشنیازها و حرکت به سمت استفاده از هوشمصنوعی مطمئنا نمیتوان انتظار تاثیر زیادی از این فناوری در مشاغل داشت.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد