بازگشت از مسیر اشتباه

گروه انرژی- نه ذخیره‌سازی کارساز بوده و نه طرح‌های افزایش تولید گاز که از ابتدای سال از سوی وزارت نفت پیگیری شده است؛ ناترازی همچنان پابرجاست و آخرین راهکار دولتمردان سیزدهم توصیه به «‌مصرف کمتر» گاز است.
مجید چگنی مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با تشریح اولویت نخست این شرکت، تاکید کرد که شرکت‌های گاز استانی به‌ویژه در زمستان باید ملی فکر کنند و تصمیم بگیرند. آن‌طور که این مقام شرکت گاز گفته، زمستان پیش رو احتمال پیشی گرفتن مصرف بر تولید گاز وجود دارد. او از همکارانش خواسته که در حفظ جریان پایدار گاز در کشور که اولویت نخست شرکت ملی گاز ایران است، خللی وارد نشود.
کمبود گاز در زمستان پیش رو، در شرایطی وارد مرحله نگران‌کننده افزایش مصرف می‌شود که دولت اواخر تابستان امسال فاز ۱۱ پارس‌جنوبی را افتتاح کرده است تا تولید این فاز به کمک تقاضای گاز مصرفی کشور بیاید. گزارش‌های رسمی هم نشان می‌دهند که میزان ناترازی گاز امسال حوالی ۳۰۰ میلیون مترمکعب است.
هرچند مدیرعامل شرکت ملی گاز با توجه به تجربه‌های سال گذشته از قطعی گاز، امیدوار است که وضعیت زمستان پیش رو بهتر از سال قبل باشد، با این حال قطع گاز صنایع و بخش‌های تجاری و صنعتی از یک‌سو و افزایش مصرف سوخت‌های جایگزین به جای گاز در صنایع و نیروگاه‌ها طی هفته‌های گذشته بیانگر آن است که اوضاع امسال اگر سردتر از پارسال باشد، نگران‌کننده است.
چگنی در نشست هم‌اندیشی با مدیران عامل شرکت‌های گاز استانی به همکارانش هشدار داده که شرکت‌های گاز استانی باید به صورت ملی فکر کنند و تصمیم بگیرند زیرا منافع ملی و خدمت به مردم در اولویت فعالیت‌هاست و بنابراین با توجه به اینکه شرکت ملی گاز شرکتی عملیاتی است، همه تلاش برای فصل سرد باید این باشد که جریان گاز حتی در دورترین نقاط کشور دچار اختلال نشود.
آخرین وضعیت ذخیره‌سازی
یکی از راهکارهایی که کارشناسان برای حل مشکل ناترازی پیشنهاد کرده‌اند، ایجاد جایگاه‌های ذخیره‌سازی گاز است.
در حال حاضر دو ایستگاه ذخیره‌سازی کشور از طریق دو مخزن سراجه (استان) قم با ظرفیت ۲/۱ و شوریجه استان خراسان رضوی با ظرفیت ۲/۲ میلیارد مترمکعب در سال فعال است. با این حال این دو ایستگاه برای تقاضای بالای مصرف گاز در زمستان جوابگو نیست. از همین رو هم ۷ پروژه راهبردی ذخیره‌سازی گاز در دستور کار قرار دارد، اما این پروژه‌ها اغلب با مشکل تامین مالی روبه‌رو هستند و کار در آنها به کندی پیش می‌رود.
یکی از این پروژه‌ها تکمیل پروژه‌ ‌خط انتقال گاز محمدیه- قم- پارچین و احداث ایستگاه تقویت فشار گاز است که چگنی درباره آنها می‌گوید: افزایش ذخیره‌سازی گاز در مخزن شوریجه، اجرای پروژه خط لوله انتقال گاز دوراهی دشتک- نهبندان و پروژه دیزباد- تربت حیدریه با هدف تقویت شبکه گاز شرق کشور طراحی و اجرا شدند تا عبور از زمستان امسال را برای ما تسهیل کنند.
هرچند ذخیره‌سازی می‌تواند بخشی از مشکل ناترازی را حل کند، اما با وجود این مدیرعامل شرکت ملی گاز بر «کنترل مصرف و نظارت و بازرسی‌» هم به عنوان دو ابزار مهم دیگر مقابله با ناترازی گاز در زمستان تاکید کرده است. به گفته او، اقدام‌ها در این حوزه مطابق تکالیف ابلاغی باید انجام شود؛ ضمن آنکه از طریق تشکیل تیم‌های بازرسی، شرایط گرمایش سازمان‌ها، نهادها و‌… پایش شده‌اند، پرمصرف‌ها و بدمصرف‌ها شناسایی و در صورت رعایت نکردن مقررات، اخطار لازم به آنها داده شود.
د‌ر همین حال، زمستان هنوز از راه نرسیده، مصرف گاز روند افزایشی به خود گرفته است. چگنی در این رابطه گفته است: «‌با وجود آنکه طی دو هفته گذشته، برخی استان‌ها در شمال‌غرب کشور کاهش دمای قابل‌توجهی داشتند، اما روند افزایش مصرف به هیچ‌وجه متناسب با کاهش دما نبوده، بلکه بیشتر از حد معمول بوده است.»
مصرفی که قابل توجیه نیست
آرش نجفی رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی می‌گوید: مصرف گاز از سال ۸۵ تا ۱۴۰۱، ۲۳۰ درصد افزایش پیدا کرد، این میزان مصرف را به هیچ‌وجه نمی‌توان توجیه کرد.
او درباره ناترازی گاز به ایلنا گفته است: بزرگ‌ترین انحراف معیار زمانی شروع شد که رهبر معظم انقلاب در سال ۸۸ به‌طور جدی به اصلاح الگوی مصرف هشدار دادند، اما دولت‌ها با بی‌تدبیری و بی‌توجهی موضوع را سهل‌انگاری کردند؛ به‌طوری که مصرف گاز از سال ۸۵ تا ۱۴۰۱، ۲۳۰ درصد افزایش پیدا کرد، این میزان مصرف را به هیچ‌وجه نمی‌توان توجیه کرد چون در این مدت جمعیت کشور ۱۱ درصد افزایش پیدا کرده؛ یعنی وقتی به منحنی نگاه می‌کنیم از سال ۹۲ تا ۹۹ ناترازی گاز ۵۲ درصد بوده در حالی که افزایش تولید ۴۴ درصد بوده است.
به گفته وی، همین مکانیسم را در برق هم داریم، طی همین ۷ سال میزان افزایش تولید و بهینه‌سازی ۲۳ درصد و افزایش مصرف ۳۷ درصد بوده است. این نشان می‌دهد که تولید بهتری نداشتیم، اما بدمصرفی و عدم‌توجه به بهینه‌سازی مصرف انرژی به‌طور جدی افزایش پیدا کرده و در مقابل برای هیچ موردی هم مدل مالی نداریم؛ یعنی دولتمردان بدون آینده‌نگری و برنامه‌ریزی فقط دولتمردی می‌کنند.
رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی بر این باور است که اگر نیروگاه‌های تجدیدپذیر را توسعه دهیم نیازی نیست که نیروگاه‌ها سوخت مایع مصرف کنند، ضمن اینکه کمبود گاز را هم می‌توان با توسعه تجدیدپذیرها حل کرد. تجدیدپذیرها به اندازه‌ای باید زیاد شوند که حتی زمانی هم که گاز داریم نیروگاه‌های حرارتی را روشن نکنیم.
نجفی تاکید کرد: بهینه‌سازی مصرف انرژی باید یک اقدام ملی و جدی باشد، در این راستا از جمله محورها توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، افزایش راندمان نیروگاه‌های حرارتی فعلی، خروج نیروگاه‌هایی با راندمان پایین از مدار تولید، تغییر بخاری‌های گازی در سطح کشور، اصلاح موتورخانه‌ها و جایگزینی خودروهای برقی به جای خودروهای تولید داخل کنونی است.
او پیشنهاد داد: طرح پلکانی افزایش قیمت سوخت باید به مصوبه مجلس تبدیل شود، صلاح کشور در این نیست که قیمت به یک‌باره رشد کند، باید طرحی داشته باشیم که هر سال ۱۰ تا ۱۵ درصد قیمت سوخت را تعدیل کنیم و به موازات خودروی باکیفیت و مناسب در بازار عرضه کنیم. یکی از اشکالات اینکه طرح بهینه‌سازی مصرف انرژی و قانون ماده ۱۲ رفع موانع تولید رقابت‌پذیر به‌طور جدی اعمال نشد، مهم این است که رهبری به موقع اصلاح الگوی مصرف را تشخیص و هشدار دادند، اما متاسفانه اجرا نشد و در مقابل دولت احمدی‌نژاد با پرداخت مستقیم یارانه بزرگ‌ترین خیانت را به کشور کرد؛ یعنی ماه به ماه عدد هنگفتی را در جامعه توزیع کرد و این بزرگ‌ترین خیانت بوده است.
رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی خاطرنشان کرد: در آن زمان ماهانه ۴/۲ میلیارد دلار را تبدیل به ریال و در جامعه تقسیم کردند و در نتیجه هم قدرت پول ملی به تدریج تنزل کرد و هم نقدینگی در جامعه زیاد شد و بهینه‌سازی مصرف انرژی را که اقدامی کاملا تخصصی است به عهده مردم گذاشتند.
وقتی انجام عملیات بهینه‌سازی ۴ تا ۶ میلیون تومان هزینه دارد‌، آیا با ۴۵۵۰۰ تومان یارانه می‌توان کاری کرد؟ دولت باید ۴۵۵۰۰ را به جای تقسیم بین مردم صرف تعویض پنجره منازل و بهینه‌سازی مصرف انرژی می‌کرد و در مقابل هزینه انرژی را به روز می‌گرفت نتیجه اینکه ظرف ۵ سال کل کشور مصرف انرژی اصلاح می‌شد و ما می‌توانستیم ۳۵ درصد از اتلاف انرژی جلوگیری کنیم و اگر طرح به مدت ۱۰ سال ادامه داشت ۵۰ درصد مصرف انرژی اصلاح می‌شد و امروز نه‌تنها ناترازی نداشتیم، بلکه مازاد داشتیم و این پول هم هدر نمی‌رفت، اما این پول را هدر دادیم و دلار را از ۷۰۰ تومان به ۵۰ هزار تومان رساندیم و همه دولت‌های بعدی نیز وارث عملکرد اشتباه احمدی‌نژاد شدند، اکنون دولت مجبور است ماه به ماه ۴۲۰۰ میلیارد تومان پول تامین کند تا یارانه بدهد.