بازار مشتقه ارزی به اقتصاد کمک می‌کند

بعد از گذشت سه سال از مطرح شدن راه‌اندازی بورس ارز و منتفی شدن ایجاد این بورس، مجددا موضوع راه‌اندازی این بازار مطرح شده است‌ اما با این تفاوت که قرار است به جای معامله فیزیکی ارز در بورس، معاملات مشتقه و آتی آن در بازار سرمایه دادو‌ستد شود. به گزارش ایسنا، مرداد سال ۱۳۹۱ بود که با دستور رییس‌جمهور وقت و تصویب شورای عالی بورس، راه‌اندازی بورس ارز در دستور کار بانک مرکزی و سازمان بورس قرار گرفت و به اولین خبر رسانه‌های داخلی تبدیل شد. در آن زمان قیمت ارز نیز به شدت در حال نوسان و دولت در پی راهکاری برای تعادل در قیمت ارز بود‌ اما در نهایت با مخالفت‌های پی در پی نمایندگان مجلس در سال ۱۳۹۲، پرونده این بورس برای همیشه بسته شد و اتاق مبادلات ارزی پیش مرگ راه‌اندازی بورس ارز شد. مخالفان راه‌اندازی بورس ارز معتقد بودند که بورس ارز مشکل سفته‌بازی یا تقاضا برای ارز جهت حفظ قدرت خرید را شدیدا تقویت کرده و مشکل جدی برای قیمت‌ها ایجاد می‌کند‌ اما موافقان اعتقاد داشتند که بورس ارز می‌تواند به ایجاد بازاری شفاف کمک کرده و تعادل را به قیمت ارز برگرداند بر این اساس بود که دستورالعمل‌ معاملات ارز توسط سازمان بورس طراحی و تصویب شده و امکان خرید و فروش ارز در بورس فراهم شد‌ اما این پیشنهاد هیچ گاه عملی نشد و با راه‌اندازی مرکز مبادلات ارزی پرونده بورس ارز مختومه اعلام شد. بعد از بسته شدن پرونده بورس ارز، مجددا زمزمه‌های راه‌اندازی نوع دیگری از ‌این بازار همزمان با گشایش‌های سیاسی و ورود سرمایه‌گذاران خارجی در سال‌جاری شنیده و موضوع راه‌اندازی این بورس توسط رییس جدید سازمان بورس مطرح شد به طوری‌که محمد فطانت از راه‌اندازی شکل دیگری از این بورس به نام بورس آتی ارز خبر داد و گفت: با باز شدن فضای بورس و استقبالی که سرمایه‌گذاران خارجی برای ورود به بازار سرمایه دارند، انتظار می‌رود که سرمایه‌گذاران خارجی بتوانند چشم‌انداز مثبتی به آینده نرخ ارز داشته باشند که در این راستا نرم افزارهای مورد نیاز آماده و بسترهای لازم از طریق راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی فراهم شده است. بنابراین با فراهم کردن زیرساخت‌های لازم و همچنین تجربه موفق بورس کالا در معاملات آتی سکه‌ در نهایت در ابتدای آذر ماه شورای عالی بورس در تصمیمی مهم، با کلیات راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی در بورس کالا موافقت کرد تا معاملات آتی ارز با توجه به تجربه موفق سکه، راه‌اندازی شود. در این جلسه داشتن بازار مشتقه ارزی و ضرورت آن برای کشور مورد تایید شورای عالی بورس قرار گرفت‌ اما مقرر شد تا بازار مشتقه ارزی به مقوله کشف قیمت و معامله فیزیکی ارز وارد نشده و همانند بازار آتی سکه، ارز نیز مورد معامله قرار گیرد به طوری‌که قرارداد آتی بر اساس پیش‌بینی مشتریان از نوسانات قیمت ارز در ماه‌های آینده منعقد می‌شود‌ بنابراین با تصویب شورای عالی بورس تکاپو برای راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی آغاز شد و زیر‌ساخت‌های راه‌اندازی این بازار و پوشش نوسانات نرخ ارز از سوی سازمان بورس ارائه شد‌ اما به دلیل حساسیت نرخ ارز در کشور قرار است تا شورای عالی بورس با هماهنگی بیشتر بانک مرکزی شرایط مورد نیاز معامله را فراهم کنند‌ بنابراین اکثر فعالان اقتصادی و مسوولان بانک مرکزی به این نتیجه رسیده‌اند که راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی یکی از ضرورت های مورد نیاز اقتصاد است که به ثبات نرخ ارز کمک می‌کند و در کنار پوشش ریسک واردکنندگان و صادرکنندگان و نیز با توجه به ورود سرمایه‌گذاران خارجی به کشور اهمیت به سزایی دارد‌ اما راه‌اندازی این بازار نیز به پیش شرط‌های مهمی نیاز دارد که قبل از راه‌اندازی حتما باید به آن توجه شود. یکی از این پیش‌شرط‌ها که همواره مورد توجه قرار می‌گیرد، تک نرخی شدن قیمت ارز است که به گفته مسوولان راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی، به این مقوله پیوند خورده است‌ اما از آنجایی که یکسان‌سازی نرخ ارز در دستور کار دولت قرار دارد، امیدواری به راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی را افزایش می‌دهد. علاوه بر این انجام معاملات آتی ارز با نظارت بانک مرکزی، عدم مدیریت دستوری از سوی بانک مرکزی در این بازار، حضور نهادهای مالی فعال و بزرگ، افزایش ‌بازیگران بازار و امکان عرضه ارز از سوی صادرکنندگان و حضور سفته‌بازان از پیش‌شرط‌هاست که برای راه‌اندازی بازار آتی ارز عنوان می‌شود.
انجام معاملات با نظارت بانک مرکزی
در این راستا یک کارشناس ارشد بازارهای مالی معتقد است که راه‌اندازی بورس ارز به ثبات نرخ ارز کمک می‌کند، اما به یک پیش‌شرط مهم نیاز دارد و آن، این است که بانک مرکزی در معاملات آتی ارز نظارت کند و معاملات با نظارت بانک مرکزی باشد، زیرا ثبات و مدیریت نرخ ارز جزو تکالیف بانک مرکزی است. شاهین شایان‌آرانی که یکی از مخالفان راه‌اندازی بورس ارز در سال ۱۳۹۱ و معتقد بود که راه‌اندازی بورسی متمرکز به نام بورس ارز برای انجام مبادلات خرد و کلان ارز زیر نظر شورای عالی بورس معنادار نبوده و معاملات ارز باید زیر نظر بانک مرکزی انجام شود، می‌گوید: راه‌اندازی بازاری متمرکز برای معاملات آتی ارز زیرنظر بانک مرکزی، اتفاقی مثبت و مفید برای اقتصاد ایران است که می‌تواند انگیزه سرمایه‌گذاران خارجی برای ورود به بازارهای ایران را افزایش دهد. ‌
حاکم نشدن مدیریت دستوری
مدیر سابق نظارت بر بور‌س‌ها و بازارهای سازمان بورس نیز با بیان اینکه راه‌اندازی بورس ارز به ساختار منعطفی نیاز دارد، پیش‌شرط‌های راه‌اندازی بورس ارز را اعلام کرد و گفت: باید مدیریت این بازار از جنس مدیریت بازاری بوده و نباید مدیریت دستوری در آن حاکم باشد. محمودرضا خواجه‌نصیر گفت: اگر می‌خواهیم بازار ارز را مدیریت کنیم باید اعتقاد داشته باشیم که بازار بر اساس عرضه و تقاضا بوده و آن را بر همین اساس مدیریت کنیم. بنابراین بانک مرکزی باید بداند که مدیریت این بازار از جنس مدیریت بازاری بوده و مدیریت دستوری در آن حاکم نباشد، بنابراین بانک مرکزی باید از طریق عرضه و تقاضا بازار را مدیریت کند نه از طریق مقررات. وی بر حضور نهادهای مالی فعال و بزرگ در بازار مشتقه ارزی تاکید کرده و می‌گوید: یکی از پیش‌شرط‌های ضروری این بازار حضور بانک‌ها و نهادهای مالی به عنوان پوشش‌دهندگان ریسک است و حتما باید نهادهای مالی و بانک‌ها به عنوان بازارگردان در این بازار فعالیت کنند. او همچنین معتقد است که برای راه‌اندازی بورس ارز وجود ابزارهای دسترسی به بازار، قیمت‌گذاری درست، تخصیص سود، سیستم الکترونیک، مقررات استاندارد لازم و ضروری است.
افزایش تعداد بازیگران بازار
در این میان در دست بودن بخش اصلی ارز توسط دولت یکی از موارد مبهم در راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی است که توسط منتقدان مطرح می‌شود به طوری‌که یکی از کارشناسان بازار سرمایه معتقد است تنها مشکل راه‌اندازی این بازار این است که تنها عرضه‌کننده ارز، بانک مرکزی بوده و باید امکانی فراهم شود تا ‌بازیگران این بازار افزایش یافته و صادرکنندگان نیز بتوانند ارز را عرضه کنند. بنابراین باید قبل از راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی به این موارد توجه و در محاسبات لحاظ شود. وی معتقد است که پیش‌شرط راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی این است که بانک مرکزی تنها سیاستگذاری این بازار را بر عهده بگیرد و بازیگران واقعی مانند صادرکنندگان نیز بتوانند وارد این بازار شوند. بر اساس این گزارش، با توجه به هدف‌هایی مانند دستیابی به بازار شفاف و متعادل که برای راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی ذکر می‌شود، کارشناسان معتقدند که همزمان با گشایش‌های بین‌المللی، اکنون بهترین زمان برای راه‌اندازی بازار مشتقات ارزی است زیرا از این طریق نوسان نرخ ارز کنترل می‌شود و همین امر نیز زمینه ورود سرمایه‌گذاری خارجی را ایجاد می‌کند. بنابراین در اینکه راه‌اندازی بازار مشتقه ارزی می‌تواند ریسک نوسانات نرخ ارز به عنوان یکی از مولفه‌های اصلی در سیاست‌های اقتصادی را پوشش دهد و زمینه جذب بیشتر سرمایه‌گذاران خارجی را فراهم کند، شکی نیست اما از آنجایی که ارز در کشور از حساسیت‌های بالایی برخوردار است، باید تمام موارد و پیش‌شرط‌های لازم به خصوص تک‌نرخی شدن نرخ ارز مورد توجه قرار گرفته تا معاملات این کالای مهم با موفقیت انجام شود تا در نهایت زمینه ثبات بیشتر نرخ ارز و جذب سرمایه‌های خارجی را فراهم کند.