بازارهای پول و سرمایه آشتی می‌کنند؟

رییس کل جدید بانک مرکزی بالاخره انتخاب شد. خبری که پایان هفته گذشته اعلام شد و بدین ترتیب علی صالح‌آبادی رییس اسبق سازمان بورس سکان بانک مرکزی ایران را به دست گرفت. این خبر برای اهالی بازار سرمایه با اهمیت توصیف می‌شود اما سوال اینجاست که میزان اثرگذاری سیاست‌های بانک مرکزی بر بازار سرمایه تا چه حد است و آیا انتخاب فردی با سابقه ریاست بر سازمان بورس به معنی نزدیکی بیش از پیش بازار پول با بازار سرمایه است؟ کارشناسان بازار سرمایه وضعیت بورس در دوره رییس جدید بانک مرکزی را مورد بررسی قرار داده‌اند.
نرخ بهره نقطه مشترک بازار پول و سرمایه
بابک سالاروند کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان گفت: تعادل در اقتصاد کلان هنگامی شکل می‌گیرد که همه بازارها در تعادل باشند. بازارها کاملا با هم مرتبط هستند و تعادل آنها باید با یکدیگر اتفاق بیفتد. بازار پول و بازار سرمایه نیز از این قاعده مستثنی نیستند. اگر بخواهیم تعادل در اقتصاد کلان ایجاد کنیم، لاجرم باید هر دو بازار را به تعادل برسانیم. وی ادامه داد: نقطه مشترک بازار سرمایه و بازار پول نرخ بهره است. به عبارت دیگر نرخ بهره محل اتصال این دو بازار به همدیگر است و در بازار سرمایه اهمیت بسیار ویژه‌ای دارد. این نرخ از آن جهت مهم است که ارزشگذاری سهام بر مبنای آن صورت می‌گیرد. سالاروند به این پرسش که آیا انتخاب صالح‌آبادی قدمی در راستای تشکیل شورای مشترک بین بازار پول و سرمایه محسوب می‌شود پاسخ داد: رسیدن به تعادل نیاز به تصمیمات چندوجهی مدیران بازار پول و بازار سرمایه دارد. همسو کردن نظرات تصمیم‌گیران و ذی‌نفعان این دو بازار می‌تواند از طریق یک نهاد انجام پذیرد. در حال حاضر شورای عالی بورس وجود دارد که رییس بانک مرکزی نیز یکی از اعضای آن است. به نظر بنده نیاز است نقش اعضا در شورای عالی بورس باز تعریف شده و این شورا به یک نهاد تصمیم‌گیر مهم در زمینه تعادل‌بخشی به هر دو بازار تبدیل شود. وی به این پرسش که آیا انتخاب صالح‌آبادی بیانگر مهم بودن جایگاه بازار سرمایه برای دولت است یا خیر؟ گفت: فارغ از انتخاب صالح‌آبادی به ریاست بانک مرکزی، بازار سرمایه طی سال‌های اخیر جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. بنابراین اینکه صرف انتخاب صالح‌آبادی نشان‌دهنده اهمیت بازار سرمایه برای دولت باشد، شاید محل بحث نباشد. سالاروند تشریح کرد: یکی از مهم‌ترین اشکالاتی که بین دو بازار سرمایه و بازار پول در دوره مدیریت قبلی بانک مرکزی ایجاد شد، تعریف نقش تقابلی این دو بازار با همدیگر بود. اساسا این مفهوم که باید به بازارها به صورت یک کل نگاه شود زیر سوال برده شد و این دو بازار رو‌به‌روی هم قرار گرفتند. یکی از مهم‌ترین کارهایی که صالح‌آبادی باید انجام دهد، از بین بردن این ذهنیت است.
رابطه بازارهای پول و سرمایه
مهدی قلی‌پور دیگر کارشناس بازار سرمایه نیز بیان کرد: رابطه بین بازار پول و سرمایه در هر دو بعد تامین مالی و سرمایه‌گذاری قابل تعریف است. از نظر تئوریک بازار پول برای تامین مالی و سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت و بازار سرمایه برای تامین مالی و سرمایه‌گذاری بلندمدت کاربرد دارند. وی ادامه داد: رابطه این دو بازار عموما رابطه‌ای رقابتی است چرا که ابزارهای بازار پول ریسک کمتر و بازده مشخصی دارند، در حالی که در بازار سرمایه به ویژه در بازار سهام و مشتقه و تا حد کمی بازار بدهی، ریسک بیشتری با بازده نامطمئن وجود دارد. هر نوع افزایش در نرخ‌های بهره در سطح بین بانکی، نرخ سود سپرده در سطح شعب و نیز نرخ اوراق بدهی دولتی که با واسطه بانک مرکزی منتشر می‌شوند، به ضرر بازار سرمایه خواهد بود. این کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: رابطه نرخ بهره با سطح عمومی قیمت‌ها در بازار سرمایه رابطه‌ای معکوس است از طرف دیگر مقررات در بانک مرکزی بر بازار سرمایه اثر می‌گذارد، به عنوان مثال محدودیت در وام‌دهی به شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها یا به صورت کلی برای خرید سهام، محدودیت‌های اعمال‌شده برای افزایش سرمایه‌گذاری‌های بانک‌ها در بازار سرمایه و یا درصد قابل‌قبول برای وثیقه‌گیری سهام در ازای تسهیلات از جمله این قوانین هستند، نکته قابل‌توجه این است که نقدینگی از بانک‌ها تحت هیچ شرایطی خارج نمی‌شوند و بخش بسیار کوچکی از آن به شکل اسکناس و مسکوکات دست مردم است، یعنی رقابت بین بازار پول و سرمایه صرفا هزینه پول در سیستم بانکی را تغییر می‌دهد. قلی‌پور اظهار کرد: ارتباط سیستمی بین نهادهای ناظر در بازار پول و بازار سرمایه هم‌اکنون نیز وجود دارد ولی قدرت متوازن نیست. مطابق قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۸۴، رییس کل بانک مرکزی یکی از ۱۲ عضو اصلی شورای عالی بورس است و از طرف دیگر معمولا رییس کل بانک مرکزی یک پای جلسات هیات دولت است، بنابراین همواره نهاد ناظر بازار پول بر نهاد ناظر بازار سرمایه کنترل داشته است. وی ادامه داد: در مقابل جایگاه قانونی ریاست سازمان بورس و اوراق بهادار در بهترین حالت در سطح معاونت وزیر اقتصاد است و تردیدی نیست که توازنی از این بابت وجود ندارد، هر چند که بانک منجر به چنین عدم توازنی شده است. هرگونه مکانیزمی برای هماهنگی بیشتر بین این دو نهاد مورد استقبال فعالان بازار سرمایه خواهد بود و یکی از این مکانیزم‌ها تشکیل شورای مشترک بین آنهاست، اما جایگاه قانونی چنین شورایی باید تبیین شود یا در مجلس شورای اسلامی الزامات آن تعیین شود. همچنین حضور سکاندار سازمان بورس در شورای عالی پول و اعتبار می‌تواند هماهنگی بین این دو بازار را تقویت کند. این کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: صالح‌آبادی تجربه هر دو بازار را دارد و هنگام تصمیم‌گیری در بانک مرکزی، اثرات آن بر بازار سرمایه را درک می‌کند و زبان مشترک مناسبی به وجود خواهد آمد. این انتخاب را حداقل موفقیتی برای بازار سرمایه در این رقابت نابرابر خواهیم دانست. وی افزود: با توجه به اضافه شدن سهامداران عدالت به بورس و در نظر گرفتن ارزش دارایی مردم در صندوق‌های بازنشستگی و حتی بانک‌ها، تقریبا تمام مردم درگیر بازار سرمایه شده‌اند و جایگاه آن در اقتصاد ارتقا یافته است. حضور موثرتر سازمان بورس در حوزه انتشار اوراق بدهی دولتی مهم‌ترین اولویت در تعامل این دو بازار است.
پویایی اقتصاد در گروی نزدیکی بازارهای پول و سرمایه
مهدی سوری دیگر کارشناس بازار سرمایه هم در این باره گفت: صالح‌آبادی از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۳۹۳ ریاست سازمان بورس را برعهده داشته و سابقه ایشان در بازار سرمایه نسبت به بازار پول وزین‌تر است. وی بیان کرد: با توجه به اشرافی که صالح‌آبادی روی بازار سرمایه دارد امیدواریم این هماهنگی بین بازار پول و سرمایه رخ دهد و علاوه بر آن اگر تصمیمی در بانک مرکزی گرفته شود صالح‌آبادی اثر این تصمیم بر بازار سرمایه را می‌داند، اما در گذشته افرادی در این مقام برای حل بسیاری از مشکلات تصمیماتی می‌گرفتند که آسیب‌های زیادی به بازار سرمایه می‌زد. سوری اظهار کرد: تا زمانی که بانک مرکزی مستقلی نداشته باشیم این فاصله وجود دارد و فرقی نمی‌کند چه کسی رییس بانک مرکزی باشد، اما صالح‌آبادی در سیاستگذاری‌های پولی می‌تواند بازار سرمایه را مد نظر قرار دهد و دو بازار را با یکدیگر تنظیم کند.