انحصارگرایی در دهکده جهانی

«جهان‌صنعت»- در شرایطی که موسسان اولیه اینترنت، آن را به منظور اجرایی کردن دهکده جهانی و از بین بردن مرزها ایجاد کرده‌اند، هستند کشورهایی که در پی ایجاد محدودیت و حتی قطع ارتباط اینترنتی با دنیا هستند.
روسیه در این زمینه پیشرو است، زمانی که دولت این کشور طرح قطع ارتباط با شبکه جهانی اینترنت را مطرح کرد بسیاری آن را جدی نگرفتند اما به نظر می‌رسد دولت این کشور در این زمینه مصمم بوده و دولتمردان روسی مدت‌هاست در فکر آزمایش جدا کردن اینترنت این کشور از جهان هستند‌. اخیرا مجلس دومای دولتی این کشور لایحه جدیدی را تصویب کرده که بر اساس آن به سیاستمداران اجازه قطع اینترنت در صورت نیاز را می‌دهد‌.
قطع دسترسی روسیه به اینترنت جهانی در بهمن ماه گذشته مطرح و قانونی مرتبط با آن پیشنهاد شد‌. بر اساس این طرح قرار بود شرایط کارکرد صحیح زیرساخت‌های اینترنت کشور به صورت محلی و با قطع دسترسی به خارج مورد آزمایش قرار گیرد‌.
البته روسیه تنها کشوری نیست که قصد دارد اینترنت ملی خود را داشته باشد، بسیاری از مسوولان ایرانی نیز در سخنان خود به روسیه و کره شمالی اشاره و عنوان می‌کنند که باید آنها را دربحث بهره‌برداری از فضای مجازی سرلوحه خود قرار دهیم‌. ضمن آنکه طرح اینترنت ملی که اکنون به شبکه ملی اطلاعات تغییر نام یافته است نیز سالیان سال است که در مجلس مطرح شده و دولت نیز با حمایت کامل در حال پیگیری آن است، در واقع می‌توان گفت که در این زمینه ما از روسیه جلوتر هستیم‌. بسیاری از مسوولان معتقدند شبکه ملی اطلاعات هیچ ربطی به اینترنت ملی و قطع شدن ارتباط ایران با اینترنت جهانی ندارد اما صحت این ادعا پس از اجرایی شدن شبکه ملی اطلاعات مشخص می‌شود‌.
از سوی دیگر رزمایش قطعی اینترنت نیز در سال گذشته مطرح شد که البته مسوولان وزارت ارتباطات تاکید می‌کنند هیچ قطعی اینترنتی در کار نبوده بلکه طرح تاب‌آوری سرورهای داخلی کشور در صورت قطعی اینترنت اجرا شده است‌. البته دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا چند بار تاکید کرد که قصد دارد از طریق ماهواره، اینترنت کاربران ایرانی را تامین کند بنابراین بعید است با قطعی اینترنت به دلیل تحریم‌ها مواجه باشیم‌.
تیم برنزلی و همکارانش شبکه تارگستر جهانی یا همان www را با هدف ارتباط جهانی و امکان ارتباط در سراسر دنیا ایجاد کردند، همان گونه که مارشال مک‌لوهان، نظریه‌پرداز رسانه‌ها، «دهکده جهانی» را مطرح کرده است. موسسان اولیه اینترنت نیز قصد داشتند ارتباط میان مردم تمام دنیا را برقرار کنند‌. در واقع فناوری دیجیتال در عصر نوین همان ابزاری است که دهکده جهانی مورد نظر لوهان را پدید آورد‌. اکنون نمی‌توان نقش و جایگاه سیستم‌های دیجیتال را در ابعاد مختلف زندگی انسان نادیده گرفت‌ به نحوی که تمام حیات بشری به عناوین مختلف متاثر از ساختار نوینی است که هر روز هم در حال رشد است.
با این همه امروزه شاهد هستیم که حتی فضای مجازی که به منظور تحقق دهکده جهانی ایجاد شده نیز گرفتار دولت‌های انحصارگرایی مانند روسیه شده است‌.
تاثیرات جهانی اقدامات روسیه
بیشتر شرکت‌های ISP و دیتاسنترها به طور منظم سیستم‌های پشتیبان خود را آزمایش می‌کنند. البته این آزمایش‌ها هر بار روی یک سیستم متفاوت انجام می‌شوند‌. اما اگر چندین خطا به طور همزمان پیش بیایند چه اتفاقی می‌افتد؟
از سوی دیگر روسیه برای شرایط قطع اینترنت نیاز دارد یک سامانه به نام دامنه ملی (DNS) را راه‌اندازی کند و البته بر اساس قانون، تمامی ISP‌های این کشور مجبور می‌شوند کل ترافیک اینترنت خروجی یا ورودی خود را از بخش‌های تحت نظارت دولت که در این کشور مستقر هستند، عبور دهند‌. در این شرایط دولت قادر می‌شود در شرایط بحرانی به نحو بهتری اینترنت را سانسور کند.
با این اقدامات روسیه می‌تواند با محدود کردن کارایی گیت‌وی‌ها کیفیت تجربه کاربران روی سرویس‌های بین‌المللی را کاهش دهد تا کاربران را به استفاده از سرویس‌های ملی خود تشویق کند‌. البته این راهکار در چین نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد‌. بر اساس تحقیقات موسسات جهانی، قطع تنها یک روزه اینترنت روسیه هزینه‌ای معادل ۳۱۱ میلیون دلار برای اقتصاد روسیه دارد که قابل چشم‌پوشی نیست.
به همین روی طرح روسیه برای قطعی اینترنت و جدا شدن از اینترنت جهانی تاثیرات بسیار منفی روی شبکه جهانی اینترنت دارد‌. به طوری که در شبکه‌های مختلف، رد کردن عمدی یک خدمت‌رسانی، مسیریابی مجدد بسته‌های داده یا محدود کردن ترافیک در یک لحظه می‌تواند به میزان چشمگیری احتمال وقوع خرابی‌های پنهان را افزایش دهد‌. این همان بحرانی است که با قطع شدن اینترنت روسیه می‌تواند اتفاق افتد‌.
چنین موضوعی در نهایت می‌تواند موجب وخیم‌تر شدن شرایط شود‌. به عبارتی ممکن است خرابی سیستم‌ها و از کار افتادن خدمت‌رسانی به کاربران را به دنبال داشته باشد‌. علاوه بر این باید تصمیم گرفته شود در صورت وقوع چنین اتفاقی چطور باید به شرایط عادی بازگشت؟
مشکل دیگری که می‌تواند در این شرایط پیش آید، به «thundering herd» مشهور است‌. این موضوع در تعاریف دنیای کامپیوتر یک خطای شایع به حساب می‌آید و وقتی رخ می‌دهد که تعداد زیادی فرآیند در انتظار وقوع رویدادی هستند تا به اصطلاح بیدار یا فعال شوند‌.
اما در هر زمان تنها یک فرآیند می‌تواند اجرا شود‌. زمانی که فرآیندها بیدار می‌شوند تمامی آنها تقاضای استفاده از منابع را دارند و باید تصمیم گرفته شود که کدام فرآیند ادامه داده شده و کدام فرآیندها دوباره به خواب بروند‌. این موضوع بارها تکرار می‌شود تا در نهایت هیچ فرآیندی باقی نماند.
زمانی که یک سیستم در شبکه (به عنوان مثال یک روتر یا یک سرور) پس از قطعی اینترنت مجددا آنلاین می‌شود با درخواست‌های متعددی از سوی کاربرانی که در زمان قطع شدن منتظر مانده بودند روبه‌رو خواهد شد‌. این موضوع مشابه این است که از سوی کاربران خود با حملات محروم‌سازی از سرویس توزیع‌شده (DDoS) روبه‌رو شود‌. به این ترتیب اگر آزمایش قطعی اینترنت با موفقیت همراه باشد در لحظه آخر و زمانی که ارتباط اینترنت مجددا برقرار می‌شود، دردسرها هم شروع می‌شوند‌. در این زمان با توجه به گستردگی موضوع در سطح کشوری، بار کاری بسیاری از سرورها، روترها و سایر تجهیزات به شدت بالا می‌رود.
تاثیر قطعی اینترنت روسیه
قطع شدن اینترنت روسیه می‌تواند برای صدها میلیون کاربر سراسر جهان هم مشکلاتی ایجاد کند‌. البته میزان این تاثیرات بسته به نحوه پیاده‌سازی و زمان قطعی می‌تواند متفاوت باشد؛ حال چه برای کاربرانی که قصد دارند از دیگر کشورها به خدمات ارائه شده در روسیه دسترسی پیدا کنند و چه آنهایی که از داخل این کشور تقاضای ارتباط با بیرون را دارند‌. به عنوان مثال تصور کنید چه تعداد ایمیل در هر دقیقه تنها از روسیه خارج یا به آن وارد می‌شود یا سرورها تا چه میزان از درخواست‌ها را باید در صف‌ها قرار دهند تا در نهایت پس از برقراری مجدد ارتباط، به مقصد ارسال شوند‌. علاوه بر این با وصل شدن اینترنت تمامی این پیام‌ها شروع به ارسال و ازدحام عظیمی را در شبکه‌ها ایجاد می‌کنند.
اخیرا قطعی‌های اینترنت در بخش‌هایی از جهان از جمله در زیمبابوه را شاهد بوده‌ایم که هر کدام زمان‌های متعددی ادامه داشته‌اند‌. این‌گونه رویدادها آثاری را روی سیستم‌هایی که مرتبط با سنجش اینترنت هستند باقی گذاشته‌اند و می‌توانیم تصوری واضح از آنچه پس از آزمایش رخ داده است داشته باشیم‌. اگر این آزمایش روی شبکه‌های در حال کار اجرا شود، نه تنها شبکه‌های مرتبط با اینترنت روسیه را تست می‌کند بلکه می‌تواند آزمایشی برای تمامی اینترنت چه از دید فنی و چه از سطح حکومتی باشد.
در ایران قطعی اینترنت در کار نبود
البته ایران نیز از طرح قطعی اینترنت در امان نبود به طوری که در بهمن ماه سال گذشته موضوع رزمایش قطع اینترنت در ایران خبرساز شد‌. ابتدا گفته شد قرار است ۷ بهمن ماه به مدت دو ساعت همه سرویس‌های مبتنی بر کارت بانکی برای پذیرندگانی که دارای سرور خارج از کشور هستند از دسترس خارج شود.
اما سجاد بنابی، عضو هیات مدیره شرکت ارتباطات زیرساخت و دستیار وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در امور جوانان در این‌باره در گفت‌وگو با «جهان صنعت» اظهار کرده بود: وزارت ارتباطات با طرح رزمایش قطعی اینترنت مخالف نبود بلکه با عنوان آن مخالف بود‌. در واقع هیچ رزمایش قطعی اینترنت در کار نبود‌. ما با تهدید تاب‌آوری شبکه در مقابل تحریم‌های خارجی مواجه بودیم‌. این خواسته کل کشور و مجموعه‌های مرتبط با فناوری ارتباطات بود که اگر به هر دلیلی اینترنت کشور از گیت وی قطع شد – که احتمال آن بسیار کم است –باید شرایطی ایجاد کنیم که کسب‌وکارهای بانکی و حاکمیتی کشور بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند‌. مدت زمان سه ماه بانک‌های کشور، وزارت ارتباطات و سازمان پدافند غیرعامل با همکاری یکدیگر در حال آزمایش تاب‌آوری نرم‌افزارهای بانکی و حاکمیتی کشور بودند.
او افزود: مثلا اینترنت یک بانک را قطع و چک می‌کردند که اینترنت بانک، کارتخوان و گیت وی پرداخت اینترنتی از کار می‌افتند یا خیر و از کار نیفتادند‌. شبکه‌های ملی به‌اندازه‌ای خوب طراحی شد که درگاه‌های بانکی از کار نیفتادند‌.
در دهمین تست، یک فرد کج‌سلیقه‌ای اعلام کرد که قصد داریم رزمایش قطعی اینترنتی را اجرا کنیم، سداد که این خبر را اعلام کرد شان حاکمیتی ندارد و تنها یک شرکت پرداخت است، این شرکت به کسب‌وکارهای مرتبط نامه‌ای ارسال کرد مبنی بر اینکه قصد داریم اینترنت را قطع کنیم‌. ما با این ادبیات و این عنوان مخالفیم‌.
بنابی تاکید کرد: در حال حاضر بسیاری از کسب‌وکارها بدون هیچ اجباری سرورهای خود را به داخل کشور منتقل کرده‌اند‌. این امر به دلیل کیفیت مناسب خدمات سرورهای داخلی است، اگر تمامی مشتریان استارت‌آپ‌ها داخل ایران باشند در ایران بسیار راحت‌تر و با کیفیت بهتری می‌توان خدمات‌رسانی کرد‌. دلیل دیگر آن نیز قیمت مناسب سرورهای داخلی است، پس از افزایش قیمت ارزی، هزینه سرورهای خارجی به شدت افزایش یافت و برای استارت‌آپ‌ها به صرفه نیست‌. عده‌ای در نهادهای دولتی و خصوصی دوست دارند با اجبار، برخورد سلبی و زور دولت کارها را پیش ببرند در صورتی که هیچ اجباری به این کار نیست‌.