بازگشت به عصر بخاری

گروه انرژی- زمستان از راه نرسیده، هشدار به ناترازی گاز از سوی مقامات شرکت ملی گاز به گوش می‌رسد. همزمان طرح تولیدکنندگان بخاری‌های گازسوز پیشرفته و جایگزینی ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار بخاری فرسوده هم مطرح شده که بیانگر اوضاع ناخوشایند گازی زمستان پیش رو است.
هرچند وزارت نفت شهریورماه امسال با اعلام بهره‌برداری از فاز ۱۱ پارس جنوبی اعلام کرده که تولید گاز از این فاز می‌تواند بخشی از ناترازی گاز کشور را از بین ببرد و از سویی برنامه واردات گاز از ترکمنستان هم طبق برنامه قرار است، انجام شود با این حال مسلم رحمانی مدیر هماهنگی امور گازرسانی شرکت ملی گاز ایران گفته است که امسال هم شاهد ناترازی بین تولید و مصرف گاز هستیم و این مشکل همچنان وجود خواهد داشت.
آنطور که این مقام شرکت گاز گفته است: «سال ۱۴۰۱، زمستان بسیار سخت و خاصی برای همه ما بود؛ هم به‌واسطه گستردگی سرما در کشور و هم کاهش دمای شدید و هم طولانی بودن این سرما که سرانجام سبب مصرف روزانه ۶۸۰ میلیون مترمکعب گاز در بخش خانگی و تجاری شد که با توجه به ثابت بودن تولید و ناترازی، هیچ راهکاری جز مصرف بهینه و مدیریت مصرف نداشت. در سال ۱۴۰۱‌، روزانه ۸۵۰ میلیون مترمکعب گاز انتقال داده شد.» رقمی که این مقام شرکت گاز از آن سخن می‌گوید، بدون احتساب گاز مورد نیاز صنایع است که در فصل زمستان به دلیل مصرف بالای گاز خانگی گاز صنایع قطع شده است.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که میزان مصرف گاز کشور در زمان پیک مصرف با احتساب گاز صنایع چیزی در حدود یک میلیارد مترمکعب است، این در حالی است که ۲۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی در فصول سرد با قطع گاز صنایع مدیریت می‌شود؛ تصمیمی که در دو سال گذشته اجرا و باعث زیان‌های بسیاری برای صنایع کشور شد.
همدلی به جای حل ریشه‌ای مشکل گاز
مسلم رحمانی مدیر هماهنگی امور گازرسانی شرکت ملی گاز ایران هم مثل سایر مقام‌های شرکت گاز، توصیه می‌کند که در زمستان پیش رو که هنوز مشخص نیست میزان برودت هوا چگونه باشد، برای حل ناترازی گاز«همدلی و همیاری و ایثار و ازخودگذشتگی» سرلوحه مدیران این شرکت قرار بگیرد تا با کمترین مشکل، زمستانی بدون دغدغه پشت سرگذاشته شود، این در حالی است که حل ریشه‌ای ناترازی گاز، نیازمند سرمایه‌گذاری کلان است و هرچه دولت در سرمایه‌گذاری به خصوص در میادین مشترک زمان را از دست می‌دهد، به همان نسبت زیان برای کشور بیشتر می‌شود.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که حدود ۹۵ درصد از جمعیت کشور گاز دارند؛ یعنی از طریق لوله‌کشی به گاز دسترسی دارند. این میزان به جز حدود ۱۲۳ هزار واحد صنعتی گازدار کشور است. هرچند رفاه و آسایش شهروندان به عنوان غایت اصلی توسعه صنعت نفت کشور تعریف شده، اما به نظر می‌رسد این رفاه در همه ابعاد منجر به توسعه مطلوب نشده که یکی از مهم‌ترین دلایل این امر شیوه مسرفانه مصرف گاز در کشور بوده است.
در دوران پیک مصرف گاز- زمستان- سهم سوخت مایع مصرفی نیروگاه‌ها به زیر ۱۰ درصد می‌رسد؛ حال آنکه پیش از ناترازی گاز این رقم قبلا ۴۳ درصد بوده است. از سویی در سال‌های اخیر تقریبا به اتفاق نیروگاه‌های کشور به دلیل مسائل زیست‌محیطی و بالا رفتن راندمان تولید گازسوز شده‌اند‌، حال آنکه این موضوع باعث شده در مقاطعی که دمای هوا کاهش می‌یابد، دولت تصمیم به قطع گاز نیروگاه‌ها بگیرد.
این تصمیم غیراقتصادی، فقط شامل نیروگاه‌ها نمی‌شود و گاز صنایع و کارخانه‌ها و مراکز تولیدی و حتی پتروشیمی‌ها نیز قطع می‌شود چراکه اولویت کشور تامین گاز بخش خانگی است.
در چنین شرایطی نیروگاه‌ها ناچارند به سمت سوخت دوم بروند و برای تولید برق از سوخت گازوئیل و نفت کوره استفاده کنند و این وضعیت منجر به آلایندگی و کاهش کیفیت هوا در فصول سرد سال می‌شود .
کارشناسان بر این باورند که خط مشی اصلی در تخصیص گاز را باید همانا ایجاد ارزش افزوده بیشتر و البته توجه به اقتصاد، رفاه و امنیت داخلی و توسعه روابط بلندمدت بین‌المللی باشد چه در غیراینصورت، تغییری در شرایط ایجاد نخواهد شد و کماکان هر زمستان گاز صنایع قطع خواهد شد.
بازگشت به دوران بخاری
براساس گزارش‌های رسمی، دو منبع برای تامین گاز در کشور وجود دارند: منبع اصلی در واقع میدان گازی پارس جنوبی است که حدود ۷۰ درصد از گاز مورد نیاز کشور را تامین می‌کند که این رقم بین ۶۸ تا ۷۴ درصد برحسب فصل، ماه، انجام تعمیرات دوره‌ای، ظرفیت و برنامه تولید تغییر می‌کند، اما رقم ۷۰ درصد تصویر مناسبی از سهم این میدان ارائه می‌دهد.
۳۰ درصد از گاز مصرفی کشور نیز از سایر منابع و میدان‌ها و تاسیسات فراهم می‌آید. این گازها پس از تولید به صنعت پالایش گاز کشور تحویل شده و پس از صرف هزینه‌های بسیار گزاف، خروجی این صنعت در قالب گاز مصرفی به شبکه خط لوله گاز کشور وارد می‌شود و در اختیار بخش‌های مصرف‌کننده در سرتاسر کشور قرار می‌گیرد.
تولید پارس جنوبی مستقیما به خط لوله تزریق نمی‌شود‌، بلکه ابتداد وارد صنعت پالایش گاز شده و خروجی آن در قالب گاز تصفیه‌شده طبعا کمتر خواهد شد.
طبق برآوردها، تولید ایران از پارس جنوبی به دلیل افت فشار مخزن با کاهش مواجه خواهد شد که باید در پیش‌بینی وضعیت آتی گاز کشور مدنظر قرار گیرد. مضافا برای حفظ میزان تولید فعلی حدود ۸۰ درصد از میادین نفتی فعال کشور که در نیمه دوم عمر خود هستند نیاز به تزریق میزان قابل‌توجهی گاز است تا اثرات منفی افت طبیعی تولید این میادین قدیمی‌تر خنثی شود.بنابراین هرگونه افزایش تولید گاز طبیعی در شرایط کنونی امری به غایت صعب و سخت و طاقت‌فرسا و چه‌بسا نامحتمل است. مگر اینکه تمام سرمایه‌ها و منابع وزارت نفت از سایر بخش‌های پایین‌دستی و بالادستی این صنعت خارج شده و صرفا به بخش تولید گاز اختصاص یابد که البته چنین چیزی غیرمنطقی و ناشدنی است.
بنا به گفته کارشناسان بدون سرمایه‌‌گذاری
‌- داخلی یا خارجی- حفظ و استمرار تولید از میادین گازی کشور دستکم در کوتاه‌مدت و میان‌مدت بسیار دشوار خواهد بود.
واقعیت این است که سرمایه‌گذاری‌های وعده داده‌شده، نه فقط در حد وعده مانده بلکه، برآیند تصمیم‌ها بیانگر آن است که دولت به جای حل ریشه‌ای معضل کمبود گاز برای کشوری که دارنده دومین منابع گازی دنیاست، در تدارک تعویض بخاری‌های گازی است. آن‌طور که ساجد کاشفی مدیر انرژی کربن شرکت ملی گاز می‌گوید، براساس تکلیف شورای اقتصاد باید در مدت پنج سال ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار بخاری فرسوده تعویض شود، زیرا به گفته او ناترازی گاز یعنی اینکه تولید کفاف میزان ظرفیت مصرفی که در طول سال‌های گذشته ایجاد شده را نمی‌دهد.
کاشفی گفته است‌: «‌براساس محاسباتی که انجام شده در روزهای اوج سرما بیش از ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی وجود دارد، به عبارتی میزان تولید ما نزدیک به ۲۵۰ میلیون تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب کمتر از ظرفیت مصرفی در کشور است.»
او درباره لزوم سرمایه‌گذاری در توسعه میادین گازی کشور می‌گوید: «‌توسعه میادین نفت و گاز مستلزم صرف زمان و سرمایه زیاد است یعنی هم پروژه‌هایش دیربازده است و هم اینکه سرمایه اولیه بسیار زیادی لازم دارد.»