ایرلاین‌ها در تنگنای اقتصادی

گروه حمل‌و‌نقل- شرکت‌های هواپیمایی در تازه‌ترین تصمیم‌گیری خود به دنبال این هستند که اگر قرار است نرخ بلیت هواپیما در تعطیلات نوروز هم افزایش نیابد، حداقل دولت به دنبال کاهش هزینه‌های جانبی آنها باشد؛ ایرلاین‌هایی که معتقدند از ابتدای آذر ماه سال گذشته قیمت بلیت پروازهای داخلی را به صورت داوطلبانه و به میزان ۱۵ درصد کاهش دادند؛ اقدامی که قرار بود دولت در قبال آن یکسری اقدامات دیگر را انجام دهد که منجر به جبران این کاهش قیمت شود.
یکی از روش‌ها از سوی ایرلاین‌ها برای تحت فشار گذاشتن دولت برای افزایش قیمت بلیت هواپیما و جبران تاخیر در اجرایی شدن آن، زمینگیر کردن عمدی هواپیماها برای بر هم زدن تعادل عرضه و تقاضا بود. از سوی دیگر بحث شناورسازی نرخ بلیت مطرح است؛ اقدامی که در شرایطی می‌تواند مفید واقع شود که ایرلاین‌ها خدمات مناسب و رضایت‌بخش به مسافران ارائه کنند. اما وقتی این خدمات ارائه نمی‌شود و مسافران رضایت ندارند قطعا شناورسازی اجحاف در حق مسافران است.
تحت فشار گذاشتن دولت توسط ایرلاین‌ها
درخواست وزیر راه و مخالفت ستاد تنظیم بازار با افزایش قیمت بلیت هواپیما در سفرهای نوروزی باعث شد تا ایرلاین‌ها به دنبال جبران هزینه‌ها باشند به همین دلیل از دولت درخواست کاهش هزینه‌های جانبی کرده‌اند.
ستاد تنظیم بازار از دو ماه گذشته در حالی جایگزین شورای‌ عالی هواپیمایی و مسوول قیمت‌گذاری بلیت هواپیما شد که ایرلاین‌ها دو هفته پیش احتمال می‌دادند ستاد تنظیم بازار برای افزایش کمتر از ۳۰ درصدی بهای بلیت به اجماع رسیده است. اما روز گذشته و با مخالفت این ستاد تا پایان سال و توافق وزیر راه‌وشهرسازی با ایرلاین‌ها در رشد نکردن قیمت بلیت هواپیما تا اواخر اسفند ماه، ایرلاین‌ها به دنبال جبران هزینه‌ها تا چند هفته باقیمانده تا پایان سال شدند. مخالفت با افزایش قیمت بلیت هواپیما توسط ایرلاین‌ها زمانی جدی شد که انجمن شرکت‌های هواپیمایی اعلام کرد افزایش قیمت در راستای آزادسازی نرخ بلیت در قانون پنجم توسعه صورت گرفته است اما همین موضوع باعث شد دولت با این موضوع مخالفت کرده و هرگونه قیمت‌گذاری را به ستاد تنظیم بازار محول کند. با گذشت بیش از یک ماه از این اقدام ایرلاین‌ها هر بار به هر نحوی و هر بار با یک روش جدیدی دولت و مردم را تحت فشار قرار دادند. یکی از روش‌ها از سوی ایرلاین‌ها برای تحت فشار گذاشتن دولت برای افزایش قیمت بلیت هواپیما و جبران تاخیر در اجرایی شدن آن، زمین‌گیر کردن عمدی هواپیماها برای بر‌هم زدن تعادل عرضه و تقاضا بود.
تنها ۱۷۵ فروند هواپیما در ایران فعال هستند
براساس گزارش‌های سازمان هواپیمایی کشوری، ۲۰۰ فروند هواپیمای مسافربری زمین‌گیر شده‌اند که برخی منابع خبری، اجرایی‌نشدن مصوبه افزایش ۳۰ درصدی نرخ بلیت پروازهای داخلی را دلیل این موضوع اعلام کردند.
مقصود اسعدی‌سامانی دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی، با اشاره به زمین‌گیر شدن نزدیک به ۲۰۰ فروند هواپیمای مسافربری، درباره افزایش هزینه‌ ایرلاین‌ها معتقد است: «حدود ۷۰ درصد هزینه شرکت‌های هواپیمایی ارزی است. با توجه به رشد نرخ دلار طی ماه‌های اخیر، ایرلاین‌ها با مشکلات فراوانی برای سرویس‌دهی به مسافران مواجه شده‌اند.» به‌ گفته اسعدی‌سامانی، قیمت کنونی بلیت هواپیما با دلار ۲۴ هزار تومانی محاسبه شده؛ در حالی که نرخ دلار به محدوده ۴۰ هزار تومان رسیده است. بدین‌ترتیب در صورت عدم تامین منابع مالی، باقی هواپیماهای فعال نیز زمین‌گیر خواهند شد.
طبق آخرین آمارهای منتشر‌شده از مسوولین سازمان هواپیمای کشوری، از مجموعه ۳۳۰ هواپیمای مسافربری در ایران، ۱۵۵ هواپیما به دلیل فرسودگی و نبودن قطعات از رده خارج شده‌اند و تنها ۱۷۵ فروند در خط پرواز قرار دارند. حال گزارش‌های اخیر نیز نشان می‌دهد شرکت‌های هواپیمایی ۵۰ هواپیما از میان هواپیماهای مسافربری فعال را زمین‌گیر کرده‌اند. با این اقدام، شمار هواپیماهای مسافربری عملیاتی در ایران به ۱۲۵ فروند برای ۸۰ میلیون نفر می‌رسد، که تقریبا ناچیز است.
واکنش‌های منفی نسبت به آزادسازی نرخ بلیت هواپیما
بعد از اینکه بازی زمین‌گیر کردن هواپیما تا حدودی نخ‌نما شد، ایرلاین‌ها به فکر یک روش دیگر افتادند تا به نوعی عقب‌ماندگی در عدم افزایش قیمت بلیت هواپیما را جبران کنند. این روش اگر چه سال‌هاست ادامه دارد و برای اجرای آن به قانون استناد می‌شود، شناورسازی قیمت بلیت است. آزادسازی بلیت هواپیما و قطار که از زمان آخوندی، وزیر راه‌وشهرسازی دولت دوازدهم باب شد، نشان داد هنوز نسبت به آن واکنش‌های منفی وجود دارد.
مجتبی یوسفی عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در پاسخ به این پرسش که آزادسازی قیمت بلیت هواپیما آیا مخالف قانون است یا خیر، می‌گوید: برخی آزادسازی قیمت بلیت هواپیما را به برنامه پنجم توسعه استناد می‌دهند، این در شرایطی ممکن است که قدرت و اختیار انتخاب را برای مردم قائل باشیم. شاید بگویید که آزادسازی قیمت‌ها در حوزه خودروسازی هم وجود دارد؛ این اقدام وقتی می‌تواند موفق باشد که قدرت و اختیار انتخاب را برای مردم قائل باشیم.
او با تاکید بر اینکه زمانی که انحصار در خدمات‌رسانی حاکم باشد متقاضیان خدمات کمتری را دریافت می‌کنند، ادامه داد: اگر دقت کنید متوجه خواهید شد که مسافران پرواز برای تهیه بلیت هواپیما در روزهای عادی هم دچار مشکل می‌شوند. حال وقتی به ایام خاصی مثل ایام نوروز یا مراسمات دینی نزدیک می‌شویم تهیه بلیت هواپیما سخت و سخت‌تر می‌شود.
یوسفی ادامه داد: این در حالی است که مسافر در ایران نمی‌تواند حتی ایرلاین خود را انتخاب کند. در حالی که در سایر کشورها خدمات ارائه‌شده به مسافران با توجه به هزینه پرداختی آنها ممکن می‌شود و مسافران با مراجعه به ایستگاه‌های ریلی و هوایی می‌توانند انتخاب کنند که کدام وسیله نقلیه با چه امکاناتی برای مسافرت مناسب است. نماینده مردم اهواز، باوی، حمیدیه و کارون در مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: شناورسازی قیمت بلیت هواپیما اجحاف در حق مسافران است. شناورسازی بلیت در شرایطی می‌تواند مفید باشد که ایرلاین‌ها خدمات مناسب و رضایت‌بخش به مسافران ارائه کنند. اما وقتی این خدمات ارائه نمی‌شود و مسافران رضایت ندارند قطعا شناورسازی اجحاف در حق مسافران است.
افزایش هزینه‌های شرکت‌های هواپیمایی
به نظر می‌رسد شناورسازی بلیت هواپیما نیز که گفته می‌شود کمیسیون عمران مجلس به‌طور جدی پیگیر شناورسازی قیمت بلیت هواپیما در قانون برنامه است مادامی که اصلاح نشود ادامه خواهد داشت.
اما سوالی که مطرح است این است که ایرلاین‌ها و شرکت‌های هواپیمایی با وجود آزادسازی قیمت بلیت هواپیما در آذر ماه ۹۴ همچنان از یارانه‌های دولتی از جمله سوخت تقریبا رایگان استفاده می‌کنند.
هر چند برخی ایرلاین‌ها در کنار شناورسازی قیمت بلیت هواپیما با هماهنگی آژانس‌ها فروش بلیت را منوط به اقامت در برخی هتل‌های خاص می‌کنند. اخیرا برخی آژانس‌ها با هماهنگی برخی ایرلاین‌ها بلیت با هتل به فروش می‌رسانند.
رفیعی رییس انجمن دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی فروش اجباری تور به مسافران به جای پرواز به مردم را تخلف دانسته است. او می‌گوید: فروش تور به مسافران به جای پرواز تخلف است؛ آژانس‌ها حق ندارند بلیتی را به مردم بفروشند که هتل هم داشته باشد و باید با آن‌ها برخورد شود. اما ایرلاین‌ها در تازه‌ترین بازی خود هر چند قدیمی به دنبال این هستند که اگر قرار است قیمت بلیت هواپیما در تعطیلات نوروز هم افزایش نیابد حداقل دولت به دنبال کاهش هزینه‌های جانبی باشد.
به هر صورت باید پذیرفت که رشد بی‌رویه تورم و افزایش قیمت دلار و ارز در کنار افزایش ۵۷ درصدی کارکنان این مجموعه صنعت هواپیمایی نیازمند حمایت‌هایی برای ادامه حیات است که افزایش بلیت مسافران نیز شاید رفع‌کننده مشکل آنها نباشد. به همین دلیل ایرلاین‌ها از دولت خواسته‌اند تا آنها را در تامین هزینه‌ها کمک کند؛ چرا که عمده هزینه‌ها در صنعت هوایی براساس دلار است و هزینه فرودگاهی و تامین قطعات سبب شده تا این هزینه برای ایرلاین‌ها بالا برود.
لزوم اقدام دولت برای ساماندهی وضعیت فعلی
اگرچه بذرپاش وزیر راه‌وشهرسازی به تازگی اعلام کرده است که اجازه افزایش قیمت بلیت هواپیما در سفرهای نوروزی را ندادیم اما قبول داریم که شرکت‌ها تحت فشار هستند. به هر حال تا الان صبوری کرده‌اند تا سفر ارزان‌تر را داشته باشیم و از آنها ممنون هستیم.
اما این تشکر برای ایرلاین‌ها نمی‌تواند جبران‌کننده هزینه‌ها و کاهش زیان آنها باشد. به همین دلیل درخواست شرکت‌های هواپیمایی برای کاهش برخی هزینه‌های جانبی اگرچه در دولت در حال پیگیری است اما به نظر می‌رسد رشد نرخ ارز در این هفته‌های اخیر، تصمیم هر چه سریعتر برای کاهش هزینه‌های جانبی را از سوی دولت و وزارت راه‌وشهرسازی بیش از پیش ضروری می‌سازد.
ایرلاین‌ها معتقد هستند که از اول آذر ماه سال گذشته ایرلاین‌ها قیمت بلیت پروازهای داخلی را داوطلبانه ۱۵ درصد کاهش دادند و قرار شد در قبال آن دولت یک‌سری اقدامات را انجام دهد که جبران کاهش را داشته باشد. متاسفانه تاکنون هیچ اقدامی در بحث تسهیلات بانکی، ارز نیمایی، ریالی شدن عوارض فرودگاهی، تخفیف در هزینه‌های فرودگاهی و… انجام نشده است.
امسال ۳۹ درصد دستمزد افزایش یافت و تعرفه گمرکی قطعات و موتور هواپیما براساس ارز «جهانگیری» بود که امسال به نرخ ETS یعنی حدود ۲۵ هزار تومان رسیده است. از سوی دیگر تورم جهانی را داشته‌ایم که سبب شده هزینه تامین قطعات را ۳۰ درصد افزایش دهد. سال گذشته لاستیک هواپیما ۱۲۰۰ دلار خریداری می‌شد امسال به بالای ۲۷۰۰ دلار رسیده است.
اینها باعث شده تا هزینه ایرلاین‌ها افزایش یابد و اگر قرار است صنعت هوایی سر پا بماند و مسافران نیز به راحتی و با انتخاب بهتر بتوانند بلیت هواپیما با قیمت مناسب تهیه کنند دولت باید نه مقابل ایرلاین‌ها، بلکه در کنار آنها و در نهایت به نفع مردم و مسافران اقدام کند.