اقبال طلای سیاه

گروه انرژی- پایان پاندمی کرونا نزدیک است و رفته‌رفته اقتصاد جهانی به مدار رشد بازگشته؛ قیمت نفت خام هم در معاملات با امید سرمایه‌گذاران به بهبود تقاضای نفت از پاندمی کرونا و آغاز فصل سفرهای تابستانی رشد کرده و به بالاترین سطح در چندین سال اخیر رسیده است.
ترافیک وسایل نقلیه در آمریکای شمالی و اکثر نقاط اروپا در حال بازگشت به وضعیت پیش از شیوع ویروس کروناست و با کاهش قرنطینه‌ها و محدودیت‌های دیگر، هواپیماهای بیشتری پرواز می‌کنند و این وضعیت به افزایش قیمت‌های نفت در سه هفته گذشته کمک کرده‌اند.
برهمین اساس بهای معاملات نفت برنت با ۳۳ سنت معادل ۵/۰ درصد افزایش، به ۷۳ دلار و دو سنت در هر بشکه رسید. نفت برنت که هفته گذشته ۱/۱ درصد رشد هفتگی به ثبت رساند، اوایل معاملات روز گذشته تا مرز ۷۳ دلار و ۱۲ سنت پیش رفت.
بهای معاملات وست‌تگزاس اینترمدییت با ۳۱ سنت معادل ۴/۰ درصد افزایش، به ۷۱ دلار و ۲۲ سنت در هر بشکه رسید. شاخص نفت آمریکا هفته گذشته ۹/۱ درصد رشد هفتگی داشت.
رشد تقاضای جهانی
آژانس بین‌المللی انرژی نیز در گزارش ماهانه جدید خود چشم‌انداز تقاضای نفت را ارتقا داد و اعلام کرد که تقاضای جهانی تا انتهای امسال به سطح قبل از پاندمی باز می‌گردد و تولیدکنندگان بزرگ باید به فکر افزایش تولید خود باشند.
گلدمن ساکس هم پیش‌بینی کرد با توجه به تقویت اقتصادهای جهان و سفرهای تابستانی قیمت نفت خام در تابستان تا ۸۰ دلار هم برای هر بشکه بالا برود.این بانک سرمایه‌گذاری طی یادداشتی اعلام کرد: «گسترش واکسیناسیون کرونا باعث افزایش حمل‌ونقل و جابه‌جایی‌ها در آمریکا و اروپا شده و انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت ۵/۱ میلیون بشکه در روز در آخرین ماه سال جاری میلادی افزایش یابد و به ۵/۹۶ میلیون بشکه در روز برسد.»
پایان محدودیت عرضه نفت
در این میان گروه اوپک‌پلاس که پس از شیوع پاندمی در سال ۲۰۲۰ که باعث فروپاشی تقاضا شد، تولیدش را برای تقویت قیمت‌ها محدود نگه داشته و در ماه می نرخ پایبندی بالای ۱۰۰ درصد به پیمان محدودیت عرضه داشت حال باید تولیدش را برای تامین تقاضا که تا پایان سال ۲۰۲۲ به سطح پیش از شیوع پاندمی بهبود پیدا می‌کند، افزایش دهد.
رشد دکل‌های حفاری آمریکا
از سویی گزارش شرکت خدمات انرژی بیکرهیوز نشان داد که شمار دکل‌های حفاری نفت آمریکا هفته گذشته با شش حلقه افزایش به ۳۶۵ حلقه رسید که بالاترین میزان از آوریل سال ۲۰۲۰ به شمار می‌رود.
این بیشترین رشد هفتگی دکل‌های حفاری آمریکا در یک ماه گذشته بوده است زیرا تولیدکنندگان به دنبال سود بردن از رشد تقاضا بوده‌اند.
رشد درآمدهای نفتی ایران
و اما با افزایش قیمت نفت قطعا درآمدهای نفتی ایران هم رشد قابل ملاحظه‌ای خواهد داشت چرا که علاوه بر صعود قیمت نفت، تولید نفت ایران هم در ماه می ‌۲۰۲۱ برابر با خردادماه ۱۴۰۰ به دو میلیون و ۴۵۵ هزار بشکه در روز رسیده که نسبت به ماه پیش از آن ۴۲ هزار بشکه در روز افزایش یافته است.
سازمان کشورهای صادرکننده نفت خام، اوپک در جدیدترین گزارش خود به نقل از منابع ثانویه اعلام کرد: ایران در ماه آوریل برابر با اردیبهشت ۱۴۰۰ روزانه دو میلیون و ۴۱۳ هزار بشکه نفت تولید کرده است که این رقم در ماه پیش از آن یعنی مارس ۲۰۲۱ (فروردین ۱۴۰۰) دو میلیون و ۳۲۸ هزار بشکه در روز بوده است.
حفظ جایگاه چهارم در اوپک
ایران در ماه آوریل یا اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۰ جایگاه چهارمین تولیدکننده نفت اوپک را پس و از کویت پیشی گرفت و این جایگاه را در ماه بعد یعنی خردادماه حفظ کرد.در حال حاضر، کشورهای عربستان با تولید ۸ میلیون و ۴۶۶ هزار بشکه در روز، عراق با تولید سه میلیون و ۹۶۷ هزار بشکه در روز و امارات با دو میلیون و ۶۴۰ هزار بشکه در روز، سه کشور بزرگ تولیدکننده نفت اوپک به‌شمار می‌روند.ایران، پیش از تحریم‌های آمریکا از سال ۲۰۱۸، سومین بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت اوپک پس از عربستان و عراق بود.
متوسط تولید نفت ایران در سال‌های قبل
ایران به طور متوسط در سال۲۰۲۰ روزانه یک میلیون و ۹۸۷ هزار بشکه، در سال ۲۰۱۹ روزانه دو میلیون و ۳۵۶ هزار بشکه، در سال ۲۰۱۸ روزانه سه میلیون و ۵۵۳ هزار بشکه و در سال ۲۰۱۷ روزانه سه میلیون و ۸۱۳ هزار بشکه نفت تولید کرده است.
ایران سه ماه نخست سال ۲۰۲۱ روزانه دو میلیون و ۲۰۶ هزار بشکه نفت تولید داشته است.میزان تولید نفت ایران در سه ماهه چهارم سال ۲۰۲۰ روزانه دو میلیون و یک بشکه، در سه ماه سوم روزانه یک میلیون و ۹۴۸ هزار، در سه ماهه دوم، روزانه یک میلیون و ۹۴۹ هزار و در سه ماهه نخست، روزانه دو میلیون و ۵۹ هزار بشکه نفت برآورد شده است.
سبد نفتی ایران تا این زمان از سال جاری میلادی به طور متوسط ۹۴/۶۱ دلار در هر بشکه فروخته شده است. این درحالی است که متوسط سبد نفتی ایران در مدت مشابه سال گذشته ۹۸/۳۷ دلار در هر بشکه فروخته شده بود.
متوسط قیمت نفت ایران در سال ۲۰۲۰ برابر ۷۷/۴۰ دلار در هر بشکه، در سال ۲۰۱۹ برابر با ۸۵/۶۱ دلار در هر بشکه برآورد شده است.
بر اساس این گزارش، این رقم طی سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۷ به ترتیب ۹۷/۶۷ دلار و ۶۰/۴۹ دلار به ازای هر بشکه عنوان شده است.
قیمت نفت ایران در ماه فوریه ۲۰۲۰ (بهمن ۹۸) نزدیک به ۱۰ دلار کاهش یافته بود. فوریه، ماهی بود که بیشتر جهان پس از چین، درگیر شیوع ویروس کووید ۱۹ شده بود.
افزایش ۴ دلاری قیمت نفت ایران
اما متوسط قیمت هر بشکه نفت سنگین ایران در ماه می‌۲۰۲۱ (خرداد ۱۴۰۰) با ۳ دلار و ۷۲ سنت افزایش نسبت به ماه پیش از آن به ۷۲/۶۶ دلار رسید.
نفت ایران در ماه آوریل (اردیبهشت ۱۴۰۰) ۶۳ دلار در هر بشکه فروخته شده بود.
با این تفاسیر با صعود قیمت نفت باید منتظر افزایش بیشتر قیمت نفت ایران هم باشیم و از طرفی لغو تحریم‌ها و افزایش صادرات نفت ایران بر درآمدهای نفتی کشور تاثیر خواهد گذاشت.
اما نکته قابل تامل این است که لغو تحریم‌های آمریکا علیه ایران مطمئنا خبر خوبی برای قیمت نفت نیست چراکه بازگشت نفت ایران به بازارهای جهانی تاثیر قابل‌توجهی بر پویایی تقاضای نفت و قیمت آن نخواهد گذاشت.

قیمت بالای نفت و فرصت افزایش درآمد
مرتضی بهروزی‌فر*- طی هفته‌های گذشته افزایش واکسیناسیون کرونا و کاهش محدودیت‌های کرونایی سبب شد تا چشم‌انداز تقاضای نفت بهبود یابد و با توجه به این موضوع که در فصل رانندگی هستیم به نظر می‌رسد شاهد رشد بیشتر تقاضا نیز باشیم. از طرفی ماه گذشته اوپک‌پلاس با هدف متعادل کردن قیمت‌ها حجم قابل توجهی از تولید خود را از بازار‌ها خارج کرده و هنوز به سطح تولید قبل از کرونا باز نگشته است از این رو پیش بینی می‌شود قیمت‌های نفت تا محدوده ۸۰ دلار افزایش داشته باشند.در این بین قیمت نفت صادراتی ایران نیز که در سال گذشته زیر ۳۸ دلار بود، طی پنج ماه گذشته به‌طور متوسط به حدود ۶۲ دلار در هر بشکه رسیده است‌. اما این افزایش قیمت‌ها زمانی می‌تواند خبر خوشی برای اقتصاد کشور به حساب آید که مذاکرات وین به نتیجه رسیده و تحریم‌های نفتی علیه ایران به‌طور کامل لغو شود. اگر چه آمارها حاکی از رشد چشمگیر صادرات نفت ایران در ماه‌های اخیر است اما باید توجه داشت برای خرید نفت تحریم شده ایران لازم است تخفیف‌های هنگفتی به مشتریان داده شود و علاوه بر آن به دلیل تحریم‌ها، پول حاصل از این فروش به کشور باز نمی‌گردد و از طرفی در شرایط تحریم حمل‌و‌نقل محموله‌های نفتی هزینه بسیار بالایی برای کشور خواهد داشت. به عبارتی می‌توان گفت افزایش قیمت نفت و حتی افزایش صادرات تا زمانی که تحریم‌ها برداشته نشود تاثیری بر اقتصاد کلان کشور نخواهد داشت .
اما مطمئنا با برداشته شدن تحریم‌ها چشم‌انداز روشنی در انتظار اقتصاد ایران خواهد بود چرا که ظرف مدت کوتاهی پول‌های بلوکه شده حاصل از فروش نفت در سال‌های تحریم که عمده آن مربوط به کشور چین است به ایران برمی‌گردد و همچنین شاهد بهبود صادرات نفت کشور خواهیم بود.
*عضو هیات علمی موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی