با کلاهبرداران اینترنتی چه کنیم؟

صبا رضایی- در فضای مجازی نیز مانند دنیای واقعی کلاهبردارانی وجود دارند که با وعده‌های فریبنده سر مردم کلاه گذاشته و پول آنها را به سرقت می‌برند. در این میان با وجود تمامی اطلاع‌رسانی‌ها، آموزش‌ها و در اختیار گذاشتن تجربیات تلخ عده‌ای باز هم هستند کسانی که فریب قیمت‌های به شدت ارزان را می‌خورند. در شرایط کنونی که قیمت محصولات دیجیتالی و پرطرفدار مانند لپ‌تاپ و موبایل به شدت گران شده، بسیاری با امید خرید ارزان‌تر محصولات مورد علاقه به سایت‌هایی که ادعا می‌کنند این محصولات را با نصف قیمت به آنها عرضه می‌کنند مراجعه کرده و در نتیجه پول خود را از دست می‌دهند.

شاید بهتر باشد به جای مراجعه به سایت‌هایی که به طور غیرعادی برندهای مورد علاقه‌مان را ارزان می‌فروشند بپذیریم که یا باید هزینه‌های کلانی برای خرید آن برند پرداخت کنیم و یا اینکه به برندهای ارزان‌تر قانع شویم. به راستی چرا یک برند مانند اپل به حدی مهم است که مشتریان راضی می‌شوند در صف‌های طولانی منتظر بمانند و یا ۲۶ میلیون تومان برای گوشی جدید آن هزینه کنند؟ با گسترش تکنولوژی و توسعه روزافزون شبکه‌های مجازی، برندها نیز راحت‌تر به تبلیغات می‌پردازند، فرهنگ مصرفی و ایجاد نیاز به خرید محصولات برندهای مختلف در ذهن مشتریان بیشتر تقویت می‌شود و نتیجه آن می‌شود که مردم هر روز به سرکار می‌روند و سخت‌تر از قبل کار می‌کنند تا محصولی را بخرند که نیازی به آن ندارند، یا اینکه برندی را خریداری کنند که معروف است اما محصولاتش همان کارهایی را می‌کند که دیگر محصولات مشابه با قیمت‌هایی بسیار ارزان‌تر انجام می‌دهند. برندها برای فروش موفق باید مشتریان را قانع کنند که محصولات آنها را بخرند و از خرید محصولات‌شان احساس رضایت کنند. در غیر این صورت نمی‌توانند درآمدزایی کنند. به هر روی این مسائل منجر به آن می‌شود که عده‌ای از علاقه مشتریان به خرید برندهای گران‌قیمت سوءاستفاده کرده و با وعده‌هایی وسوسه‌کننده کلاهبرداری کنند. در این میان فروشگاه‌های اینترنتی بسیاری در کشورمان وجود دارند که مسلما همه آنها قابل اعتماد نیستند. برخی از فروشگاه‌های آنلاین و قدیمی اگرچه برخی محصولات‌شان را با دوبرابر قیمت عادی می‌فروشند اما محصولات را به مشتریان تحویل می‌دهند. در برخی مواقع نیز واردکنندگان ناچار می‌شوند محصولات خود را به حراج بگذارند تا متضرر نشوند. با وجود تمامی این احتمالات باز هم این پرسش مطرح است که چطور می‌توان تشخیص داد فروشگاهی که قصد خرید از آن داریم قابل اعتماد است یا کلاهبردار؟ یکی از ویژگی‌های بارز فروشگاه‌های اینترنتی این ماد است اما دارا بودن آن کافی نیست، از سوی دیگر بسیاری از فعالان کسب و کارهای مجازی معتقدند برخی از فروشگاه‌های اینترنتی تنها عکسی از این ماد در سایت خود گذاشته‌اند اما این برند را اخذ نکرده‌اند. از سوی‌ دیگر برخی از کارشناسان بر این باورند که  نهادی که این مجوز را صادر می‌کند پس از صدور آن پیگیر نمی‌شود که فروشگاه متقاضی فعالیت سالمی دارد یا خیر.

هیچ ارزانی بی‌حکمت نیست

به گفته کارشناسان حقوقی نمی‌توان حکمی کلی برای قابل اعتماد بودن فروشگاه‌های اینترنتی صادر کرد اما معمولا اگر قیمت محصولی به طور غیر‌طبیعی ارزان باشد، فروشنده قابل اعتماد نیست.

پوریا قهرمانی، وکیل پایه یک دادگستری در گفت و گو با «جهان صنعت» اظهار کرد: نمی‌توان حکم کلی صادر کرد که اگر فروشگاه‌های آنلاین این ویژگی خاص را داشته باشند قابل اعتماد هستند و در غیر این صورت نمی‌توان به آنها اعتماد کرد. از سوی‌ دیگر اگر یک فروشگاه اینترنتی محصولی را با قیمتی به شدت ارزان‌تر از قیمت حقیقی آن برای فروش گذاشت و اعلام کرد که در صورت خریداری و پرداخت هزینه مدتی طول می‌کشد تا محصول به دست مشتری برسد مسلما کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه است و نمی‌توان به آن اعتماد کرد.

او افزود: از سوی‌ دیگر با پیشرفت تکنولوژی اطلاعات مسوولانی مانند بازپرس‌ها و دادیارها درباره فناوری اطلاعات و اینترنت نیز باید به روزرسانی شده و دوره‌های آموزشی مورد نیاز برای آنها برگزار شود؛ اتفاقی که اکنون در تهران در حال رخ دادن است، چراکه این افراد باید به درستی به نوع و چگونگی تخلفات اینترنتی رخ‌داده آشنایی داشته باشند. البته پلیس فتا نهادی است که اطلاعات کافی در این مورد دارد. متاسفانه در حال حاضر برخی از بازپرس‌ها اطلاعات کافی درباره تخلفات مرتبط با درگاه‌های اینترنتی بانکی ندارند و آن را با دستگاه‌های کارتخوان اشتباه گرفته و تصور می‌کنند هر تخلفی که با این درگاه‌ها صورت بگیرد مقصر آن دارنده درگاه بانکی است.

قهرمانی با اشاره به اینکه روند رسیدگی به پرونده‌های کلاهبرداری همواره طولانی است و مالباختگان نمی‌توانند به سرعت درخواست دریافت پول و جبران خسارت داشته باشند بیان کرد: روند رسیدگی به پرونده‌ها معمولا هشت ماه تا یک سال طول می‌کشد. نظرخواهی، واخواهی، کامل شدن تحقیقات، انجام آگاهی تحقیقی و اثبات اینکه به راستی کلاهبرداری شده امری زمانبر است و نمی‌توان توقع داشت به سرعت وضعیت پرونده‌ها مشخص شود.

بعد از اثبات کلاهبرداری نیز باید ثابت شود که کلاهبردار اموال خود را به نام شخصی دیگر زده یا به نام خودش است تا بتوان ضررهای مالباختگان را جبران کرد.او تاکید کرد: مالباختگان باید حتما از وکیل استفاده کنند چون ممکن است در مقابل بازپرس‌ها سوتی دهند. از سوی دیگر اولین کاری که باید بکنند ثبت پرونده شکایت است. یکی از مواردی که در دادگاه‌ها بسیار رخ می‌دهد حاضر نشدن کلاهبرداران، قماربازان و متخلفانی از این دست در دادگاه است، وکلا به موکلان خود می‌گویند در دادگاه حاضر نشوند تا سوتی ندهند اما برای شفاف شدن پرونده این افراد باید در دادگاه حاضر شوند. این امر در تهران اجرایی شده و قاضی عنوان می‌کند اگر متخلف در دادگاه حاضر نشود حکم جلب او صادر می‌شود اما پلیس فتا در بسیاری از شهرهای بزرگ ایران مانند بندرعباس و شیراز هیچ اجباری برای حضور متخلف قائل نمی‌شود.

سخن آخر

یکی از مواردی که خوب است در کشورمان رواج یابد استفاده از وکیل است. بسیاری از مردم عادی اطلاعات مناسب و کافی درباره امور حقوقی ندارند و به تنهایی ممکن است نتوانند خسارت خود را بازگردانند. برای جبران خسارت بهتر است از وکیل استفاده کنند تا به حق خود برسند.