انحلال اینستکس در پی عدم دلبستگی ایران

«جهان صنعت»- پنجشنبه هفته گذشته بود که تروئیکای اروپایی در بیانیه‌ای مشترک از انحلال سازوکار اینستکس خبر داد و تاکید کرد که به حمایت خود از مبادلات تجاری با ایران پایان خواهد داد. هرچند آن‌طور که سخنگوی وزارت امور خارجه در خصوص تصمیم کشورهای سهامدار اینستکس برای تعطیلی این سامانه گفته، در این سال‌ها اساسا حمایتی از سوی دولت‌های اروپایی وجود نداشته که اکنون شاهد پایان این حمایت‌ها باشیم. ناصر کنعانی که روز گذشته در واکنش به بیانیه اخیر تروئیکای اروپا اظهارنظر کرده، گفته است: «دولت‌های اروپایی پس از خروج یکجانبه و غیرقانونی آمریکا از برجام، متعهد شده بودند که با اتخاذ راهکارهای ضروری، استمرار منافع اقتصادی ایران از تعهدات رفع تحریمی برجام را محقق کنند. یکی از سازوکارهایی که اروپایی‌ها برای انجام این تعهد مطرح کردند، تاسیس اینستکس به‌عنوان یک کانال مالی برای تسهیل تجارت بین ایران و اروپا بود.» او همچنین گفت: «جمهوری اسلامی اگرچه هرگز به این سازوکار تکیه نکرده و دل نبسته بود، اما در کمال حسن‌نیت، از هیچ همکاری مقتضی برای فعالیت این کانال دریغ نکرد، اما متاسفانه دولت‌های اروپایی در کنار بی‌عملی در خصوص سایر تعهدات خود، در راه‌اندازی موثر اینستکس نیز ناکام بودند و اقدامات لازم و ضروری برای فعال‌سازی آن در قالب انجام تعهدات اروپا ذیل برجام را انجام ندادند.» کنعانی دلیل اصلی ناکامی اینستکس را نبود اراده جدی و ناتوانی دولت‌های اروپایی در ایفای تعهدات‌شان در مسیر جبران خروج یکجانبه آمریکا از برجام و همراهی آنها با تحریم‌های غیرقانونی آمریکا دانست و گفت: «این کشورها در تمام طول زمان فعالیت اینستکس هیچ منبع مالی یا خط اعتباری بلندمدت به این کانال تزریق نکردند.»
سخنگوی دستگاه سیاست خارجی با تاکید مجدد بر اینکه جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه به اینستکس دل نبسته بود و تجارت بین‌المللی خود را از سایر کانال‌های مالی و بانکی بین‌المللی انجام داده، عنوان کرد: «مقصر جلوه دادن ایران در بیانیه تعطیلی اینستکس، تلاش واهی برای سرپوش گذاشتن بر ناکامی مطلق اروپا در حداقل توانایی برای استقلال مالی از آمریکاست.» این در حالی بود که در بیانیه تروئیکای اروپایی که توسط سایت دولت انگلیس منتشر شد، آمده است: «سهامداران اینتکس- بلژیک، دانمارک، فنلاند، فرانسه، آلمان، هلند، نروژ، اسپانیا،‌ سوئد و انگلیس- تصمیم به منحل کردن اینستکس گرفته‌اند.» ‌سه کشور اروپایی در این بیانیه اعلام کردند: «اینستکس در سال ۲۰۱۹ توسط فرانسه، آلمان و انگلیس راه‌اندازی شد تا تجارت قانونی میان ایران و اروپا به‌ویژه در زمینه بشردوستانه را تسهیل کند. طی چهار سال اخیر، اینستکس به‌طور مداوم تلاش کرده تا تبادلات تجاری میان ایران و اروپا را تسهیل کند. تقاضای قوی از سوی صادرکنندگان اروپایی- عمدتا در بخش بشردوستانه- برای استفاده از سازوکار اینستکس وجود داشت.»
انگلیس، فرانسه و آلمان در ادامه اعلام کردند: «ایران به‌طور سیستماتیک و به دلایل سیاسی از انجام وظایف توسط اینستکس جلوگیری کرده است. ایران تنها در اوایل ۲۰۲۰ به یک تبادل مالی برای واردات کالاهای پزشکی از اروپا به ایران راضی شد. ایران پس از آن به‌طور پیوسته و عامدانه جلوی پیشنهادات برای تبادل میان انگلیس، نروژ، اتحادیه اروپا و ایران را گرفته است. این مساله ناشی از عزم سیاسی برای ممانعت از استفاده از اینستکس تحت هیچ شرایطی بوده است. به همین خاطر، دولت ایران تصمیم گرفته تا با عدم همکاری برای صادرات دارو و دیگر کالاهای نجات‌دهنده علیه منافع مردم خود عمل کند.» در پایان این بیانیه نیز تاکید شده که سهامداران اینستکس به‌دلیل آنچه ممانعت مستمر ایران از تبادل با شرکت خوانده‌ شده، به این نتیجه رسیدند که دیگر دلیلی برای حفظ فعالیت اینستکس وجود ندارد. سهامداران اینستکس در مجمع عمومی نهم مارس ۲۰۲۳ به نفع انحلال اینستکس رای دادند.