امنیت پایین شغلی کارگران شهرک‌‌های صنعتی

یکی از عمده‌ترین دلایلی که موجب شده بسیاری از واحدهای تولیدی نتوانند نیروی کار لازم را داشته باشند، عدم رعایت حقوق کارگران بنا بر قانون است و دیگری عدم بازرسی‌های ادعایی وزارت کار و اداره کار است. آنها صرفا به ارائه بیلان کاری درباره ایجاد اشتغال بسنده می‌کنند.
شهرک‌های صنعتی یکی از اصلی‌ترین کانون‌هایی است که تولید کشورها روی دوش آنها سوار است که این روزها با برخی چالش‌ها کمابیش دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند؛ چالش‌هایی که بیش از همه چیز نیروی کار شاغل را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. حتی تا پیش از انقلاب نیز طرح‌ها و ضوابطی به منظور دور کردن کارگاه‌ها و واحدهای تولیدی کوچک و نیمه‌بزرگ از شهرها در چارچوب سیاست ایجاد شهرک‌های صنعتی تدوین شده بود. پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی نیز در چارچوب سیاست‌های زیست‌محیطی و اجتماعی دولت‌های مختلف، تلاش شد تا تولید در این حوزه‌ها متمرکز شود.
این در حالی است که در بازدید میدانی از مجموعه تولیدی و کارگاهی مبلمان چهاردانگه در جنوب غرب تهران و در نزدیکی شهرک‌های صنعتی شمس‌آباد و دیگر شهرک‌های صنعتی شهرستان اسلامشهر، تعدادی از کارگران در گرمای تابستان اعلام کردند: اینجا بخشی از تولید در هوای آزاد و بیرون از فضای دارای سقف انجام می‌شود و این درحالی است که گاهی آب منطقه و برق قطع می‌شود. از آنجا که ما هیچ‌کدام حتی قرارداد موقت هم نداریم، به هیچ‌کدام از شرایط نامناسب کار خود نمی‌توانیم اعتراض کنیم.
اندکی پایین‌تر در شهرک ایرین (نرسیده به اسلامشهر) جمعی از کارگران قطعه‌سازی این مساله را مطرح کردند که باید مایحتاج مصرفی خود را هر روز از شب قبل خریداری کنند تا صبح به سرویس برسند، زیرا طی کار برای اقلام خوراکی و آشامیدنی باید فاصله زیادی را از کارگاه تا اولین سوپرمارکت شهرک طی کنند و از ناهار و حتی زمان خالی برای خوردن آن نیز بهره‌مند نیستند. رشد و توسعه شهرک‌های صنعتی در اطراف شهرهای بزرگ سهم بزرگی در اشتغال نیروی کار داشته است و این قابل کتمان نیست؛ توسعه‌ای که الزاما متوازن صورت نگرفته و نقشه‌های توسعه انسانی و زیست‌محیطی با پیوست توسعه پایدار برای آن تدارک دیده نشده است.
البته در عمل بسیاری از واحدهای مزبور در سال‌های اخیر دچار مشکلات زیرساختی در زمینه تامین سوخت، حمل‌و‌نقل، آموزش، آب و برق هستند. همان‌طور که مدیرکل حوزه اشتغال وزارت کار در استان البرز هفته گذشته اعلام کرد که شهرک‌های صنعتی در مرکز کشور معمولا با مشکل شدید در تامین نیروی انسانی مواجه هستند.
در همین خصوص حمید شمسایی فعال کارفرمایی در شهرک‌های صنعتی استان تهران با اشاره به مشکل سوخت‌رسانی و برق در این شهرک‌ها، به مشکل شهرک‌های شرق استان تهران (عباس‌آباد و شنزار) اشاره کرده و می‌گوید: سال گذشته برق صنایع تنها پنج ساعت در روز قطع می‌شد ولی در سال جاری گاهی تا حدود ۱۲ ساعت نیز قطع می‌شود. در این میان هم کارگران بیکار می‌شوند و هم تولیدکنندگان از این وضعیت آسیب می‌بینند. به گفته وی مسوولان اعلام کردند که تا آخر تابستان به دلیل مصرف بالای برق در این شهرک‌ها، مشکل قطعی برق ادامه دارد.
این درحالی است که مشکل اصلی دیگر این شهرک‌ها، بحث کارگران و نیروی انسانی محسوب می‌شود. عوض‌علی سلطانی دبیر خانه کارگر شهرستان پاکدشت باتوجه به فعالیت تعداد زیادی از شهرک‌های صنعتی در محدوده این شهرستان درباره وضعیت بازار کار این شهرک‌ها اظهار کرد: شهرک‌های صنعتی شنزار، خوارزمی، عباس‌آباد، علی‌آباد و درودگران در محدوده شهرستان پاکدشت هستند که در بحث نیروی کار لازم گاه با مشکلاتی مواجه هستند.
این فعال کارگری با بیان اینکه «یکی از مسائل مربوط به نیروی انسانی کارگاه‌های فعال در شهرک صنعتی، مدرن ‌شدن و صنعتی‌تر شدن تولید است» گفت: مساله این است که بسیاری از این صنایع برای کاهش هزینه تولید دستگاه‌های با درجه اتوماسیون و فناوری بیشتر خریداری کردند تا بتوانند هزینه استخدام نیروی انسانی خود را کاهش دهند اما در عمل اتوماسیون بیشتر کار باعث شده تا نیروی کار ماهرتر و دارای آموزش‌های فنی حرفه‌ای بیشتری لازم داشته باشند که متاسفانه با وضعیت فعلی این شهرک‌ها و ضعف ساختار آموزشی حرفه‌ای، بسیاری از این واحدها با کمبود نیروی کار خاص و آموزش‌دیده مورد نیاز خود مواجه هستند.
وی با بیان اینکه در حوزه نیروی کار ساده در واحدهای صنعتی شهرک‌ها به‌دلیل هزینه‌های نیروی انسانی و کمبود نیرو بیشتر از اتباع خارجی استفاده می‌شود، ادامه داد: تربیت نیروهای فنی و آموزش‌دیده آماده به کار با وسایل تولید پیشرفته نیازمند هماهنگی میان سه عنصر وزارت کار، سازمان فنی و حرفه‌ای و خود کارفرمایان داخل شهرک‌های صنعتی است. این هماهنگی فعلا وجود ندارد و در صورت وجود این هماهنگی اساسا دیگر مشکلی در این زمینه و تربیت نیروی انسانی و تخصیص آن وجود نخواهد داشت. اما در شرایط فعلی بسیاری از کارفرمایان سالانه به تشکیلات خانه کارگر و دیگر گروه‌هایی که دستی در آتش کاریابی دارند، می‌دهند تا نیروی کار ماهر پیدا کنند؛ این درحالی است که اکثر افرادی که برای کاریابی به ما مراجعه می‌کنند، از توان فنی لازم برای کار در این واحدها برخوردار نیستند.
سلطانی با تاکید بر این مساله که «امنیت شغلی مشکل دیگر کارگران شرکت‌ها و واحدهای صنعتی درون شهرک‌هاست» گفت: حدود ۸۰ درصد کارگران ایرانی شاغل در شهرک‌های صنعتی دارای قراردادهای موقت یک ماهه، ۱۵‌روزه یا نهایتا دو ماهه هستند و در این زمینه بسیاری از شرایط و امکانات برای آنها سخت می‌شود و امکان مطالبه‌گری نیز در این موقعیت دشوار است.
دبیر اجرایی خانه کارگر پاکدشت در ادامه با اشاره به تهدیدات برخی کارفرمایان در سال اخیر که با افزایش ۵۷درصدی دستمزد مطرح شد، بیان کرد: برخی کارفرمایان در ماه‌های اخیر تهدید کردند که در صورت افزایش دستمزد در کارگاه، باید تولید خود را تعطیل کنند و از این طریق تلاش دارند تا با وجود نیاز به نیروی کار، در مقابل مطالبات بحق کارگران خود درباره دستمزد بایستند.