انفجار اجاره‌بها در ترکیه و ایران

دکتر سید جلال ابراهیمی*
در ترکیه هر روز قیمت کرایه منازل مسکونی افزایش می‌یابد مخصوصا به دنبال باز شدن مدارس و دانشگاه‌ها افزایش قیمت در شهرهای دانشگاهی استانبول، ازمیر، طرابوزان، بورسا و مرسین و…. غیرقابل قبول بوده و امکان اجاره کردن را از کارگران و کارمندان سلب کرده است.
در کلانشهرها روز‌به‌روز تعداد حاشیه‌نشین‌ها (گجه گوندی) افزایش می‌یابد، اجاره‌نشین‌ها به پیرامون شهرها و روستاهای نزدیک که در مسیر جاده‌های اصلی هستند جابه‌جا می‌شوند.
این معضل در ایران به خصوص در شهرهای بزرگ و کلانشهرها هم کاملا چشمگیر است. در تقسیم درآمد یا افیشینزی یک‌پنجم درآمد هر خانواده مخصوص کرایه و تامین مسکن قلمداد شده و بقیه به هزینه‌های مربوط به مصارف (لباس، درمان، هزینه‌های روزمره و حتی قسمتی برای ذخیره و انباشته دوره پیری) که صد البته نه در ایران و نه در ترکیه با حقوق و درآمد فعلی امکان تامین مسکن نه تنها با یک‌پنجم درآمد حتی با نصف درآمد هم ممکن نیست. زاد و ولد و تشکیل خانواده پیوسته در جریان است. زمین زیاد نمی‌شود، اما جمعیت رو به افزایش است، مخصوصا دولت‌ها برای جلوگیری از پیری جامعه که تاثیر خاصی در اقتصاد اجتماعی و اقتصاد سیاسی دارد مشوق ازدواج و زاد و ولد هستند.
عثمان ارولات سرمقاله‌نویس حوزه مسکن و املاک می‌گوید که در سال ۱۹۸۹ مردم برلین خواستار شکستن انحصار مسکن از طریق رفراندوم شدند. در ۱۹۸۹ یعنی تقریبا ۴۰ سال پیش جمعیت برلین ۸/۳ میلیون نفر بود. از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۹ یعنی در مدت ده سال اجاره مسکن دو برابر شده است (در حالی که در این بازه زمانی در ایران و ترکیه در بعضی مناطق حتی از سه برابر هم گذشته است) اجاره‌نشینان با اینکه به تقلیل سطح مسکن و کم کردن فضای زندگی تن در داده‌اند، اما با مساحت کم نیز قیمت‌های کرایه سر‌سام‌آور است.
به طور کلی در هر دو کشور (ایران و ترکیه) گروه‌های سنی بین ۲۵ الی ۴۰ یعنی طبقه جوان جامعه در شرایطی نیستند که خانه اجاره کنند، چه برسد که خانه بخرند و تشکیل خانواده دهند.
پشت‌پرده این افزایش قیمت‌ها در تمام کشورها حتی در آلمان رانت وجود دارد. در سوئد قیمت اجاره‌ها از سوی دولت منجمد شده و درصد افزوده بر اساس شرایط روز صورت می‌گیرد. خانه‌های خالی دقیقا احصا می‌شود. آیا با ایجاد کنسرسیوم‌های ساخت خانه‌های ارزان‌قیمت می‌توان چند گرهی از این گره کور باز کرد ایجاد زمینه تسهیلات بانکی با بهره ارزان‌قیمت برای همه اقشار و ساخت خانه‌ها مناسب با تعداد خانوارها نیز در کشورهای پیشرفته مدنظر است و شاید بتوان با تشویق مردم و کارکنان به زندگی در شهرستان‌ها با ایجاد زمینه‌های اشتغال به خصوص در مناطق کم‌جمعیت بتوان کمی از مشکل مسکن را حل کرد.
شاید بتوان از تجربه مهندسین و پیمانکاران ترکیه که در مدت ۱۶ ماه توانستند ساختمان‌های مقاوم را در شهر وان به تعداد چندین هزار واحد بسازند باید استفاده کنیم و یا ساخت خانه‌های پیش‌ساخته‌ایی مانند آنچه که شرکت خانه‌ساز ایران و یا ایرداک در تبریز و کرمان ساخت، می‌توان هم استحکام و هم سرعت را با مصالح پیشرفته و مقاوم در مقابل زلزله و عوامل طبیعی توامان داشت و گفته می‌شود با ۱۵ روز کاری می‌توان واحدهای مسکونی منطبق با نیاز اقلیمی مناطق و استان‌های ایران را اجرایی کرد و شاید با یک نظرخواهی از انبوه‌سازان داخلی و مهندسین و معماران و صاحبان خرد به صورت یک اقتراح از خردجمعی صاحبان اندیشه در حوزه مسکن و ساختمان و آنالیز آنها به نتایجی در حد استنتاج از یک رفراندوم رسید. ورم اجاره‌بها از تورم گذشته این ورم در حال انفجار است.
* مدیر مرکز پژوهش و تحقیقات ایران و ترکیه