التماس تفکر

محمدرضا رسولی- برای اولین‌بار در آذر‌ماه سال1389 در دولت دهم با تصویب مجلس شورای اسلامی مبلغ 45‌هزار و 500‌تومان یارانه نقدی به ازای هر نفر به حساب سرپرستان هر خانوار واریز شد. در ادامه در اردیبهشت‌ماه سال1401 در دولت سیزدهم بود که با حذف ارز ترجیحی 4200‌تومانی و افزایش نرخ اقلام مصرفی مبلغ 45‌هزار و 500‌تومان یارانه نقدی در دهک‌های اول تا سوم به ازای هر فرد به مبلغ 400‌هزار تومان و در دهک‌های چهارم تا نهم به ازای هر فرد به مبلغ 300‌هزار تومان افزایش یافت. حال هم از ابتدای استقرار دولت چهاردهم هر‌ازگاهی دولت به بهانه کاهش بی‌عدالتی در پرداخت یارانه‌ها و حمایت بیشتر از اقشار کم‌درآمد بعضی از دهک‌ها را تهدید به قطع یارانه نقدی می‌کند. این در حالی است که ایران در سال‌های اخیر یکی از بالاترین نرخ‌های تورم در جهان را تجربه کرده و ارزش یارانه نقدی حتی اگر حذف هم نشود با توجه به افزایش تورم بی‌سابقه و مهارنشدنی به شدت کاهش یافته است. ضمن اینکه تهدید مردم به قطع یارانه نقدی برازنده دولت نیست و خلاف حقوق شهروندی است. مردمی که در این سال‌ها درآمدشان سالیانه چند درصد بیشتر رشد نداشته اما تا چشم باز کرده‌اند اجاره مسکن، قیمت خودرو، مواد غذایی و.‌.. را مشاهده کرده‌اند که به‌سرعت نجومی رشد یافته است سزاوار چنین رفتاری نیستند. از اینها گذشته پرسش بحث‌برانگیز آن است‌؛ چرا همه جراحی‌ها باید به روی مردمی صورت بگیرد که مسوول وضع موجود نیستند؟ چرا دولتمردان ضرورتی در خود برای انجام این‌گونه جراحی‌ها یا تغییر سیاست‌ها نمی‌بینند و هرگاه دچار کسری بودجه می‌شوند با شوک‌درمانی و به اسم جراحی اقتصادی، تنها راه اصلاح امور را فشار بیشتر به مردم نجیبی می‌دانند که هر روز در حال فقیرتر شدن هستند؟ در شرایط کنونی که به‌دلیل تحریم‌ها مردم زیر بار فشار مشکلات معیشتی و تورم افسار گسیخته به زانو درآمده‌اند و نرخ فقر مطلق به یکی از بالاترین سطوح خود در دهه گذشته رسیده است؛ عقل سیاسی اقتضا می‌کند مسوولان به‌جای تامین کسری بودجه از طریق تشدید فشار به مردم با قطع یارانه، با اصلاح ساختار خود و صرفه‌جویی اقتصادی در دولت هزینه‌ها را کاهش دهند. آرژانتین در دسامبر سال2023 با تورم ماهانه 5/‏25‌درصد گرفتار یکی از بدترین بحران‌های اقتصادی بود. خاویر میلی، رییس‌جمهور این کشور ‏وقتی به قدرت رسید با اقدامات شجاعانه و غیرمنتظره خود توانست کشوری را که در آستانه فروپاشی بود، ظرف مدت کوتاهی به مسیر رشد و ثبات اقتصادی بازگرداند. او در اولین ماه ریاست ‌جمهوری‌اش 000/‏50شغل دولتی را حذف، نیمی از تمام وزارتخانه‌ها را منحل و هزاران مقررات را لغو کرد. نتیجه اینکه برای اولین‌بار بعد از 15‌سال دولت موفق به دستیابی به مازاد بودجه و از بین بردن یکی از اصلی‌ترین ریشه‌های تورم این کشور یعنی کسری بودجه شد اما شوربختانه در کشور ما نه‌تنها عزم و اراده‌ای در این خصوص مشاهده نمی‌شود بلکه هزینه‌های گزافی هم انجام می‌شود. نمونه فرهنگی آن سازمان صداوسیما، زیانده‌ترین سازمان دولتی است. سازمانی که کارنامه این نقش اول رسانه‌ای نشانگر آن است که به هیچ‌عنوان در این امر موفق نبوده اما در بودجه سال۱۴۰۳ بیست‌وچهار هزار میلیارد تومان بودجه به آن اختصاص یافته که نسبت‌به سال پیش از آن افزایش سه برابری را نشان می‌دهد. نمونه دیگر آن، صنعت ورشکسته خودروسازی کشور است. براساس صورت مالی حسابرسی‌شده، تعداد کارکنان گروه سایپا از ۴۶‌هزار و ۸۳۵‌نفر در شش‌ماهه اول سال گذشته با افزایش ۲‌هزار و ۳۴۸ نفری به ۴۹‌هزار و ۱۸۳‌نفر در نیمه نخست امسال رسیده است. این در حالی است که سایپا بعد از ایران‌خودرو، دومین شرکت زیان‌ده دولتی است! در خور تامل اینکه طبق شواهد وضعیتی مشابه سایپا و صداوسیما در کلیت دولت وجود دارد. دارنده بزرگترین ذخایر نفت‌ و گاز جهان در کنار سایر ثروت‌های خدادادی، نباید مردمانش در فقر و تنگدستی زندگی کنند. مسوولان باید بپذیرند وضعیتی که امروز برای ایران می‌بینیم، محصول سیاست‌ها و انتخاب‌های آنان بوده است و عامه مردم در شکل‌گیری آن هیچ نقشی نداشته‌اند. دولتمردان به‌جای قطع یارانه، به فکر قطع کردن بودجه مراکز بی‌ثمر و پرهزینه و اصلاح سیاست‌های اشتباه گذشته خویش باشند. فهرست بلندبالایی از سازمان‌ها و نهادهای اضافی و موازی داریم که حذف‌شان هیچ زیانی را متوجه نظام اداره کشور نمی‌کند. آنچه باعث ناترازی و کسری بودجه می‌شود پرداخت یارانه نقدی نیست بلکه پرداخت بودجه به نهادها و دستگاه‌هایی است که وجودشان هیچ تاثیری بر رشد اقتصادی و رفاه عمومی ندارد. اینکه دولت برای جراحی مورد نظر خویش، یارانه نقدی را نشانه رفته تا کسری‌هایش را جبران کند بزرگترین اجحاف در حق مردمی است که روزگار تلخی را می‌گذرانند. نام چنین برنامه‌ای جراحی نیست و تنها مسکنی است برای بهبود درد کوتاه‌مدت که بیماری را درمان نمی‌کند و در شرایط فعلی بیشتر شبیه تجویز جراحی زیبایی برای بیمار مبتلا به سرطان است.