بازی باخت- باخت!

آزمون استخدامی آموزش و پرورش
۲۷ شهریور امسال برگزار می‌شود. تا پایان زمان نام‌نویسی نزدیک
۱۸۰ هزار تن متقاضی شرکت در این آزمون بوده‌اند. از این شمار شرکت‌کننده تنها پنج هزار نفر به استخدام آموزش و پرورش در‌می‌آیند که با توجه به سهمیه خاص ۱۲۹۷ نفری تنها ۳۷۰۳ نفر در آزمون با هم رقابت خواهند کرد. از هر داوطلب هنگام نام‌نویسی، ۴۸ هزار تومان دریافت شده است. همچنین قرار است برای پذیرفته‌شدگان نهایی دوره‌ای یک ساله در دانشگاه فرهنگیان برگزار شود که هزینه دوره از جیب پذیرفته‌شدگان تامین می‌شود. از ۳۷۰۳ پذیرفته‌شده ‌نهایی ۳۰۷۳ تن مرد و ۶۳۰ نفر زن! خواهند بود. (‌رسانه‌ها)
هفته گذشته شاهد واکنش‌هایی به برگزاری آزمون استخدامی آموزش و پرورش بوده‌ایم. این واکنش‌ها در روزهای نخست هفته پیش با تجمع اعتراضی مربیان پیش‌دبستانی آغاز شد و با اعتراض‌هایی از نمایندگان و سپس با گزارش‌ها و یادداشت‌هایی در رسانه‌ها ادامه یافت.
این یادداشت از دریچه‌ای دیگر به این آزمون خواهد پرداخت؛ نخست آنکه به گفته کاربه‌دستان آموزشی کشور سال گذشته نزدیک ۳۸ هزار تن از نیروهای آموزش و پرورش بازنشسته شده‌اند. بر همین پایه سال آینده نیز ۳۸ هزار تن بازنشسته خواهند شد. اگر به گفته دست‌اندرکاران آموزشی، پذیرفته‌شدگان نهایی نیازمند یک دوره یک ساله در دانشگاه فرهنگیان باشند، با یک حساب سرانگشتی، آموزش و پرورش در این دو سال ۷۲ هزار بازنشسته دارد و تنها پنج هزار نیروی ورودی خواهد داشت! و این در حالی است که باز به گفته مسوولان در سال گذشته با کمبود نزدیک ۸۰ هزار نیرو در بخش آموزشی روبه‌رو بوده‌ایم. این آشفتگی نشان می‌دهد که فرادستان آموزشی بی‌آنکه پنهان کنند به دنبال کاهش نیرو حتی سریع‌تر از آنی هستند که خود می‌گویند.

کاهش شتابزده نیروها در حالی انجام می‌شود که در بیشتر مناطق شهری کشور با تراکم دانش‌آموزان در کلاس روبه‌رو هستیم و برای نمونه در تهران در دبستان با کلاس‌های ۴۰ دانش‌آموزی و در دبیرستان با کلاس‌های ۳۵ دانش‌آموزی موا‌جه‌ایم. آیا کاهش سریع و شتابزده نیرو نمی‌تواند منجر به افزایش آمار کلاس‌ها شده و بیش از گذشته آموزش را ناکارآمد کند؟ دانش‌آموز اول دبستان، در کلاس ۴۵ نفره چیزی به نام آموزشِ با‌کیفیت و کارآمد را تجربه خواهد کرد؟ البته فرادستان در ماه‌های گذشته برای توجیه کاهش نیرو، پی‌درپی از وجود نزدیک ۴۸۰۰ مدرسه زیر پنج دانش‌آموز سخن گفته‌اند! اما آیا وجود چنین مدرسه‌هایی می‌تواند ملاکی باشد برای تراکم کشنده کلاس‌های شهری!؟ بی‌گمان آموزش و پرورش نیازمند ساماندهی نیرو است اما نه به یکباره و در حالی که جمعیت دانش‌آموزی در یک دو سال گذشته رو به افزایش بوده است!
برگزاری آزمون استخدامی برای جبران کسری بودجه
اما نکته‌ای دیگر در برگزاری آزمون استخدامی، دریافت ۴۸ هزار تومان هزینه برگزاری آزمون و البته هزینه گذراندن دوره در دانشگاه فرهنگیان است. با برآورد درآمد حاصل از برگزاری آزمون و البته شمار پذیرفته‌شدگان نهایی، می‌توان برگزاری آزمون را محلی برای جبران کسری بودجه در آموزش و پرورش دانست! این گونه برخورد با برگزاری چنین آزمونی شوربختانه دامن آموزش را که تاکنون به گونه‌ای نسبی از آلودگی‌های مالی پاک بوده است می‌آلاید و شبهه ‌بهره‌ اقتصادی در چنین برنامه‌هایی را به شدت بالا می‌برد. در دهه‌های گذشته به سبب در اولویت نبودن آموزش و پرورش هنگام تقسیم بودجه، این وزارتخانه همواره دچار کسری بودجه بوده است. فرادستان برای جبران این کمبود یا به سوی خصوصی کردن آموزش رفته و پیگیر گسترش مدرسه‌های غیر دولتی بوده‌اند‌ یا در مدرسه‌های دولتی چشم به جیب خانواده‌ها دوخته و به روش‌های گوناگون، از کمک‌های مردمی اختیاری!! گرفته تا برگزاری کلاس‌های تقویتی و آزمون‌های هماهنگی که شوربختانه فرسنگ‌ها با هدف‌های آموزشی نوین فاصله داشته‌اند، گام برداشته‌اند. گرچه همه این دریافت‌‌ها در نهایت بر جایگاه فرهنگی-اجتماعی آموزش در نگاه شهروندان اثر گذاشته و آن را از نهادی فرهنگی به نهادی اقتصادی با همه شبهه‌هایش تبدیل کرده اما تاکنون آموزش و پرورش به این گستردگی وارد بازی اقتصادی نشده است. این‌گونه برنامه‌ها افزون بر اینکه فشار بر شرکت‌کنندگانی است که از سر ناچاری و البته ناامیدی در آزمون شرکت کرده‌اند، بی‌گمان بیش از گذشته به جایگاه آموزش و پرورش در افکار عمومی آسیب خواهد رساند. گویا وقت آن باشد که فرادستان آموزشی پیش از آنکه دچار پیامدهای منفی ورود به بازی‌های اقتصادی شوند دامن آموزش را از این بازی‌ها پاک نگه دارند، چراکه بی‌گمان نتیجه این بازی‌ها برای آموزش و پرورش باخت- باخت خواهد بود.
* عضو کانون صنفی معلمان ایران