بازی دوسر باخت

گروه انرژی- تصمیم آمریکا درمورد معافیت از تحریم‌های ایران ماه‌هاست یکی از متغیرهای تاثیرگذار بر بازار نفت بوده و حالا با مشخص شدن این تصمیم تحلیلگران و تاجران بر‌خلاف مشاوران آمریکایی ترامپ دورنمایی بدبینانه از بازار بدون نفت ایران را ترسیم می‌کنند.
تولید نفت ایران پس از برجام تا مرز چهار میلیون بشکه در روز افزایش یافت که حدود ۵/۲ میلیون بشکه از آن صادر می‌شد. با آغاز تحریم‌ها، میزان صادرات نفت ایران کاهش یافت و بنا به آمارهای منابع مختلف، حدود ۵/۱ میلیون بشکه در روز تخمین زده می‌شود. تصمیم جدید آمریکا بدین معناست که هیچ کشوری نباید این ۵/۱ میلیون بشکه نفت را از ایران خریداری کند. اما آیا این تصمیم آمریکا عملیاتی می‌شود؟
رییس‌جمهور دونالد ترامپ در حالی به قولی که عربستان برای جایگزینی نفت ایران در بازار‌های جهانی داده است دل خوش کرده که اولا به لحاظ فنی چنین امکانی وجود ندارد و از طرفی با توجه به افزایش تحریم‌ها علیه ونزوئلا و همچنین بی‌ثباتی در نیجریه و شرایط لیبی حتی اگر عربستان از ذخایر استراتژیک خود هم استفاده کند باز هم نمی‌تواند دو میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت ایران را بدون افزایش قیمت جبران کند.
ایالات متحده آمریکا در بیانیه خود اعلام کرده که ما به همراه عربستان سعودی و امارات متحده عربی، سه تولید‌کننده بزرگ انرژی و همچنین دوستان و شرکایمان متعهد شده‌ایم که بازار جهانی نفت را تامین کنیم اما در این میان تاجران نفت در مورد توانایی عربستان و امارات برای جبران کاهش صادرات ایران بدون افزایش قیمت نفت تردید دارند.
این در حالی است که بازار داخلی آمریکا به شدت روی بالا رفتن قیمت نفت حساس است زیرا نرخ بنزین و گازوئیل در آمریکا وابسته به قیمت نفت است و اگر قیمت‌ها افزایش پیدا کند احتمال اینکه ترامپ در انتخابات رأی نیاورد بسیار بالاست و ترامپ از این امر وحشت دارد.
با این وجود گزارش‌های رسانه‌های غربی درباره تاثیرات منفی تصمیم اخیر دولت آمریکا علیه صنعت نفت ایران، گزارش داده که این اقدام سبب افزایش بهای بنزین در آمریکا و تشدید مشکلات برای طبقه متوسط در این کشور شده است.
‌در گزارش رویترز آمده است آمریکایی‌های عضو طبقه متوسط در حال حاضر بیشترین رشد حقوق‌ها را در یک دهه اخیر شاهد هستند اما افزایش بهای بنزین سبب شده بخش زیادی از حقوق‌هایشان صرف خرید بنزین شود و به نظر می‌رسد قیمت بنزین بالاتر هم خواهد رفت.
از نظر این رسانه غربی، مواضع دولت ‌دونالد ترامپ‌ علیه صنعت نفت ایران یکی از دلایل اصلی افزایش بهای بنزین در آمریکاست.
رویترز گزارش داد بهای بنزین در سال جاری حدود ۲۵ درصد افزایش داشته و بالاترین نرخ افزایش بهای بنزین در سه سال اخیر را رقم زده است. تحریم‌های دولت ترامپ علیه صادرات نفت خام ایران به این موضوع مرتبط است و اقدام اخیرش برای تشدید تحریم‌ها هم می‌تواند به زودی سبب شود بهای بنزین حتی بیشتر از این هم افزایش یابد.
کشور‌ها انتخاب کنند؛ آمریکا یا ایران
عربستان سعودی در حال حاضر ۵۰۰ هزار بشکه در روز کمتر از مقدار قید شده در توافق اوپک تولید می‌کند و می‌تواند بدون هیچ مشکلی این مقدار را به تولیدش اضافه کند اما بیش از این مقدار نقض توافق خواهد بود.
اگر عربستان از سقف توافق اوپک فراتر برود‌، به این قرارداد ضربه می‌زند. بنابراین به نظر نمی‌رسد عربستان بدون مشورت با سایر اعضای اوپک این کار را انجام دهد چون همکاری عربستان با آمریکا گروه اوپک و متحدانش را زیر سوال می‌برد. در همین حال خالد الفالح، وزیر انرژی عربستان در این مدت سعی کرده است نگرانی این گروه را برطرف کند: «عربستان با همکاری سایر تولیدکنندگان نفت عرضه کافی نفت را به مشتریان تضمین می‌کند و اجازه نمی‌دهد تعادل بازار بر هم بخورد.»
وی همچنین روز گذشته در اظهاراتی گفت این کشور نیازی به اقدام فوری در بازار نفت نمی‌بیند. با این حال به نیاز خریداران نفتی که از پایان معافیت‌های آمریکا برای واردات نفت ایران متاثر می‌شوند پاسخ خواهد داد.
فالح گفت: خواهیم دید مشتریان چه می‌خواهند. تصور می‌کنم نیت ما بودن در چارچوب محدودیت تولید داوطلبانه است اما همزمان به مشتریانمان پاسخگو خواهیم بود به خصوص آن دسته از مشتریانی که معافیت دریافت کرده بودند و اکنون معافیت‌شان لغو شده است.
اما باید این مساله را در نظر داشت که طی ماه‌های گذشته عربستان برای همکاری با آمریکا و با هدف جبران خلأ نفت ایران در بازار با حداکثر توان خود تولید کرد و در نهایت تولید خود را به بهانه تعهد کاهش تولید اپک کاهش داد. با این حال شواهد حاکی از آن است که ظرفیت تولید نفت در عربستان بیشتر از ۱۰ میلیون بشکه نیست زیرا با اینکه آنها روی مساله افزایش ضریب بازیافت کار کرده‌اند اما عمر میادین آنها بالاست.
از طرفی از لحاظ فنی پالایشگاه‌هایی که از نفت ایران تغذیه می‌کنند به سختی می‌توانند تغییر خوراک داده و این امر زمانبر و پر‌هزینه است که توجیه اقتصادی تولیدات این پالایشگاه‌ها را از بین خواهد برد.
در همین حال بعد از اعلام عدم تمدید معافیت‌ها از سوی ترامپ بسیاری از مشتریان ایران از قبیل چین، کره‌جنوبی، هند و ترکیه اعتراضات خود را نسبت به این اقدام اعلام کرده‌اند‌.
‌این در حالی است که کارآمدی سیاست آمریکا درباره ایران به پایبندی کشورهای چین، هند و کره‌جنوبی به تحریم‌ها بستگی دارد.
این سه کشور بزرگ‌ترین خریداران نفت ایران هستند و روزانه حدود دو میلیون بشکه نفت از ایران می‌خرند. چین به عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران پیش از این درخواست آمریکا برای پایان دادن به خرید نفت از ایران را به چالش کشیده است و روز دوشنبه هم بار دیگر اعلام کرد به تجارت قانونی خود با ایران ادامه خواهد داد. افزون بر این سه کشور، ترکیه هم با ایران روابط تجاری خود را به ویژه در بخش انرژی تقویت کرده است. آنکارا اعلام کرده است که برای ادامه تعامل با ایران در اندیشه سازوکارهایی است که تحریم‌های آمریکا را خنثی سازد. آلمان، فرانسه و انگلیس در چارچوب اتحادیه اروپا اکنون برای ادامه روابط با ایران سازوکارهایی را سامان داده‌اند.‌
اما با تمام این شرایط آمریکا همچنان بر سر موضوع خود ایستاده است و برایان هوک نماینده ویژه دولت آمریکا در امور ایران در یک نشست خبری گفته است: واشنگتن یک انتخاب مبنی بر این به کشورها داده است که یا با آمریکا همکاری کنند یا به معامله با ایران ادامه دهند. از ماه می گذشته تاکنون بیش از ۲۰ کشور واردات نفت ایران را به صفر رسانده‌اند.
هوک در ادامه اظهار داشت: هیچ نشانه‌ای دال بر اینکه این کشورها بخواهند تحریم‌های آمریکا را دور بزنند وجود ندارد.
وی همچنین گفت که آمریکا به عراق کمک خواهد کرد تا تولید نفت خود را بالا ببرد تا ترکیه و دیگر کشورهای وارد‌کننده (نفت) پس از پایان معافیت‌های نفتی ایران نیز کماکان تامین باشند.
با این وجود دولتمردان ایران که این تصمیم ترامپ را رویایی بی‌تعبیر می‌دانند و معتقدند هر وقت اراده کنیم نفت خود را صادر خواهیم کرد.
بسیاری از تحلیلگران عرب نیز معتقدند که طرح ترامپ برای توقف صادرات نفتی ایران راه به جایی نخواهد برد و تهران برای مقابله با طرح‌های ترامپ و اطرافیان وی گزینه‌های بسیار و نقشه راه روشنی در اختیار دارد.
چالش‌های پیش‌روی ترامپ
روزنامه «العربی الجدید» نوشت: تصمیم آمریکا درباره لغو معافیت کشورها برای خرید نفت از ایران با دو مشکل روبه‌رو است؛ مشکل نخست مربوط به نیاز بازارهای جهانی به تولیدات ایران و مناطق پرتنش و مشکل دوم مربوط به امکانات کشورهایی است که آمریکا برای تولید نفت روی آنها حساب باز کرده است. تولید نفت ایران پس از توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۵ و بر‌داشتن تحریم‌ها در سال ۲۰۱۶ افزایش یافت. ایران با داشتن ۱۶۰ میلیارد بشکه نفت چهارمین کشور از نظر ذخایر نفتی در جهان است. افزایش تنش در مناطق اصلی تولید نفت از جمله لیبی و ونزوئلا سبب شده است که جبران و جایگزین کردن نفت ایران سخت باشد. در این زمینه ‌مصطفی صنع‌الله‌ رییس موسسه ملی نفت لیبی در یکی از مصاحبه‌های خود با روزنامه «فایننشال‌تایمز» گفته است ادامه درگیری‌ها در لیبی سبب از بین رفتن تولید نفت خواهد شد.
العربی الجدید اضافه کرد: عربستان در سایه امکانات کنونی خود برای جایگزین کردن نفت ایران با مشکلاتی روبه‌رو است.
شاید این کشور در کوتاه‌مدت و با کمک ذخایر نفتی خود بتواند جایگزینی برای نفت ایران باشد. اما این کشور در بلندمدت در این زمینه موفق نخواهد شد. شاید عربستان در کوتاه‌مدت روی شماری از گزینه‌ها از جمله افزایش تولید تا رقم ۱۱میلیون بشکه در روز و کنار گذاشتن مشکلات خود با کویت در مناطق نفت‌خیز «الفجی» و «الوفره» شرط‌بندی کند، اما این کشور به تنهایی نخواهد توانست جایگزینی برای صادرات نفت ایران باشد. به طوری که گروه «یورو آسیا» در تحلیل نفتی خود آورد آمریکا به دلیل اوضاع کنونی بازارهای نفت نمی‌تواند وعده‌های خود درباره کاهش صادرات نفت ایران به صفر را عملی سازد.
«جهاد ازعور» مدیر بخش خاورمیانه‌ای و آسیای میانه در صندوق بین‌المللی پول هم در فوریه گذشته گفت عربستان به عنوان بزرگ‌ترین صادر‌کننده نفت در جهان نیاز به قیمتی حدود ۸۰ تا ۸۵ دلار دارد تا بتواند در بودجه خود موازنه‌ای را ایجاد کند.
در ادامه گزارش العربی الجدید می‌خوانیم دولت آمریکا در برابر خود راه‌حل دیگری دارد که بسیار تلخ است. در این گزینه آمریکا، روسیه را وادار خواهد کرد تا تولید نفتی خود را با هدف جبران نفت ایران در بازارهای جهانی افزایش دهد اما این موضوع به سود روسیه تمام خواهد شد که بخش نفتی آن تحت تحریم‌های آمریکاست.
روزنامه «الثوره» سوریه نیز نوشت: برای هر کشوری اگر هم در عرصه بین‌المللی دارای نقش بزرگی باشد بسیار سخت است بتواند با هدف به صفر رساندن صادرات نفت با قدرت و تهدید خواسته خود را بر همه جهانیان تحمیل کند. اگر طرف مقابل این کشور ایران باشد که وضعیت سخت‌تر هم خواهد شد‌ زیرا ایران کشور‌ پهناوری است که دارای مرزهای زمینی و دریایی با هزار کیلومتر است. این کشور دارای روابط سیاسی و اقتصادی تنگاتنگی با بسیاری از کشورها به ویژه هم‌پیمانان اروپا و آمریکا در اتحادیه اروپا و جهان است.
«گرچه تصمیم‌ ترامپ برخی پیامدهای منفی برای ایران به دنبال دارد، اما این پیامدها‌ برپایه آرزوهای ‌نتانیاهو‌ نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی نخواهد بود. ایران به دلیل تجربه بالای خود دارای هزاران سازوکار برای خنثی کردن و به صفر رساندن سیاست تیم تندرو ترامپ و تحریم‌های یکجانبه آنان است. قطعا محاسبات ترامپ درست از آب در نخواهد آمد. بازارهای جهانی نفت نخواهند توانست بر پایه تصمیم‌های واشنگتن عمل کنند. لیبی، ونزوئلا و نیجریه به دلایل مختلف نمی‌توانند نفت خود را به بازارهای جهانی صادر کنند.نفت عربستان و امارات هم نمی‌تواند جایگزنی برای نفت ایران باشد. با این وجود و با توجه به اینکه ترامپ ادامه کاهش قیمت نفت را در انتخابات وعده داده بود اکنون این تصمیم احمقانه وی که به دلیل سرسپردگی کامل او به صهیونیسم جهانی صورت گرفته است، پیامدهای ناگواری برای آینده سیاسی او به دنبال خواهد داشت.»