اقتصاد در وحشت جنگ

گروه بین‌الملل- اکنون چند سالی است که برخی از مقامات و چهره‌های سیاسی در مورد خطر بروز جنگ جهانی سوم صحبت‌های مختلفی را مطرح می‌کنند؛ این موضوع به خصوص بعد از حمله روسیه به اوکراین برجسته‌تر شد، به‌طوری که دونالد ترامپ رییس‌جمهوری آمریکا بارها در سخنرانی‌های خود اعلام کرده که بایدن آمریکا را به سمت جنگ جهانی سوم سوق می‌دهد، یا اینکه شاهد هستیم دیمیتری مدودف رییس‌جمهوری سابق روسیه نیز به صورت مکرر در مورد خطر جنگ هسته‌ای و شروع جنگ جهانی سوم صحبت می‌کند.
در این میان موضوع مناقشه چین و آمریکا بر سر تایوان از جمله مواردی است که ناظران از آن به عنوان کلیدی برای شروع یک درگیری همه‌جانبه در سطح جهانی یاد می‌کنند. در حالی که امروز جنگ غزه با شدت تمام در سرزمین‌های اشغالی ادامه دارد، بسیاری از ناظران معتقدند اگر دامنه این جنگ به سایر نقاط خاورمیانه گسترش پیدا کند، احتمال بروز جنگ جهانی سوم بعید نیست.
دورنمای وحشت
مجله اکونومیست در گزارش اخیر خود درخصوص احتمال بروز جنگ جهانی سوم و تاثیر شایعات مربوط به آن بر اقتصاد و سرمایه‌گذاری جهانی آورده است: آیا بازارهای مالی می‌توانند بار دیگر ریسک یک درگیری جهانی را کاهش دهند؟
در بدترین سناریوی ممکن، کابوس جنگ جهانی سوم یک سال و نیم پیش و در زمان حمله روسیه به اوکراین شروع شد. امروز نیز جنگ اسرائیل علیه غزه، پتانسیل ترسناکی برای سرایت به سایر نقاط منطقه خاورمیانه دارد. حال اگر در این میان چین بخواهد از شرایط موجود استفاده و به تایوان حمله کند، به احتمال زیاد آمریکا ناچار به ورود همزمان به سه جنگ خواهد شد، موضوعی که برای کل جهان خطرناک و ویرانگر خواهد بود.
اکونومیست در ادامه گزارش خود با بیان اینکه تاکنون شایعات مربوط به جنگ جهانی سوم تاثیر چندانی بر بازارهای مالی و اقتصادی نگذاشته، تشریح می‌کند: در دوران کنونی و به واسطه برخی از عوامل سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی بیشتر گرفتار ترس شده‌اند تا طمع زیرا بازارهای مالی جهانی مدتی است که بی‌ثبات بوده‌اند، حتی برای اوراق خزانه‌داری آمریکا که ظاهرا بدون ریسک به نظر می‌رسیدند، وضعیت متلاطم است. شاخص سهام در آمریکا، چین و اروپا برای سومین ماه متوالی کاهش
یافته است.
به همین دلیل است که شایعات و صحبت‌ها راجع به احتمال بروز جنگ جهانی سوم هراس چندانی را به بازارهای مالی وارد نکرده است.
هر چند که احتمال این موضوع کم است اما بد نیست که بدترین سناریو را در نظر بگیرم. برای این کار بهتر است خود را به جای سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی در زمان جنگ جهانی اول یعنی سال ۱۹۱۴ بگذاریم. زمانی که در عرض مدت کوتاهی تمامی صرافی‌های اصلی در لندن، نیویورک و اروپا بسته شد.
در این زمان خرید سهام به خاطر افت قیمت و احتمال افزایش آن بعد از سپری شدن درگیری‌ها ایده خوبی است، اما چه کسی می‌تواند حدس بزند که جنگ تا چه زمانی طول می‌کشد و بازارهای مالی چه موقع بازگشایی خواهند شد.
آیا شما می‌توانید حدس بزنید که چند سال بعد از شروع جنگ جهانی اول، انقلاب کمونیستی در روسیه رخ می‌دهد و اوراق قرضه این کشور به واسطه انقلاب و نکول بلشویک‌ها به‌طور کامل تخلیه می‌شود؟
درس تاریخی سرمایه‌گذاران
نتیجه می‌گیریم که جنگ عدم اطمینان را بسیار فراتر از آن چیزی می‌برد که امروز اکثر سرمایه‌گذاران در مورد ریسک‌های کنونی انتظارش را دارند.
در واقع مواردی مانند جنگ‌های منطقه‌ای یا حتی بحران همه‌گیری کرونا ریسک‌هایی قابل محاسبه هستند، اما جنگ فراگیر جهانی به هیچ عنوان مولفه‌هایی برای محاسبه ریسک ندارد:، به‌طوری که تجربه نشان داده جنگ‌های جهانی قبلی، درس‌های محدودی برای جنگ‌های بعدی داشته و هیچ کدام از آنها شبیه به یکدیگر نبوده‌اند.
در این میان نایل فرگوسن به عنوان مورخ در مقاله‌ای که در سال ۲۰۰۸ منتشر کرده آورده است که در سال ۱۹۱۴ و در آستانه بروز جنگ جهانی اول خرید کالا و سهام آمریکایی، فروش اوراق قرضه و سهام و ارزهای اروپایی تا اواخر دهه ۱۹۳۰ کاربرد چندانی نداشت، زیرا سرمایه‌گذاران در آن دهه‌ها سعی کرده بودند از تاریخ درس بگیرند. در واقع آنها با پیش‌بینی یک جنگ جهانی دیگر سهام و ارزهای اروپایی را فروختند، در حالی که در جنگ جهانی دوم سرمایه‌گذاری‌های برنده شرایط متفاوتی را تجربه کردند، به‌طوری که شاهد بودیم سهام بریتانیا بر سهام آمریکا و همچنین اوراق قرضه دولتی انگلستان پیشی گرفت.
می‌توان به صراحت گفت که امروز مولفه‌های بزرگ‌تر و در عین حال ترسناک‌تری از عدم اطمینان وجود دارد، زیرا اکنون بسیاری از قدرت‌های متخاصم دارای سلاح هسته‌ای هستند و در صورت بروز یک جنگ هسته‌ای بعید است که پرتفو و موضوع سهام و سرمایه‌گذاری در اولویت قرار بگیرد، بنابراین دورنمای یک جنگ جهانی برای سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی امروز بسیار مبهم‌تر و نامشخص‌تر از فرماندهان نظامی است و اگر بدترین سناریوی ممکن یعنی بروز یک جنگ جهانی رخ دهد، به‌طور قطع مورخان در آینده از بی‌احتیاطی سرمایه‌داران و سرمایه‌گذاران امروزی شگفت‌زده خواهند شد.