17 - 09 - 2023
ایران دندانهای غرب را شمرده است
نادر کریمیجونی- وقتی نشست این دوره شورای حکام به پایان رسید و غربیها نتوانستند قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی ایران به تصویب برسانند، مقامات ایرانی در تهران، یک نفس راحت کشیدند. البته دولتهای اروپایی و ایالاتمتحده آمریکا، از سرعت فعالیتهای هستهای ایران ناراضی هستند و این نارضایتی را پنهان نمیکنند، اما آنها که تا همین چند سال پیش رویای برچیدن همه فعالیتهای توسعهیافته هستهای ایران را در سر میپروراندند، حالا با التماس از تهران میخواهند این فعالیتها را در همین نقطهای که هست متوقف سازد یا دستکم سرعت پیشرفت آن را کاهش دهد.
حالا بسیاری از سیاستمداران آمریکایی و اروپایی به این باور رسیدهاند که چشماندازی که دونالد ترامپ درباره متوقف کردن فعالیتهای هستهای ایران ارائه میکرد، مطلقا شانسی برای تحقق نداشته و ندارد و حتی اگر برای دورههای متمادی ترامپ در کاخ سفید باقی میماند، باز هم احتمال آنکه جمهوری اسلامی ایران در برابر خواستهای ایالاتمتحده تسلیم میشد، شانسی در حد صفر داشت. بر همین اساس، حتی اگر ترامپ برای بار دوم وارد کاخ سفید شود، باز هم هیچ اتفاق مهمی رخ نخواهد داد. در عین حال دولت فعلی ایالاتمتحده هم گزینههای زیادی برای مقابله با تحرک ایران ندارد. مذاکراتی که در گذشته و هماکنون نیز، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، میان تهران- واشنگتن انجام شده است، هیچ چشماندازی برای عقب راندن ایران از موقعیت فعلیاش ندارد.
در عین حال مسیری که اروپاییها برای تحت فشار گذاشتن ایران دنبال میکردند، به نقطه امیدوارکنندهای نرسیده است؛ پرسش اصلی آن است که آیا عدم تبعیت اروپاییها و غرب از پایان تحریمهای موشکی برجام، چیزی را علیه ایران تغییر میدهد؟ پاسخ این سوال حتما منفی است، چراکه این عدمتبعیت به تحریمهایی که اروپا و آمریکا علیه ایران وضع کرده و تا همین روزهای گذشته هم تشدید شده است، اضافه میشود و چیز زیادی را علیه ایران تغییر نمیدهد زیرا تهران، اروپای غربی را به مجموعه همکارانش اضافه نکرده و منتظر تایید یا تکذیب این کشورها نمانده است. پایان این تحریمها براساس قطعنامه ۲۲۳۱، اتفاقا برای ایران از جهت همکاریهایش با برخی شرکای نظامیاش مانند روسیه و ونزوئلا اهمیت دارد و به مجموعه این همکاریها صورت قانونی میبخشد. از اینرو است که پایان یافتن تحریمها برای جمهوری اسلامی اهمیت دارد و میتواند برخی برنامههای تهران برای همکاری با شرکایش را تسهیل کند.
اظهارات رافائل گروسی دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی هستهای در اینباره که این نهاد در موقعیتی نیست که بتواند صلحآمیز یا غیرصلحآمیز بودن برنامه و فعالیتهای هستهای ایران را تایید کند، بهگونهای نیست که بتواند تحرکی در رفتار ایران به وجود آورد.
روشن است که ایران نظارتهای آژانس را گروگان گرفته و در ازای آزادی آن، رفع تحریمهای ایالاتمتحده را تقاضا میکند. در همین کنفرانس خبری، گروسی تایید میکند که اگرچه دوربینهای جدیدی در مراکز هستهای ایران نصب شده و نصب دوربینهای جدید ادامه خواهد داشت، اما اطلاعات و تصاویر این دوربینها و دوربینهای قدیمی به دست آژانس نمیرسد و فقط در حافظه آن ذخیره میشود. این گفته رافائل گروسی که برای به دست آوردن اطلاعات و تصاویر این دوربینها باید منتظر روشن شدن تکلیف برجام و توافق هستهای بمانیم، نشان میدهد که حتی آژانس، امتناع ایران از همکاری بیشتر را درک میکند و منتظر یافتن راهی برای پایان وضع موجود است، اما قابل درک است که IAEA نه امکان و نه ابزار پایان دادن به وضع ایران را در اختیار ندارد و نمیتواند در پایان دادن به وضع موجود قدمی بردارد.در عین حال فرانسه، انگلستان، آلمان و در درجه بالاتر ایالاتمتحده آمریکا هم که یکی از کلیدهای حل این مشکل را در اختیار دارند، نه فقط علاقهای به پایان تحریمها علیه ایران ندارند، بلکه با وضع تحریمهای بیشتر به پیچیدهترشدن اوضاع کمک میکنند.
طرف غربی البته پس از ناامیدی از تمکین ایران به خواستهایش، تلاش کرد از آژانس بینالمللی انرژی هستهای، ایران را تحت فشار بگذارد و اجرای مکانیزم ماشه را هموار کند، اما در دوره اخیر نشست شورای حکام، اعضا از صدور قطعنامه علیه ایران استقبال نکردند و با این عدمهمراهی، تروئیکای اروپا به صدور بیانیه علیه ایران بسنده کرد؛ بیانیهای که حتی از سوی اتحادیه اروپا هم مورد حمایت قرار نگرفت. این تجربه گواه آن است که هموار کردن مسیر و فعالسازی مکانیزم ماشه برای برقراری مجدد تحریمهای شورای امنیت، آنقدرها که تروئیکای اروپایی تصور میکرد، ساده و در دسترس نیست.
همین دشواری آشکار، زمان را به زیان طرف غربی و به سود ایران، به پیش میبرد. در واقع ایران در حالی که به هیچیک از تعهدات قانونی خود ذیل مقررات برجام عمل نمیکند، روزبهروز به پایان مهلت مقررشده در این توافق که با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد حمایت میشود، نزدیک میشود.
این در حالی است که طرف غربی تنها میتواند بر اجرای تحریمهای خود و افزودن بر آن تاکید کند و هیچ اقدام هماهنگ و یکپارچه بینالمللی علیه ایران، نمیتواند سامان داده و عملیاتی شود. این است که همه آنچه طرف غربی در این منازعه میتواند انجام دهد تنها به اردوگاه و متحدان خود محدود میشود. مزید بر اینکه برخی متحدان غرب، به صورت علنی یا مخفیانه از پایبندی به این تحریمها و محدودسازی همکاری با ایران، امتناع میورزند.
گمان نمیرود که در چشمانداز قابل پیشبینی اوضاع فعلی تغییر پیدا کند؛ در تهران برخی هراسی ندارند که از طریق تهدید یا حمله به منافع کشورهای اروپایی و متحدان طرف غربی تحریمهای وضعشده را کماثر کنند و در نشستهای دولت جمهوری اسلامی ایران پیش از پایان دادن به تحریمها و رسیدن به یک توافق، به دور زدن یا کماثر کردن تحریمها توجه و برای آن برنامهریزی میشود.
رویکردها در طرفهای خارجی و بالاخص غربی در اینباره هم کم و بیش همینطور است و تصور نمیشود که چه در پایتختهای اروپایی یا واشنگتن برای کاهش تحریمهای ایران و رسیدن به یک توافق با تهران ارادهای وجود داشته باشد.
بر این پایه، انجام نظارتهای تمامعیار آژانس بر فعالیتهای هستهای ایران، شاید به این زودیها یا حتی در چشمانداز قابل پیشبینی ممکن نباشد. در ایالات متحده هم همه به دنبال برگزاری انتخابات دور بعدی ریاستجمهوری هستند. از این بابت هر دو طرف منازعه عجلهای برای شروع مجدد مذاکرات هستهای ندارند؛ به ویژه آنکه ایران، دندانهای ایالاتمتحده را شمرده و تقریبا مطمئن است که تهدید جدی و تازهای از سوی واشنگتن علیه تهران در دستور کار نیست.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد