افزایش تولید روزانه ۷۵۰ هزار بشکه‌

وزیر نفت ایران در اجلاس اوپک اعلام کرده بود که بلافاصله بعد از لغو تحریم‌ها، ایران میزان تولید نفت خود را به چهار میلیارد بشکه در روز خواهد رساند. این صحبت‌ها درباره افزایش تولید نفت ایران بعد از تحریم‌ها باعث شده تا گمانه‌زنی‌های زیادی در سطح جهانی در مورد نحوه این افزایش تولید مطرح شود.
کلمبیا تریبیون در گزارشی در همین زمینه پیش‌بینی کرده است که اگر تحریم‌ها لغو شوند ایران می‌تواند به‌سرعت حدود نیمی از تولید خود را طی ۱۲ تا ۱۸ ماه احیا کند که معادل ۵۰۰ تا ۷۵۰ هزار بشکه در روز است. موج جدید تولید نفت توسط کشورهای غیرعضو اوپک، موجب کاهش میزان تاثیرگذاری این کارتل نفتی بر بازار جهانی شده است.
میزان تولید در آمریکا به حدود هشت میلیون بشکه در روز رسیده است که بالاترین میزان از دهه ۱۹۸۰ تاکنون است. در مناطق دیگر نظیر کانادا و احتمالا برزیل نیز میزان تولید نفت افزایش خواهد یافت. به علاوه در داخل اوپک، کشورهایی نظیر ایران و عراق، طرح‌هایی بلندپروازانه برای افزایش میزان تولید نفت خود دارند، در حالی که افزایش تولید در بیرون از اوپک قابل مدیریت است، همزمانی آن با طرح‌های ایران و عراق می‌تواند تهدیدی جدی برای قیمت‌های نفت در نیمه دوم دهه کنونی باشد.
به دنبال توافق هسته‌ای ماه نوامبر و تلاش برای دستیابی به یک توافق درازمدت، رییس‌جمهور جدید ایران تلاش می‌کند میزان تولید نفت این کشور را در طی شش ماه آینده به سطح قبل از تحریم‌ها، یعنی ۲/۴ میلیون بشکه در روز برساند و طی ۱۸ ماه آینده نیز این رقم را به بیش از شش میلیون بشکه در روز، یعنی بیشتر از میزان نفت تولیدی در قبل از انقلاب افزایش دهد. با توجه به شرایط موجود، رسیدن به این ارقام در بازه‌های زمانی تعیین شده امکان‌پذیر نیست اما افزایش قابل توجه تولید نفت ایران امکان‌پذیر است.
افزایش میزان تولید نفت برای ایران آسان‌تر از عراق است زیرا محدودیت‌های پیش روی این کشور به طور عمده ناشی از تحریم‌ها که عاملی خارجی است، ناشی می‌شود. همان‌گونه که در کشورهای دیگر دیده شده است، معمولا وقتی پس از تغییر رژیم، تحریم یا دیگر عوامل تولید نفت مختل می‌شود، سطح تولید به ندرت به سطح قبل از اختلال بازمی‌گردد. اما کارشناسان انرژی معتقدند اگر تحریم‌ها لغو شوند ایران می‌تواند به سرعت حدود نیمی از تولید خود را طی ۱۲ تا ۱۸ ماه احیا کند که معادل ۵۰۰ تا ۷۵۰ هزار بشکه در روز است.
در درازمدت برخی دلایل وجود دارند که موجب می‌شود متقاعد شویم ایران می‌تواند به روند قبلی بازگردد و سطح تولید خود را به میزان قبل از تحریم‌ها افزایش دهد اما این کار چند سال طول خواهد کشید، نه چند ماه. تمامی این اتفاقات البته به تحولات ژئوپلتیک مانند روند پیشرفت مذاکرات هسته‌ای بستگی دارد که می‌تواند روند افزایش تولید را سریع‌تر یا کندتر کند یا حتی به کلی متوقف کند. پس از شروع روند افزایش تولید، ایران احتمالا به آهستگی میزان تولید روزانه خود را حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار بشکه در هر سال افزایش می‌دهد و موجب خواهد شد که تحقق هدف دولت روحانی به پس از سال ۲۰۲۰ موکول شود.
اوپک در کوتاه‌مدت و بلند‌مدت با چالش‌هایی مواجه است. در کوتاه‌مدت، افزایش تولید آمریکا و کانادا به میزان بی‌سابقه‌ای سریع بوده و هر‌کدام از این کشورها در دو سال گذشته میزان تولید روزانه نفت خود را یک میلیون بشکه افزایش داده‌اند.
در درازمدت، تولید نفت ایران و عراق موضوعی مهم است. اگر ایران و عراق میزان تولید نفت خود را تا سال ۲۰۲۰ به سطح معقول و قابل حصول ۱۱ میلیون بشکه در روز برسانند، موجب افزایش پنج تا شش میلیون بشکه‌ای میزان تولید نفت اوپک نسبت به آمارهای فعلی خواهند شد.
سهمیه‌های صادراتی اوپک قبلا نیز منبع بروز تنش بین اعضا بوده است اما تولیدکنندگان همواره راه‌هایی را برای کاهش این تنش‌ها یافته‌اند اما چنین راهی ممکن است دیگر در دسترس نباشد. در حالی که میزان مصرف داخلی ایران به میزان قابل توجهی افزایش خواهد یافت، افزایش احتمالی صادرات نفت آنقدر زیاد هست که عربستان نمی‌تواند آن را جبران کند. این مساله موجب بروز تنش در داخل سازمان و در بین کشورهای رقیبی همچون ایران، عراق و عربستان خواهد شد.
ایران و عراق به دنبال افزایش تولید در دراز مدت هستند و معتقدند از طریق اتکا به افزایش تقاضا از سوی بازارهای آسیایی در حال توسعه می‌توانند بدون کاهش قیمت‌ها، میزان تولید خود را بالا ببرند.
در حال حاضر آسیا بزرگ‌ترین منطقه واردکننده نفت در جهان است. به صورت طبیعی، این موضوع منجر به افزایش وابستگی متقابل بین اوپک و کشورهای آسیایی در حال توسعه و به خصوص هند و چین می‌شود. در حقیقت، چین پروژه‌های عظیمی را در عربستان، عراق و ایران در دست اجرا دارد. هند نیز روابط خود با کشورهای عضو اوپک را تعمیق کرده و به عنوان بزرگ‌ترین مشتری نفتی نیجریه مطرح شده است.
آسیا به عنوان بزرگ‌ترین مشتری نفتی اوپک به تقاضای بالا در آینده نزدیک ادامه خواهد داد به طوری که تنش در بین اعضای اوپک لزوما منجر به کاهش قیمت نفت نخواهد شد. تاثیر تقاضا از سوی آسیا بر قیمت‌ها در درازمدت چندان مشخص نیست اما قیمت‌ها در آینده تنها متاثر از حجم بازار نفت آسیا نخواهد بود بلکه عرضه نفت جهانی از سوی کشورهای غیرعضو اوپک نیز تعیین‌کننده خواهد بود.