امید به آزادی اینترنت

گروه سیاسی- درست 111روز از عمر دولت وفاق ملی گذشته و مسعود پزشکیان که باوجود خودداری جدی از طرح وعده‌های انتخاباتی و شعارهای تبلیغاتی مرسوم در جریان تبلیغات انتخابات ریاست‌جمهوری، درنهایت در بحث از چند مساله و موضوع خاص -که یکی حل و فصل پرونده همکاری ایران و گروه ویژه اقدام مالی بود و دیگری رفع فلیترینگ شبکه‌های اجتماعی- وعده گشایش داده بود، هنوز کاری از پیش نبرده است. هرچند در هفته‌های گذشته اخباری درخصوص اقدامات رییس‌جمهور و دیگر اعضای دولت وفاق ملی برای حل و فصل هر دو پرونده منتشر شده است؛ اخباری که البته بیش از آنکه منجر به امیدواری بخش‌هایی از جامعه و متعاقبا تلاش دوچندان دولت شود، عصبانیت و نارضایتی جریانی را برانگیخت که اگرچه به‌لحاظ اجتماعی پشتوانه چندانی ندارند و در فضای سیاسی کشور نیز در اقلیت قرار دارند اما از آنجا که صاحب تریبون‌های مهم و پرقدرتی هستند، صدایشان بلند است و هر آنچه می‌گویند، در فضای سیاسی-رسانه‌ای کشور پژواک می‌یابد. جریانی که به‌ویژه بر لزوم تداوم فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی اصرار دارند و جالب آنکه این مطالبه را نه‌تنها از تریبون‌های رسمی بلکه از برخی از همین شبکه‌های اجتماعی فیلترشده نیز تکرار می‌کنند. مطالبه‌ای که در حالی مطرح شده که بنابر بسیاری از پژوهش‌های رسمی و دانشگاهی، فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی در این سال‌ها عملا تاثیر خاصی بر استفاده کاربران از این شبکه‌های اجتماعی نداشته و آنچه پس از فیلترینگ این پلتفرم‌ها تغییر کرده، این است که کاربران برای استفاده از این شبکه‌های اجتماعی، از فیلترشکن‌هایی استفاده می‌کنند که همچون همین شبکه‌های اجتماعی، غیرقانونی و فیلتر شده‌اند.
حال آنکه برخی از همین پژوهش‌های آماری، درآمد فروشندگان این فیلترشکن‌ها تا 20‌هزار‌میلیارد تومان ارزیابی کرده‌اند! نکته‌ای که ازقضا همین چندی پیش رییس‌جمهور نیز به نحوی به آن اشاره کرد و گفت: «نتایج ارزیابی‌های علمی و تحلیل اثرات اجتماعی فیلترینگ نشان می‌دهد که هیچ‌یک از اهداف این طرح محقق نشده بلکه مضرات و مشکلات دیگری نیز ایجاد کرده اما تعجب‌آور است که ما همچنان نسبت به ادامه این روند پرضرر و بی‌نتیجه اصرار داریم.» پزشکیان با بیان اینکه به دنبال ایجاد نگاه مشترک با دیگر نهادهای حاکمیتی درباره رفع فیلترینگ است، بر ضرورت تسریع در اجرای مصوبه جلسه شورای‌عالی فضای مجازی و تشکیل کارگروه ویژه به منظور بررسی ابعاد مختلف این موضوع، رفع دغدغه‌ها و نگرانی‌ها در این زمینه و ارائه نتیجه به جلسه بعدی این شورا برای تصمیم‌گیری نهایی تاکید کرد. باوجود این توضیحات شفاف و روشنگر رییس‌جمهور اما مخالفان همچنان بر نظر و دیدگاه خود اصرار دارند.
صف‌آرایی امامان جمعه در حمایت از فیلترینگ
این در حالی بود که جمعه هفته‌ای که گذشت، انتقاد از تلاش‌های دولت برای ساماندهی فضای مجازی به‌جای فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی، محور مشترک خطبه‌های نماز جمعه در اغلب نقاط کشور بود. چنانکه سید محمدمهدی حسینی همدانی در خطبه‌های نماز جمعه کرج به‌شدت از کسانی انتقاد کرد که به‌گفته او، «همسو با تجویزهای دشمنان، به‌دنبال رفع فیلترینگ هستند» و سیدهاشم حسینی بوشهری نیز در خطبه‌های نماز جمعه قم با تاکید بر اینکه «رفع فیلترینگ خیرخواهانه نیست»، خواستار برخورد با «فضای مجازی» شد که به‌گفته او، «علیه انقلاب، اسلام و مردم ما و محور مقاومت است!» همزمان سیداحمد علم الهدی نیز در خطبه‌های نماز جمعه مشهد بار دیگر آنچه در فضای مجازی می‌گذرد را بهانه هجمه به دولت قرار داد و گفت: «یکی از عواملی که سبب می‌شود جامعه امروز به عقب بازگردد، ترویج ولنگاری در فضای مجازی و بعضی حرکت‌های رسانه‌ای است که در اختیار نسل جوان قرار دارد؛ وقتی فضای مجازی آزاد شود و زمینه گسترش فساد در دسترس جوان قرار گیرد.»
صف‌آرایی تندروها در حمایت از فیلترینگ
همزمان شماری از نیروهای سیاسی که به‌لحاظ گرایش جناحی مشخصا در منتهی‌الیه جناح راست تعریف می‌شوند نیز وارد گود شدند. در این میان علی نهاوندی که هم‌اکنون رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس است با اشاره به «ضعف‌های شورای‌عالی فضای مجازی»، شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های خارجی را «زمینه ایجاد سلطه کفار بر مسلمانان» دانست و تاکید کرد که این نوع سلطه از نظر فقهی و شرعی حرام است! همزمان روزنامه کیهان نیز با اشاره به اینکه «شنیده شده شورای‌عالی فضای مجازی، رفع فیلتر برخی سکوهای معاند را در دست بررسی دارد»، نوشت: «رفع فیلترینگ در این شرایط بزرگ‌ترین اقدام علیه امنیت ملی است.» همچنین سیدمصطفی میرسلیم که برای اظهارنظر در این رابطه از حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس یا همان توئیتر استفاده کرد که کماکان فیلتر است، با طرح پرسشی کنایه‌آمیز نوشت: «رفع ممنوعیت از گوشی اپل، تسهیل واردات خودرو و رفع محدودیت از فضای مجازی، چه پیامی برای عامه مردم و مشکلات روزمره معیشتی آنها دارد؟!»
صف‌آرایی مخالفان فیلترینگ در مقابل موافقان
میرسلیم البته احتمالا تصور نمی‌کرد که نه‌تنها کاربران عادی توئیتر بلکه برخی همکاران سابقش در مجلس نیز به این پرسش کنایه‌آمیز پاسخ دهند اما هنوز ساعتی از انتشار توئیتش نگذشته بود که جلال رشیدی کوچی به او پاسخ داد و در این رابطه نوشت: «مهم‌ترین پیامش این است که دوره شما و دوستان تندروتان تمام شده و قرار است مردم کمی نفس بکشند!»
اما آنچه مخالفان راهبرد فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی و حامیان تلاش‌های دولت برای تغییر این شرایط مطرح کردند، تنها به پاسخگویی به انتقادهای طرف مقابل محدود نبود. چنانکه مخالفان فیلترینگ علاوه‌بر طرح استدلال خود درخصوص نادرست بودن این راهبرد سلبی، به برخی جنبه‌های پنهان و البته خسارت‌بار ادامه این سیاست نیز پرداختند. ازجمله محمد مهاجری روزنامه‌نگار اصولگرایی که در گذشته نیز به دفعات در نقد راهبرد فیلترینگ اظهارنظر کرده، با انتشار توئیتی در شبکه ایکس خطاب به رییس‌جمهور نوشت: «جناب آقای ‎پزشکیان! حتی اگر نمی‌توانید ‎فیلترینگ را حذف کنید، اسامی افرادی را که ‎فیلترشکن می‌فروشند، اعلام کنید.» او که تاکید کرد «این اقدام ارزشش از برداشتن فیلترینگ کمتر نیست» در این رابطه توضیح داد: «کاسبان‌ تحریم که به اسم دور زدن تحریم، نان‌شان را در خون مردم می‌زنند و می‌خورند، اینجا هم بخوربخور راه انداخته‌اند.»
همزمان محمود واعظی که در دولت نخست حسن روحانی در قامت وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، عضوی از کابینه تدبیر و امید بود، در حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «امیدوارم مسوولان دولت نهایت تلاش خود را به کار ببندند تا در جلسات شورای‌عالی فضای مجازی نسبت‌به رفع فیلترینگ غیرضرور اقدام شود زیرا:
۱ـ رفع فیلترینگ، مطالبه منطقی مردمی و وعده رییس‌جمهور در انتخابات است و تحقق آن موجب رضایت بیشتر و افزایش سرمایه اجتماعی دولت می‌گردد.
۲ـ «کاسبان‌فیلترینگ» گردش مالی حدود ۲۰همتی دارند و این هزینه حقوق ملت را تضییع می‌کند بنابراین این گروه نهایت اهتمام مادی خود را در جهت استمرار فیلترینگ به کار می‌بندند تا منافع مالی‌شان دچار خطر نشود.
۳ـ‌ درصد بالایی از کاربران فضای مجازی از فیلترشکن استفاده می‌کنند و این از نظر فنی، امنیتی و فرهنگی زیان‌آور است.
۴ـ از وجه فنی وقتی از فیلترشکن استفاده می‌شود، سرعت و کیفیت اینترنت کاسته و موجبات نارضایتی کاربران و تحمیل خسارت به اپراتور فراهم می‌گردد.
5- از نظر فرهنگی، صرفا محتوای غیراخلاقی و مجرمانه از دسترس کاربران خارج شود و شاهد فضای مجازی قانونمند باشیم.
۶ـ اینترنت آزاد بستری است که علوم و فنون را تعالی می‌بخشد.» حال باید دید در روزها و هفته‌‌های پیش‌رو شورای‌عالی فضای مجازی در راستای تحقق مزایای رفع فلیترینگ گامی ‌برمی‌دارد یا با ادامه راهبرد فیلترینگ، زمینه‌ساز تداوم این مسیر خسارت‌بار خواهد شد!