بازار پرسود آموزش

شیما گیوه‌چی *- پیشرفت فناوری در جهان موجب شده است تا رشته‌های علمی ‌سال به‌ سال تخصصی‌تر و پیچیده‌تر شوند که این مساله مشاغل را به گرایش‌های بیشتر و تخصصی‌تر رسانده است‌. این در حالی است که کیفیت آموزش در ایران به نوعی قربانی کمیت شده است زیرا آموزش در ایران تبدیل به بازاری برای درآمدزایی شده است‌. این نگاه به آموزش شرایطی را فراهم کرده که مدرک‌گرایی و حتی خرید مدرک رواج بگیرد بی‌آن‌که تخصص، صرف توسعه اقتصادی و افزایش بهره‌وری شود و در واقع بازار حالت نمایشی پیدا کرده است‌. این پدیده در شوروی در حال فروپاشی نیز تجربه شد‌. این روند تا جایی پیش رفت که نقل قولی بین مردم آن جامعه رواج پیدا کرد با این مضمون که افراد وانمود می‌کنند در حال کار کردن هستند و کارفرما وانمود می‌کند که حقوق می‌دهد‌. در این حالت افراد با مدرک بالاتر کمکی به چرخه تولید و اقتصاد نمی‌کنند و چون بهره‌وری افزایش ندارد، کارفرما حقوق متناسب با تخصص افراد نمی‌پردازد و این جو نیروی انسانی را بی‌انگیزه می‌کند در نتیجه افراد رفتار تصنعی از خود بروز می‌دهند‌. وضع کیفیت نیروی کار در ایران یکی از نگرانی‌های جدی در اقتصاد کشور است‌. در ایران شایسته‌سالاری وجود ندارد و مدیرسالاری غیرفنی و غیرکارشناسی در بیشتر مواقع حرف اول را می‌زند‌. در این فضا اغلب مدیران میانی، بدون بازدهی اقتصادی کافی سالیان‌ سال مدیر می‌مانند، ترفیع رتبه می‌گیرند و به صرف سابقه کار مشمول افزایش حقوق می‌شوند این در حالی است که سرمایه نخبگی ما باور دارد که در این نظام ناکارآمد و کورس رقابت هیچ جایگاهی ندارد و برای ایجاد تحول بی‌انگیزه می‌شود‌. همین فرآیند به ظاهر ساده تاثیر خود را در برنامه‌ریزی‌های کلان نشان می‌دهد. این‌ روند شرایطی را ایجاد می‌کند که کشور به صورت مداوم از چشم‌اندازها و برنامه‌ریزی‌های خود عقب می‌افتد‌. این در حالی است که ایران باید بازنگری اساسی در جذب نیروی کار داشته باشد و سطح معیارهای خود را توسعه دهد‌. حقیقت آن است که مدرک‌گرایی تیر خلاصی بر بدنه آموزش کشور است‌. همین روند موجب آن شده است که نه تنها گسترش دانشگاه‌ها چاره‌ای برای بهبود شرایط علمی کشور نباشد بلکه خود مشکلی بر مشکلات بیفزاید‌.
* جامعه‌شناس