ایجاد مناطق آزاد تجاری منتفی شد

گروه بازرگانی- اگرچه مناطق آزاد تجاری به عنوان محرکی برای افزایش صادرات و توسعه وضعیت تجاری کشور تاسیس شدند اما خیلی وقت است که این مناطق در راستای هدفی که به واسطه آن تشکیل شدند، حرکت نمی‌کنند. از یک سو برخی سودجویان از این مناطق به دلیل مزایایی که دارد به عنوان ابزاری برای پیشرفت خود استفاده می‌کنند و از سوی دیگر، این مناطق به قطبی برای واردات غیر قانونی کالا تبدیل شده است به گونه‌ای که بیشترین واردات غیر قانونی از این مناطق صورت می‌گیرد اما رییس سازمان مناطق آزاد تجاری بر این باور است که این واردات مختص مناطق آزاد نیست بلکه وارداتی به سرزمین اصلی از دالان مناطق آزاد است.
در حال حاضر دولت با شکل‌گیری مناطق آزاد تجاری موافق می‌باشد و نگاه دولت این است که مناطق آزاد جدید به قطب تعامل ایران با همسایگان تبدیل شود. بر همین اساس دیروز لایحه‌ای از طرف دولت به مجلس ارائه شد و قرار بود مناطق آزاد جاسک، بوشهر، مهران، ‌اردبیل، اینچه‌برون، بانه، مریوان و سیستان ایجاد شود‌ اما نمایندگان با ۹۸ رای موافق، ۷۹ رای مخالف و ۲۵ رای ممتنع از مجموع ۲۲۱ نماینده حاضر در جلسه با ایجاد این مناطق آزاد مخالفت کردند.
البته برخی نمایندگان و مسوولان نیز با ایجاد مناطق آزاد تجاری بسیار موافق هستند و می‌گویند عده‌ای نمی‌خواهند لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری- صنعتی در مجلس مطرح شود در حالی که ایجاد مناطق آزاد برای رفع محرومیت از مناطق محروم است.
جهت‌گیری‌ها باید اصلاح شود
اما در این میان اکبر ترکان، معاون رییس‌جمهور و رییس سازمان مناطق آزاد تجاری- صنعتی به دفاع از لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری- صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جدید در مجلس پرداخت و گفت: نگاه دولت این است که مناطق آزاد جدید به قطب تعامل ایران با همسایگان تبدیل شود. وی توضیحاتی را درباره لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری جدید و لزوم تغییر مسیر مناطق آزاد تجاری ارائه داد و خاطر نشان کرد: صادرات کالاهایی مثل محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی بازار جهانی دارد‌ اما بیشترین تقاضای مصنوعات صنعتی کشور در همسایگان وجود دارد‌ بنابراین از جغرافیای ایران مناطقی را بدین منظور در نظر گرفتیم.
رییس سازمان مناطق آزاد تجاری- صنعتی افزود: از طریق منطقه آزاد شلمچه با عراق جنوبی تعامل داریم؛ مهران برای تجارت با عراق مرکزی، بانه برای تجارت با اقلیم کردستان، ماکو برای تجارت با ترکیه، اردبیل در حوزه آذربایجان، انزلی در حوزه خزر، اینچه‌برون در حوزه ترکمنستان و قزاقستان، زابل برای تجارت با افغانستان و چابهار برای تجارت با پاکستان و سواحل جنوبی، جاسک هم به عنوان منطقه‌ای است که می‌خواهد پایانه دوم صادرات نفت خام ایران باشد. بوشهر نیز ظرفیت مستعدی در حوزه کار با خلیج فارس دارد.
ترکان خاطرنشان کرد: از سال۹۲ که آغاز کار دولت بود گروهی تشکیل شد که مناطق آزاد را آسیب‌شناسی کند. در این آسیب‌شناسی به این نتیجه رسیدند که مناطق آزاد بر اساس فلسفه تاسیسش موفقیت ندارد و جهت‌گیری‌هایشان باید اصلاح شود.
وی افزود: البته قبل از اینکه هر یک از منتقدان به این مسأله بپردازند، گزارشی تهیه کردم که مناطق آزاد وارداتی شده‌اند و باید مسیر آنها را به سمت صادرات تغییر دهیم. ممکن است گفته شود مگر کشور صادراتی بوده که مناطق اقتصاد را صادراتی کنیم یا می‌گویند سرمایه‌گذاری خارجی چقدر بوده که در مناطق آزاد باشد؟ چون تحریم‌های ظالمانه‌ای اعمال شده به طور طبیعی امکان جذب سرمایه‌گذاری خارجی در جغرافیای ایران با مشکل تحریم مواجه بوده و اینطور نیست که مناطق آزاد قابلیت جذب سرمایه نداشته باشند.
ترکان در ادامه صحبت‌های خود متذکر شد: بنده و همکارانم با شرکت در جلسات کمیسیون‌های تشخیص مصلحت نظام پیشنهادی را تقدیم کردیم که در نهایت به تصویب رهبری رسید و بند ۱۱ اقتصاد مقاومتی شد. در این بند گفته شده که توسعه عمل مناطق آزاد در جهت گسترش تولید، توسعه صادرات، انتقال فناوری و تامین نیازهای کالایی کشور از خارج باید مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: این چهار محور مصوب رهبری است و باید مناطق آزاد را از آنچه بوده به ‌آنچه تصویب شده و به ما مأموریت داده شده تغییر مسیر دهیم و خوشحالیم که در این دو سال اخیر موفقیت‌هایی در این بخش به دست آورده‌ایم.
ترکان در ادامه به انتقادات نمایندگان درباره تبدیل مناطق آزاد به سکوی واردات، توضیح داد: مناطق آزاد چهار نوع واردات دارند؛ بزرگ‌ترین رقم واردات سه میلیارد است که فقط از مناطق اقتصادی عبور می‌کند و به جغرافیای اصلی می‌آید یعنی از طریق مرکز ثبت سفارش می‌شود و مصرف‌کنندگانش در داخل هستند؛ این واردات مناطق آزاد نیست بلکه وارداتی به سرزمین اصلی از دالان مناطق آزاد است.
رییس سازمان مناطق آزاد افزود: دسته دوم واردات مواد اولیه و صنایع است که این هم کار منفی قلمداد نمی‌شود. دسته سوم برای صادرات مجدد است که این هم از نظر ما مثبت است. آنچه مورد انتقاد نمایندگان است کالای همراه مسافر است که در سال گذشته کمتر از ۱۰ درصد بوده است.
نیاز به دو سوم رای نمایندگان
با وجود حمایت‌های اکبر ترکان از این لایحه، نماینده مردم بهشهر در مجلس شورای اسلامی لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری- صنعتی را مغایر قانون برنامه پنجم و نیازمند دو‌سوم رای نمایندگان دانست و در تذکری اظهار کرد: بر اساس ماده «‌۱۳۴» آیین‌نامه داخلی مجلس اگر طرحی به تصویب مجلس یا کمیسیون‌ها نرسد تا شش ماه دیگر نمی‌تواند مجددا مطرح شود. همچنین نمایندگان مجلس و دولت نمی‌توانند یک طرح یا لایحه قانونی را که بیش از یک موضوع دارد به عنوان ماده واحده پیشنهاد کنند در حالی که این لایحه بیش از چند موضوع را در هم ادغام کرده و یک لایحه نیست.
وی افزود: بر اساس ماده «۱۸۵» آیین‌نامه داخلی مجلس همچنین اصلاح قانون برنامه توسعه با رای دو‌سوم نمایندگان پذیرفته می‌شود و طبق تبصره «یک» ماده «۱۱۷» قانون برنامه توسعه پنجم برقراری هرگونه تخفیف یا معافیت مالیاتی علاوه بر آنچه در قوانین به تصویب رسیده، برای اشخاص حقیقی و حقوقی ممنوع است و به دو‌سوم آرا‌ نیاز دارد. این لایحه نیز قبلا طرح شده و با استناد به ماده «۱۱۷» از دستور کار خارج شده است. بنابراین تصویب لایحه مناطق آزاد به دو‌سوم رای نمایندگان نیاز دارد.
با وجود اینکه این پیشنهاد هر بار در مجلس مطرح می‌شود و مخالفان زیادی نسبت به موافقانش دارد دوباره پیشنهاد تشکیل مناطق آزاد تجاری توسط دولت مطرح می‌شود.