بازگشت دوباره به آسیا

فاطمه رحیمی- «جهان صنعت»- در هفته اخیر تنش میان چین و آمریکا از یک سو و متحد دیرین آمریکا یعنی فرانسه از سوی دیگر به نقطه اوج خود رسیده است. در واقع این پیمان امنیتی جدید را که بین آمریکا، انگلستان و استرالیا به امضا رسیده، می‌توان به‌ عنوان مرحله جدیدی در تنش میان چین و آمریکا ارزیابی کرد. چراکه هدف اصلی «آکوس» مقابله با نفوذ روز افزون چین است. هفته نامه اکونومیست در جدیدترین شماره خود به این پیمان و مقابله آمریکا با چین در آسیا پرداخته است. به نوشته اکونومیست آمریکا در توافق با استرالیا دوباره در حال بازگشت به سیاست چرخش اوباما به آسیاست. به باور این نشریه، آمریکا نمی‌تواند چین را به طور کامل از عرصه جهانی کنار بگذارد، چراکه در موضوعاتی چون تغییرات اقلیمی همچنان باید با دومین اقتصاد بزرگ جهان همکاری کند.
تقریبا ده سال پیش باراک اوباما، رییس‌جمهور سابق ایالات متحده، از پارلمان استرالیا دیدن کرد تا محور اصلی سیاست امنیت ملی خود را در آسیا اعلام کند. او اظهار کرد: «ایالات‌متحده یک قدرت اقیانوس آرام است و ما برای ماندن در اینجا هستیم.» و این هفته کاخ سفید با احساسات مشابهی مواجه خواهد شد، زیرا رهبران کشورهای «کوآد»- آمریکا، استرالیا، هند و ژاپن – برای اولین‌بار به صورت حضوری گرد هم می‌آیند. گفته می‌شود که دولت آمریکا چارچوب این اتحاد چهار جانبه امنیتی موسوم به «کوآد» را برای مقابله با چین مهم می‌داند. دولت بایدن سطح نشست گروه «کوآد» را از سطح وزرای خارجه به سطح سران ارتقا داده است. در این نشست لفاظی‌ها آشکار خواهند بود، اما ممکن است واکنش‌ها متفاوت باشد این بار هم دوست و هم دشمن واقعا آن را باور می‌کنند.
دلیل آن «آکوس» است؛ توافقی که هفته گذشته برای آمریکا و بریتانیا جهت تامین حداقل هشت زیردریایی هسته‌ای استرالیا اعلام شد. این معامله به دلیل اندازه عظیم آن و به دلیل نزاع ناخوشایند با فرانسه، که خود یک قرارداد زیردریایی با استرالیا داشت و اکنون لغو شده است، موجی از نارضایتی و واکنش‌ها را در بر داشته است.
این امر اهمیت واقعی «آکوس» را که گامی به سوی توازن جدید قدرت در اقیانوس آرام است، زیر سوال می‌برد. در منطقه‌ای که گاهی اتحادها شکننده به نظر می‌رسید، به ویژه در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ، «آکوس» نشان‌دهنده سخت شدن رویکردهای آمریکایی است. این یک تعهد چند دهه‌ای و عمیق است. آمریکا و بریتانیا در حال انتقال برخی از حساس‌ترین فناوری‌های خود هستند و همکاری سه کشور وعده می‌دهد که از قابلیت‌های سایبری، هوش مصنوعی، محاسبات کوانتومی و موارد دیگر استفاده می‌کنند.
به این دلیل دولت بایدن شایسته اعتبار است و با این وجود این معامله یک استراتژی نصفه و نیمه است. روابط آمریکا با چین بیش از یک بن‌بست نظامی را شامل می‌شود، چراکه آمریکای در جستجوی همزیستی، همچنین باید همکاری در موضوعاتی مانند تغییرات آب و هوایی را با رقابت اقتصادی مبتنی بر قوانین ترکیب کند و بخش‌های مفقود شده شامل تمام آسیای جنوب شرقی است؛ جایی که برخی از کشورها در معرض فشارهای چین قرار دارند و در اینجا سیاست آمریکا هنوز با مشکل مواجه است.
برای اینکه مبادا «آکوس» امری کینه‌توزانه به نظر برسد، ابتدا شایستگی‌های آن را در نظر بگیرید. پس از سیاست چرخش اوباما به سوی آسیا، دوستان آمریکا در آسیا یک دهه ناامید شدند. چین با وجود ادعای کشورهایی مانند فیلیپین و ویتنام‌، تپه‌ها و صخره‌های دریای جنوبی را تصرف و مستحکم کرد. سال گذشته سربازان این کشور در مرز با هند درگیر شدند و هواپیماها و کشتی‌های جنگی‌اش دائما بر تایوان فشار می‌آورند و به طور معمول اشاره می‌کند که ممکن است به این کشور حمله کند و چین، کره‌جنوبی را هم به دلیل تجاوز به تحریم‌های خرابکارانه تجاری مجازات کرده است. بسیاری از کشورهای آسیایی از این مسئله ترس دارند که آمریکا برای این که وزنه‌ای مقابل چین باشد، بسیار متناقض و مردد است.
«آکوس» این مسئله را تکذیب می‌کند که یک بعد پیمان «آکوس» نظامی است. در میان خطوط دریایی و جزایری که نقطه اشتغال چین هستند، زیردریایی‌های هسته‌ای بسیار متنوع‌‌تر از کشتی‌های دیزلی- الکتریکی هستند که آنها می‌توانند اطلاعات جمع‌آوری کنند، نیروهای ویژه مستقر کرده و ماه‌ها در آب‌های عمیق اقیانوس آرام یا اقیانوس هند کمین کنند؛ تهدیدی که برنامه‌ریزان چینی باید آن را در نظر بگیرند. علاوه بر این، این توافقنامه می‌تواند پناهگاه موشک‌های تهدیدآمیز چین باشد و این واقعیت که استرالیا توافق فرانسه، انگلیس و آمریکا را کنار گذاشت، گواهی بر جدیت استراتژیک است.
بعد دیگر «آکوس» دیپلماتیک است. در زمان‌های اخیر استرالیا بیشترین تاکتیک‌های تهاجمی از سوی چین را متحمل شده است، به ویژه پس از آن که خواستار تحقیق درباره احتمال نشت ویروس کووید‌۱۹ از آزمایشگاه ووهان چین شد. به عنوان مجازات این موضوع و سایر نارضایتی‌های دیگر، چین تحریم‌های غیررسمی را بر مجموعه‌ای از صادرات استرالیا اعمال کرد. جنگ‌طلبی چین نوعی از دیپلماسی «گرگ‌های مبارز» است که باعث وحشت در جنوب شرقی آسیا و فراتر از آن شده است؛ شیوه دیپلماسی تهاجمی که دیپلمات‌های چینی در قرن ۲۱ تحت مدیریت شی جین پینگ اتخاذ کردند. با تقویت استرالیا، «آکوس» یک سیگنال به منطقه می‌فرستد که آمریکا هیچ تردیدی در حمایت از متحدان خود ندارد و در برابر زورگویی چین مقاومت می‌کنند.سوال این است که چگونه آمریکا باید قدرت سخت «آکوس» را با مشارکت مورد نیاز برای تجارت با چین و همکاری با آن تکمیل کند. جو بایدن در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک آرزوهای خود را بر زبان آورد. رییس‌جمهور آمریکا با بیان اینکه نمی‌خواهد جنگ سردی با چین داشته باشد (هرچند که نامی از آن برده نشده است)، خواستار «دیپلماسی بی پایان» برای حل مشکلات جهان شد.در ظاهر «آکوس» این هدف را تهدید می‌کند و در درازمدت چین به تلاش‌های جهانی برای مبارزه با گرمایش جهانی نه به عنوان تهدیدی برای آمریکا، بلکه به دلیل اینکه آنها را به نفع خود می‌داند، ملحق می‌شود. هفته گذشته چین اعلام کرد که تامین مالی نیروگاه‌های زغال‌سنگ خارج از کشور را متوقف می‌کند. این یک وعده آسانی بود، زیرا چنین بودجه‌ای قبلا کاهش یافته بود، اما این چیزی بود که چین می‌توانست برای نشان دادن خشم خود از آن خودداری کند.
ایجاد توازن بر رقابت تجاری سخت‌تر خواهد بود. سیاست اقتصادی جو بایدن در قبال چین افزایش امنیت ملی از طریق ایجاد مشاغل در داخل، با خط دفاعی ماژینو از اهداف صنعتی، مقررات و مداخله دولت است. طرح «بازسازی بهینه‌تر از پیش» او
Build Back Better World ، مکانیزمی برای تامین مالی توسعه ، (که وی نام آن را در سازمان ملل متحد تکرار کرد) تقلیدی کم رنگ از طرح «کمربند و جاده» چین است.
در همین حال، چین که در حال حاضر بزرگترین شریک تجاری اکثر کشورهای منطقه است، توانایی خود را در شکل دادن به معماری اقتصادی و تجاری جهان تقویت می‌کند. مردمش را در مشاغل مهم در موسسات بین‌المللی مشغول می‌کند. هنجارهای نظارتی داخلی خود را، مانند ادعای خود برای صلاحیت رسیدگی به اختلافات حقوقی بین‌المللی صادر می‌کند. چین هفته گذشته برای پیوستن به توافق جامع مشارکت ترانس پاسیفیک، یک پیمان تجاری که آمریکا برای مقابله با چین از آن حمایت کرد و سپس در دوران دونالد ترامپ از آن خارج شد، درخواست داد.توافق ترانس پاسفیک در سال ۲۰۱۸ بین ۱۱ کشور شامل استرالیا، کانادا، شیلی، ژاپن و نیوزلند امضا شد. اقتصادهایی که در این توافق شرکت دارند نماینده حدود نیم میلیارد مصرف‌کننده هستند و ۳/۱۳ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را در دست دارند.
جنوب‌‌شرق آسیا به دنبال شکوفایی چین است، بنابراین آمریکا به عنوان یک ضد موازنه به مهارت و تخیل نیاز دارد. یکی از نشانه‌های کوتاهی آمریکا این است که حتی واضح‌ترین راه – پیوستن به توافق جامع ترانس پاسفیک – در واشنگتن به طرز ناامیدکننده‌ای بلندپروازانه تلقی می‌شود. تقریبا نگران‌کننده است، زمانی که آمریکا در حال تلاش برای یک اقدام متوازن به طرز وحشیانه‌ای پیچیده است، دیپلماسی بایدن با فرانسه بر سر «آکوس» و متحدان اروپایی‌اش در مورد خروج از افغانستان بی نتیجه بوده است.
بنابراین «آکوس» را جشن بگیرید. این پیمان با پیام دادن به چین مبنی بر اینکه قاطعیت آن عواقبی دارد، می‌تواند آسیای جنوب شرقی را ایمن‌تر کند. اما به یاد داشته باشید که توافق بر سر زیردریایی‌های هسته‌ای تنها پیش‌پرداخت استراتژی وسیع‌تر چین است که از اینجا به بعد فسخ آن به طور فزاینده‌ای دشوار خواهد شد.