ایستادگی بازار

گروه بازرگانی- آنچه این روزها ذهن مردم را به شدت مشغول کرده این است که آیا طی روزهای آینده قیمت اجناس مورد نیاز آنها ارزان خواهد شد یا خیر؟ نرخ طلا و ارز چند هفته‌ای می‌شود که روند نزولی را در پیش گرفته تا جایی که نرخ دلار بین ۱۰ تا ۱۱ هزار تومان در نوسان است اما با این حال شاهد این هستیم که نه تنها هیچ یک از کالاهای موجود در بازار با روند کاهشی مواجه نشده بلکه حتی با توجه به نزدیکی به مناسبت‌های خاص، افزایش قیمت‌های جدیدی به خصوص در حوزه مواد غذایی و کالاهای اساسی ایجاد شده است. این در حالی است که همواره بلافاصله پس از افزایش نرخ ارز، نرخ همه کالاهای موجود در بازار به این بهانه با افزایش عجیب و غریبی روبه‌رو می‌شود اما زمانی که نرخ دلار و سکه کاهشی می‌شود، اندک کاهشی در قیمت‌ها به وجود نمی‌آید؛ موضوعی که به شدت اعتراض مردم را به دنبال داشته و به شدت سوال‌برانگیز است چرا که نرخ ارز ارتباط مستقیمی با معیشت مردم دارد و اندک تغییری در این بازار می‌تواند سبد اقلام مصرفی و سفره خوراک مصرف‌کنندگان را با تغییرات زیادی روبه‌رو کند.
اما در مقابل باید به این نکته نیز توجه داشت که نبود سیاست‌های سنجیده و به موقع از سوی دولت موجب بلاتکلیفی تجار و فعالان اقتصادی شده به طوری که این روزها بازاریان در مقابل کاهش قیمت‌ها مقاومت می‌کنند چراکه دولت طی سال‌های اخیر بارها این موضوع را به فعالان بازار ثابت کرده که به بازار نرخ ارز و همچنین سیاست‌های اقتصادی اعتمادی نیست. از این رو کارشناسان دلایل مختلفی را در مورد ارزان نشدن کالاهای مورد نیاز مردم مطرح می‌کنند که تا حدی قابل تامل است.
مقاومت برای کاهش قیمت
«وقتی دلار ارزون بشه، قیمت‌ها هم پایین میاد؟» این سوال قریب به ۹۰ درصد مردم است وقتی که با خبر کاهشی شدن قیمت ارز مواجه می‌شوند. بر همین اساس رییس کمیسیون صنعت و معدن اتاق تهران در پاسخ به این سوال که انتظار کاهش قیمت اجناس در پی کاهش قیمت دلار چقدر منطقی است، گفت: همه با مکانیسم افزایش قیمت آشنا هستند و واقعیت این است که بلافاصله پس از افزایش قیمت ارز، سودجویان قیمت اکثر اجناس را فارغ از اینکه ارتباطی به قیمت ارز دارد یا نه، بالا می‌برند. محمدرضا زهره‌وندی با بیان اینکه مردم به مکانیسم‌های کاهش قیمت ارز اطمینان ندارند، افزود: ممکن است در یک بازه زمانی قیمت ارز کاهش یابد اما دوباره رویه متفاوتی در پیش گیرد. به همین دلیل معمولا برای کاهش قیمت، مقاومت وجود دارد.
رییس کمیسیون صنعت اتاق تهران خاطرنشان کرد: طی یک سال گذشته سیر صعودی نرخ ارز آنچنان بی‌ضابطه بود که همه با ترس و گمان معاملات را انجام می‌دادند و یا برای فروش دست نگه می‌داشتند اما پس از آن روند نرخ ارز کاهشی شد و حتی در برخی موارد قیمت اجناس نیز به تبع آن پایین آمد. وی با ذکر مثالی توضیح داد: مثلا قیمت موتور آسانسور، ریل آسانسور، در آسانسور و خود آسانسور نسبت به یک سال گذشته کاهش یافته اما هنوز قیمت برخی اجناس نسبت به نرخ ارز حباب ۱۵ تا ۲۰ درصدی دارد در حالی که این حباب حدود یک سال پیش شاید به ۳۰۰ درصد هم رسیده بود.
زهره‌وند با بیان اینکه اقتصاد هر کشور تابع سیاست‌ آن کشور است، به سفرهای اخیر وزیر امور خارجه اشاره کرد و گفت: این سفر بین مردم بازخورد خوبی داشته و آنها را به تغییرات اقتصادی امیدوار کرده است. به همین دلیل مردم برای خرید دست نگه داشته‌اند و منتظر کاهش قیمت‌ها هستند. وی معتقد است اگر قیمت ارز برای مدت زمان طولانی ثابت بماند، قطعا قیمت اجناس نیز کاهش می‌یابد و به نرخ واقعی خود می‌رسد.
نیاز ۳ ماهه بازار
اما نظر برخی کارشناسان بر این است که نمی‌توان بلافاصله پس از کاهش نرخ ارز انتظار داشت که بازار با روند کاهشی قیمت‌ها مواجه شود چرا که برای تولید کالاهای موجود در بازار از مواد اولیه با ارز گران‌قیمت استفاده شده است. از این رو برای اینکه قیمت کالاها ارزان شود، باید چند ماهی منتظر ماند. در همین خصوص رییس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران در واکنش به انتظارات مردم برای ارزان شدن کالاها گفت: این قبیل انتظارات درست نیست، چرا که اجناس موجود در بازار با قیمت ارز قبلی تولید شده و نمی‌توان انتظار داشت تولیدکننده آن را ارزان‌تر بفروشد.
فریال مستوفی ادامه داد: کاهش یا افزایش قیمت ارز برای تاثیرگذاری روی قیمت نهایی محصولات به زمان حداقل سه ماهه نیاز دارد. مثلا اگر در همین بازه زمانی که قیمت ارز پایین است ثبت سفارش انجام دهیم، حداقل سه ماه بعد آن سفارش را تحویل می‌گیریم.
مستوفی با انتقاد از سودجویی برخی افراد از نوسانات قیمت ارز خاطرنشان کرد: در کشور ما برخی افراد مواد اولیه خود را با ارز ارزان تهیه کردند اما به محض افزایش قیمت ارز، قیمت اجناس را بالا بردند که این موضوع به اعتماد مصرف‌کنندگان لطمه وارد کرد.
این عضو هیات نمایندگان همچنین از قیمت‌گذاری دستوری اجناس انتقاد کرد و گفت: اگر قیمت‌ها مانند بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته براساس عرضه و تقاضا تعیین شود، برخی از مشکلات حل خواهد شد. وی خاطرنشان کرد: مردم برای دیدن نتایج ملموس تغییرات قیمت به بازار، زمان دهند.
بی‌ثباتی برای اقتصاد گران تمام می‌شود
از سوی دیگر برخی از صاحب‌نظران اقتصادی معتقدند که لازمه نیاز بازار و ثبات پیدا کردن قیمت‌ها، ثبات نرخ ارز است. بنابراین تا زمانی که فعالان اقتصادی نتوانند به سیاست‌های دولت در مورد اقتصاد و بازار ارز اطمینان کنند، بازار همین روند نابسامان را در پیش خواهد گرفت. از این رو حتی با کاهش نرخ ارز هم نمی‌توان توقع ثبات قیمت کالاهای ضروری مردم را داشت، چرا که این روزها بیشتر فعالان بازار در بلاتکلیفی به سر می‌برند و حتی برخی از آنها با توجه به اینکه امکان برنامه‌ریزی ندارند، از ترس روزهای مبهم آینده به مصرف‌کنندگان هم رحم نمی‌کنند.
در همین رابطه عضو سابق اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه ثبات نرخ ارز بالاترین نیاز بازار است، گفت: آنچه قبل از افزایش یا کاهش قیمت ارز اهمیت دارد، ایجاد ثبات در این بازار است. در صورتی که هر روز نرخ‌ها کاهشی یا افزایشی باشد، هیچ یک از فعالان اقتصادی نمی‌توانند برای آینده خود برنامه‌ریزی کنند و این مساله برای اقتصاد هر کشوری گران تمام می‌شود.
به گفته جمشید عدالتیان شهریاری، در طول هفته‌های گذشته نرخ ارز به یک ثبات نسبی رسیده و این مساله اثرات خود را در نظم پیدا کردن اقتصاد و حفظ آمار صادرات غیرنفتی نشان داده است. این فعال اقتصادی درباره اثرات منفی افزایش نرخ دلار توضیح داد: یکی از اصلی‌ترین مسائلی که تولیدکنندگان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، بحث نقدینگی مورد نیاز برای فعال کردن خطوط تولید است. با افزایش نرخ دلار عملا قیمت مواد اولیه به شکل قابل توجهی افزایش یافت و این مساله فشار جدی بر تولیدکنندگان وارد کرد.
عدم امکان برنامه‌ریزی
عدالتیان ادامه داد: اگر به این اتفاق، فشار تحریم‌ها و بالا رفتن نرخ تورم را اضافه کنیم، مشخص خواهد شد که بسیاری از فعالان اقتصادی برای مدیریت هزینه‌هایشان با مشکلات جدی مواجه شده‌اند و امروز پس از گذشت از تلاطم‌های سال قبل، یک ثبات نسبی در بازار ایجاد شده است.
وی با بیان اینکه افزایش نرخ ارز در بازارهای بین‌المللی برای صادرات غیرنفتی یک امر مثبت به شمار می‌رود، تصریح کرد: در یکی دو سال اخیر با توجه به افزایش نرخ دلار، توان رقابتی ما در برخی بازارهای منطقه‌ای به شکل جدی افزایش یافته و همین مساله به حفظ آمار صادرات غیر نفتی کمک کرده است.عدالتیان ثبات را اصلی‌ترین نیاز بازار ارز دانست و خاطرنشان کرد: اینکه قیمت ارز در یک مدت کوتاه به شکل مقطعی افزایشی یا کاهشی شود، قطعا به ضرر اقتصاد خواهد بود زیرا عملا هیچکس نمی‌تواند برای آینده برنامه‌ریزی کند. شبیه به این اتفاق در سال ۱۳۹۷ تجربه شد و امیدواریم این تجربه در سال جاری تکرار نشود.
مدیریت شوک‌های اقتصادی
اگرچه قیمت کالاهای موجود در بازار به دنبال کاهش نرخ ارز پایین نیامده اما به عقیده برخی از کارشناسان، روند کاهشی نرخ ارز نشاندهنده آغاز تغییرات مثبتی در بازار است. در همین خصوص رییس کنفدراسیون صادرات ایران با اشاره به روند نزولی نرخ ارز در چند هفته اخیر اظهار کرد که دولت توانسته شوک‌های اقتصادی و اثرات تحریم را مدیریت کند. محمد لاهوتی اظهار کرد: در طول ماه‌های گذشته اقتصاد ایران یک تجربه پرتلاطم و یک تجربه آرامش نسبی را داشته است. در سال ۱۳۹۷، با توجه به آغاز دور جدید تحریم‌ها و افزایش نرخ ارز، بازارهای مختلف اقتصادی شوک‌های جدی را تجربه کردند و این موضوع خود را در آمارهای اقتصادی پایان سال نشان داد. با این وجود اما در ماه‌های پایانی سال گذشته و ماه‌های ابتدایی سال جاری، فضا تغییر کرد و یک ثبات نسبی در بازار حکمفرما شد.
وی ادامه داد: به نظر می‌رسد دولت توانسته در ماه‌های گذشته تا حدی شوک‌های اقتصادی و اثرات تحریم را مدیریت کند و از سوی دیگر فعالان اقتصادی نیز به درک جدیدی از شرایط رسیده‌اند و در همین مسیر اقدامات خود را برنامه‌ریزی می‌کنند.
رییس کنفدراسیون صادرات ایران با بیان اینکه مدیریت بانک مرکزی در کاهش و ثبات نرخ ارز موثر بوده است، تصریح کرد: اگر تاثیر رکود بر کاهش تقاضای دلار را کنار بگذاریم، دیگر سیاست‌ها و برنامه‌های دولت توانست بخشی از تلاطم‌ها و شوک‌هایی که بازار ارز تجربه می‌کرد را مدیریت کند و نرخی که امروز به آن رسیده‌ایم، تا حدی نتیجه همین اقدامات موثر است.
مذاکرات جدید سیاسی
به گفته لاهوتی، فارغ از فضای کلی بازار، آنچه در روزهای گذشته رخ داد، از خبرها و گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال مذاکرات جدید سیاسی تاثیر پذیرفت. وقتی فضای کلی مثبت باشد، خبرهای جدید می‌تواند اثرات مثبتی از خود بر جای بگذارد. البته آنچه در این میان اهمیت دارد، جلوگیری از شوک‌های قیمتی جدی است. اگر قیمت ناگهان بالا رود یا کاهش پیدا کند، بسیاری از برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، بر هم خواهد خورد.
وی درباره تاثیر احتمالی کاهش نرخ ارز بر صادرات غیرنفتی نیز گفت: این تصور که با افزایش نرخ ارز، صادرکنندگان سودی قطعی خواهند داشت درست نیست، زیرا شاید در یک مرحله فروش، ناگهان درآمد ریالی افزایش پیدا کند اما در مرحله بعدی قیمت مواد اولیه و هزینه تولید بالا خواهد رفت و این مساله به تولیدکنندگان فشار جدیدی وارد می‌کند. از این رو بیش از آنکه بالا بودن نرخ ارز به صادرکنندگان کمک کند، ثبات آن و امکان‌پذیر شدن برنامه‌ریزی برای آینده اهمیت خواهد داشت.