ایران از آرش به سود می‌رسد؟

«جهان‌صنعت»- ۵۶ سال بعد از کشف میدان نفتی- گازی مشترک آرش تکلیف این میدان هنوز نامشخص است. هرچند فقط این میدان مشترک نیست که سرنوشت آن در ‌هاله‌ای از ابهام است، با این حال برقراری روابط دوباره ایران و عربستان این میدان را دوباره به محل بحث و مذاکره بین شرکای آن یعنی ایران، عربستان و کویت تبدیل کرده است.
رفت‌وآمدهای دیپلماتیک تا باز شدن سفارتخانه‌های ایران و عربستان، کماکان ادامه دارد. رفت و آمدهایی که خیلی‌ها امیدوارند با گرم شدن بیشتر روابط ایران و عربستان، روابط اقتصادی دو کشور هم توسعه یابد. خیلی‌ها خوش‌بین هستند که توسعه روابط بین ایران و عربستان مانعFATF را کمرنگ‌تر کند، اما هنوز نمی‌توان به طور قطع گفت که عربستان ریسک تحریم‌ها را درباره ایران می‌پذیرد.
میدان مشترک آرش که کویت و عربستان آن را الدوره می‌نامند، ۳۱۰ میلیون بشکه نفت از نوع نفت سنگین و ۲۰ تریلیون فوت‌مکعب ذخایر گاز دارد. گزارش‌ها نشان می‌دهد که نزدیک به ۴۰ درصد محدوده میدان گازی آرش در آب‌های ایران قرار دارد و مابقی بین عربستان و کویت مشترک است. هرچند در سال‌های گذشته شرکت ملی نفت ایران برای تعیین میزان ذخایر درجای میدان گازی آرش یک حلقه چاه اکتشافی به نام «چاه شماره یک آرش» حفاری کرد، اما کویت بلافاصله ایران را به شکایت در مجامع بین‌المللی تهدید کرد.
پس از آن، ایران فعالیت‌های اکتشافی را متوقف و از سکوی ساخته‌شده برای این میدان در میدان‌های دیگر استفاده کرد. سال گذشته عربستان و کویت قراردادی برای تقسیم منابع میدان گازی آرش امضا کردند که این موضوع باعث اعتراض ایران شد و در نهایت این قرارداد متوقف شد.
تنها میدان آرش نیست که بین ایران و عربستان مشترک است. ایران و عربستان در میـادین نفتی اسفندیار، فروزان و فرزاد هم مشترک هستند. به جز میدان نفتی فروزان، سایر میادین هم وضعیتی شبیه آرش دارند با این تفاوت که آرش ذخایر گازی دارد که به دلیل اقبال کشورها به استفاده از گاز، این میدان به شدت مورد توجه عربستان و کویت است.
میدانی در ابهام
محمود خاقانی کارشناس بین‌الملل انرژی درباره تعیین تکلیف میدان مشترک نفتی- گازی آرش به «جهان‌صنعت» می‌گوید: میادین مشترک نفت و گاز ایران، فقط به آرش محدود نمی‌شود، اما آنچه آرش را متمایز کرده، وجود ذخایر گاز در این میدان است.
او با اشاره به موانع پیش روی توسعه این میدان اظهار کرد: واقعیت این است که ایران برای توسعه این میدان، منابع مالی لازم را ندارد، بنابراین اگر توافقی هم بین ایران و عربستان بر سرتوسعه این میدان صورت بگیرد، شرایط به نفع عربستان است.
این کارشناس بین‌الملل انرژی بر این باور است که وساطت چینی‌ها برای برقراری آشتی بین ایران و عربستان منفعتی چندجانبه هم برای چین، کویت و عربستان در پی داشته است. او می‌گوید: از آنجا که شرکت آرامکوی عربستان سال گذشته ۱۶۰ میلیارد دلار سود به دست آورده، عربستان به دنبال این است که این درآمد را سرمایه‌گذاری کند. چینی‌ها با عنایت به این موضوع و نفوذی که در ایران دارند و البته مجموعه عواملی که باعث می‌شود، پایگاه چین در منطقه خلیج‌فارس هم به لحاظ منابع انرژی و هم سیاسی- نظامی قوی‌تر شود، تصمیم به وساطت بین ایران و عربستان گرفته‌اند.
وی افزود: طبیعتا در زیرمجموعه این تصمیم میادین مشترک هم نقش داشته‌اند، زیرا اگر عربستان و ایران و کویت درباره این میدان مشترک به یک تفاهم برسند، طبیعی است که پیمانکاران چینی نفع خواهند برد.
خاقانی با بیان اینکه ممکن است توافق بر سر حدود مرزی زمانی به طول بینجامد، گفت: آنچه مسلم است اینکه در شرایط جدیدی که در حوزه دیپلماسی در منطقه پیش آمده، بین چین و آمریکا رقابت تنگاتنگ است. آمریکایی‌ها در تلاش هستند که هند، عربستان و امارات را به‌هم نزدیک کنند و از آن‌سو چینی‌ها در حال وصل کردن ایران، روسیه و کشورهای جنوبی خلیج‌فارس به یکدیگر هستند.
او با تاکید بر اینکه در حال حاضر قدرت‌های بزرگ در حال نقش‌آفرینی در منطقه هستند، یادآور شد: قاعدتا در میدان نفتی- گازی آرش هرگونه توافقی باید سه‌جانبه بین ایران، عربستان و کویت باشد در غیر این صورت توافق نه‌تنها به نتیجه نمی‌رسد، بلکه سرانجامی هم نخواهد داشت. همان‌طور که مذاکرات بدون ایران ناتمام مانده است.
شرط مهم؛ سرمایه‌گذاری
میدانی به بزرگی و حساسی آرش نیاز به سرمایه‌گذاری دارد. خصوصا در ماه‌های اخیر که گاز روند قیمتی صعودی داشته و تقاضا برای آن بالاست، طبیعتا کشورهایی که سرمایه مناسب دارند، تلاش می‌کنند منابع گازی را سریع‌تر تبدیل به «ال‌ان‌جی» کرده و به اروپا که درگیری جنگ بین روسیه و اوکراین است، ارسال کنند.خاقانی در این رابطه می‌گوید: طبیعی است که کویت و عربستان پول زیادی برای سرمایه‌گذاری دارند؛ اما ایران پول ندارد. تنها امتیاز ایران در قرارداد احتمالی مشترک برای بهره‌برداری از این میدان می‌تواند تکیه بر توان حفاری و مهندسی باشد، اما در همین موضوع هم باید دید که آیا ایران می‌تواند این کار را به‌تنهایی انجام دهد یا با چین و روسیه به صورت مشترک انجام خواهد داد.
او اضافه کرد: این موضوع از مواردی است که چون قطعی نشده نمی‌توان نظر داد. از طرفی مذاکرات بین ایران و عربستان چندان وارد موارد جدی نشده است و فعلا طرفین درحال گفت‌وگو هستند. تا زمانی که سفارتخانه‌های دوطرف باز نشده و عواملی که از سوی دوطرف مشغول تخریب روابط بین دو کشور بوده و فعال هستند، نمی‌توان به صورت قطعی نظر داد به همین دلیل هم سرنوشت میدان مشترک آرش به روابط دیپلماتیک ایران و عربستان وابسته است.
خاقانی با اشاره به جنس نفت این میدان در اکتشافات انجام‌شده، گفت: آنگونه که کارشناسان می‌گویند، جنس نفت میدان آرش، نفت سنگین است و این نوع نفت با توجه به عرضه‌هایی که از قبل در بازار بوده، ممکن است چندان تقاضایی در بازار نداشته باشد. مگر اینکه عربستان این نفت تازه را برای پالایشگاه‌های جدید که ساخته، مورد استفاده قرار دهند. اما قطعا گاز این میدان که منابع قابل توجهی هم هست، اهمیت بالایی دارد.
او با بیان اینکه ایران می‌تواند سهم خود را در میدان آرش به کویت، چین و عربستان بفروشد، خاطرنشان کرد: در هر صورت با توجه به منابع ناکافی ایران برای سرمایه‌گذاری در این میدان، قطعا بهره‌برداری در آینده به نفع عربستان، کویت و حتی چین خواهد بود. از این لحاظ که این کشورها منابع مطمئن برای پالایشگاه‌های خود خواهند داشت در حالی که ظرفیت پالایشگاه‌های ایران اضافه نشده و نیز عربستان پالایشگاه‌های جدیدی ساخته و ظرفیت تولید این آنها افزایش یافته است.
خاقانی گفت: از سویی در صورت تداوم تحریم‌ها، ایران چاره‌ای جز فروش سهم خود به این کشورها نخواهد داشت زیرا علاوه بر تحریم‌ها، ما با مشکل FATF هم روبه‌رو هستیم که لاینحل باقی مانده است.