ایران وارد چهارمین سال خشکسالی شد!

خبرآنلاین- هرچند که بهار فصل باران و بارندگی‌ است اما کم شدن بارش‌ها در سال‌های اخیر سبب شده توقعات از آسمان کمتر شود، شاید بر همین اساس است همین که کمی باران بزند،‌ شنیده می‌شود دوران خشکسالی در ایران رو به پایان است اما این تصور اشتباه است. رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور هم در این ‌باره می‌گوید: «این چهارمین سال پیاپی خشک است که در کشور شاهد هستیم و اثرات خشکسالی در سال چهارم معمولا بیشتر از سال سوم است و این موارد ادامه دارد.» احد وظیفه بیان کرد: «با اینکه بارندگی و جریان رودخانه‌ها خوب بوده و ذخیره در برخی سدهای خوزستان و جنوب غرب کشور مناسب است، ولیکن باید بدانیم آب‌های زیرزمینی‌مان طی دهه‌های گذشته به شدت افت کرده و باید از همین فرصت‌ها استفاده کنیم تا آن آب‌های زیرزمینی را تا حد امکان جبران کرده و بتوانیم از فرونشست زمین جلوگیری کنیم. به ازای مناطق غربی و جنوب غربی کشور که بارندگی‌ها خوب بوده، در استان‌هایی مثل تهران، قزوین، سمنان، خراسان رضوی، البرز و تا حدی زنجان و استان مرکزی بارش‌ها زیر نرمال بود، یعنی بین ۲۰ تا ۴۰درصد زیر میانگین بلند‌مدت.» مشروح این گفت‌وگو را در ادامه بخوانید:
نظرتان درباره بارندگی امسال چیست؟ بسیار سوال می‌شود که آیا ما وارد ترسالی شده‌ایم یا خیر؟
خیر، ترسالی کجا بود؟ در حال حاضر کمبود جدی آب داریم. مفهوم ترسالی و خشکسالی گسترده‌ است، اینکه از چه زاویه‌ای آن ‌را در نظر بگیرید فرق می‌کند. آب ماده‌ای یکپارچه‌ از مجموعه برف و یخی که در کوهستان ذخیره شده، آب رودخانه، آب پشت سد و آب‌های زیرزمینی است. درست است که امسال بارندگی‌ها در مناطق غربی و جنوب غربی و در مرکز مثل اصفهان و یزد خوب بود، اما خوب بودن بارندگی‌های امسال نمی‌تواند کمبودهای گذشته را جبران کند. در همان مناطق هم سفره‌های آب زیرزمینی و بسیاری از دشت‌ها ممنوعه هستند، یعنی احداث چاه جدید و قنات ممنوع است، زیرا باعث افت خاک و فرونشست زمین می‌شود. بنابراین نباید اینطور تلقی کنیم که اگر امسال بارندگی‌مان نرمال و بیشتر از نرمال بوده، وارد ترسالی هیدرولوژیکی یا آبشناسی شده‌ایم. با اینکه بارندگی و جریان رودخانه‌ها خوب بوده و ذخیره در برخی سدهای خوزستان و جنوب غرب کشور مناسب است، ولیکن باید بدانیم که آب‌های زیرزمینی‌مان طی دهه‌های گذشته به شدت افت کرده و باید از همین فرصت‌ها استفاده کنیم تا آن آب‌های زیرزمینی را تا حد امکان جبران کرده و بتوانیم از فرونشست زمین جلوگیری کنیم. به ازای مناطق غربی و جنوب غربی کشور که بارندگی‌ها خوب بوده، در استان‌هایی مثل تهران، قزوین، سمنان، خراسان رضوی، البرز و تا حدی زنجان و استان مرکزی بارش‌ها زیر نرمال بود، یعنی بین ۲۰ تا ۴۰درصد زیر میانگین بلندمدت.
بارش‌های امسال در کدام مناطق یا استان‌ها نرمال نبوده؟
به طور کلی می‌توانیم بگوییم بارش‌ها امسال در کشورمان به حد نرمال است، ولی وارد ترسالی نشده‌ایم. اگر استانی نگاه کرده و عینکمان را ذره‌بینی کنیم در مناطقی مثل تهران، سمنان، خراسان رضوی، زنجان و قزوین بارندگی کمتر از نرمال است و در شرایط خشکسالی به سر می‌بریم. در استان‌هایی مثل کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان، خوزستان، جنوب سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی بارندگی‌ها ۱۰ تا ۲۰درصد بیش از حد نرمال بود، ولی خراسان رضوی و دامنه‌های جنوبی البرز و استان مرکزی وضعیت مطلوبی ندارند. از آنجا که امسال چهارمین سال پیاپی‌ است که این مناطق دچار خشکسالی شده‌اند، شدت کم‌بارشی را از سالیان گذشته بیشتر احساس می‌کنند زیرا در سال‌های گذشته بخش عمده‌ای از آب را از منابع زیرزمینی تامین کرده‌ایم و امسال هم همین کار را می‌کنیم، اما آنچه برداشته‌ایم بیش از آنچه است که به طور طبیعی و نرمال توسط بارندگی جایگزین شده، بنابراین افت آب‌های زیرزمینی‌مان ادامه داشته و با وضعیتی که داریم در طول سال بیشتر هم خواهد شد.
تابستان را برای تهران و کشور چطور پیش‌بینی می‌کنید؟
اگر دو سال گذشته یعنی سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۱ را با هم مقایسه کنید، می‌بینید که در ۱۴۰۱ بارش‌های خیلی خوبی داشتیم، حتی اگر خاطرتان باشد متاسفانه سیل شد و تلفاتی مثل سیل امام‌زاده داوود و فیروزکوه در استان تهران، سیل استهبان در شیراز داشت. در جنوب و خصوصا جنوب شرق کشور و مخصوصا سیستان و بلوچستان بارش‌های خیلی خوبی داشتیم، طوری که در آن سال میانگین بارش کشور به عدد قابل توجهی رسید. در طول تابستان هم فراتر از شرایط نرمال بود. ما اصولا در تابستان‌ها بارش‌های قابل ملاحظه‌ای نداریم و بخش کمی از بارش سالانه مربوط به تابستان بوده که آن هم مربوط به سواحل شمالی کشور است و معمولا جنوب شرق کشور را دربر می‌گیرد و بقیه نقاط کشور بارش چندانی ندارد، ولی سال ۱۴۰۱ از نظر بارش تابستانه بسیار خوب بود و اگر خاطرتان باشد در پاکستان هم سیل‌های وحشتناکی داشتیم که حدود ۳۰درصد پاکستان زیر آب رفت و حدود ۳۰میلیون نفر در اثر سیلاب‌ها جابه‌جا شدند، اما تابستان ۱۴۰۲ دقیقا برعکس آن بود و فصل بسیار کم‌بارشی را شاهد بودیم و تقریبا در تهران بارندگی نداشتیم. امسال مابین این دو سال خواهد بود، یعنی تابستان تقریبا بارندگی کم‌تر از نرمال است، اما نه به شدت ۱۴۰۲ و نه مثل ۱۴۰۱ خواهد بود. بارندگی‌ها در حد نرمال یا کم‌تر از نرمال است، اما فکر می‌کنم در حد ۱۴۰۲ خیلی دما نابهنجار و زیاد نباشد و شرایط بارندگی بهتر از ۱۴۰۲ است. از نظر دمایی هم انتظار داریم گرم‌تر از نرمال را شاهد باشیم. براساس پیش‌بینی‌های مدل‌های هوایی، توقع داریم از همین خرداد، تیر، مرداد و شهریور دمای متوسط کشور خصوصا در تیر و مرداد یک الی دو درجه فراتر از نرمال باشد و با تابستان نسبتا گرمی مواجه باشیم.
برای کشور هم پیش‌بینی‌تان تابستانی گرم است؟
بله، گرم است. می‌دانید که امواج گرمایی حالا هم جنوب شرق کشور، پاکستان و هندوستان را فرا گرفته و گزارش‌هایی از خبرگزاری بین‌المللی سازمان جامع هواشناسی منتشر شده که مشخصا برای جنوب شرقی آسیا یک سال استثنایی از نظر گرما است و نابهنجار خواهد بود.
شرایط ال‌نینو ادامه خواهد داشت؟
امسال انتظار می‌رود که به تدریج ال‌نینو طی همین تابستان کاملا از بین برود و احتمال بسیار قوی‌ای وجود دارد که سال آینده در پاییز و زمستان، سال لانینا یا همان سال سرد اقیانوس آرام باشد. یکی از تاثیرگذارترین شاخصه‌ها در آب و هوا در وضعیت اقلیمی همین موضوع ال‌نینو و لانینا است. احتمال می‌رود سال آینده، یعنی همین اواخر ۲۰۲۴ و اوایل سال ۲۰۲۵ میلادی، وضعیت دمایی کره زمین مثل سال ۲۰۲۳ که بسیار ناهنجار بود، نباشد. همانطور که اشاره کردید گزارش‌های جهانی هم تایید می‌کنند که عمدتا مبتنی بر پایش زمینی و هواشناسی هستند. دمای امسال بسیار استثنایی و فراتر از نرمال بود و در ایران هم پاییزمان و در ماه‌های آذر، دی، بهمن با دمای بسیار ناهنجاری مواجه بودیم.
اگر همان شرایط ادامه پیدا می‌کرد خدای ناکرده می‌توانست وضعیت انتهایی زمستان و بهار را به شدت تحت تاثیر قرار دهد که در این صورت با کم‌بارشی بسیار شدیدی مواجه می‌شدیم، اما خوشبختانه این وضعیت ادامه پیدا نکرد و وضعیت خاورمیانه بهتر شد. انتظار می‌رود امسال با توجه به اینکه لانینا ادامه پیدا خواهد کرد و چرخه از ال‌نینو به لامینا تبدیل می‌شود، شرایط از نظر دمایی برای کره زمین بهتر از سال قبل شود، منتها این نکته را عرض کنم که ما براساس آمار این را می‌گوییم و از نظر علمی هنوز شناخته شده نیست و دلایل علمی‌ و فیزیکی ندارد، اما به صورت آماری، سال‌هایی که ال‌نینو و لانینا حاکم بوده را از نظر بارش‌های مختلف مقایسه کرده‌ایم. در سال‌های ال‌نینو پاییزمان شرایط مطلوب‌تری دارد و از نظر دمایی بهتر می‌شود و بارش‌هایمان هم بهتر می‌شود، اما متاسفانه امسال شاهد بودیم که بدتر هم شد و خلاف آن چیزی که آمار به ما نشان می‌داد، اتفاق افتاد. عرض کردم که دلایل فیزیکی این مساله هنوز شناخته شده نیست.
پس پاییز آینده را چطور بررسی می‌کنید؟
امسال با توجه به اینکه ال‌نینو فروکش می‌کند و به جای آن لانینا یا فاز سرد حاکم می‌شود، براساس آمار انتظار بارش‌های خوب پاییزی را نداریم، ولی خدا کند همانطور که سال پیش استثنایی بود، امسال هم استثنایی باشد. براساس آمار سال‌های ال‌نینو، پاییزهای کم‌بارشی دارند و برعکس در سال‌های لانینا بارندگی‌ها بیش از حد نرمال است. امسال با وجود اینکه سال گذشته یعنی پاییز سال ۲۰۲۳ یا ۱۴۰۲ سال ال‌نینو داشتیم، اما بارش‌هایمان خوب نبود و سال کم‌بارشی را داشتیم، یعنی برعکس اتفاق افتاد. امسال انتظار داریم لانینا باشد و همانطور که عرض کردم متوازن با کم‌بارشی در ایران است و همبستگی بالایی میان کمبود بارندگی و لانینا وجود دارد، ولی می‌گویم امیدوارم علی‌رغم اینکه لانینا دارد می‌‌آید امیدواریم پاییز خوبی داشته باشیم.