بحران آبی ایران از مرز هشدار گذشت

مهر- معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو با اعلام اینکه در ایران بیش از ۸۰ درصد منابع آب تجدیدشونده مصرف می‌شود، گفت که بیش از ۷۰ درصد مساحت ایران در منطقه خشک و نیمه‌خشک قرار گرفته است.هدایت فهمی گفت: براساس یک شاخص جهانی کشوری که تا ۲۰ درصد منابع آب تجدیدشونده خود را استفاده کند، وضعیت مطلوبی دارد؛ بین ۲۰ تا ۴۰ درصد وضعیت قابل قبول است، ۴۰ تا ۶۰ درصد در مرحله تنش آبی و ۶۰ تا ۸۰ درصد مرحله بحران آبی است.
معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو اظهار داشت: ایران جزو آن‌ دسته کشورهایی است که بیش از ۸۰ درصد منابع آب تجدیدشونده‌اش را استفاده می‌کند بنابراین با توجه به این شاخص جهانی ما وارد مرحله بحران آب شده‌ایم.
فهمی ادامه داد: در گذشته‌های دورتر میزان آب تجدیدشونده کشور، یعنی آبی که از بارش‌ها حاصل می‌شد حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب بود اما در دوره‌های بعد این رقم کاهش یافت و به حدود ۵/۱۲۲ میلیارد مترمکعب و در پنج ساله اخیر به ۱۰۴ میلیارد مترمکعب رسید.
وی افزود: ایران حدود یک درصد جمعیت جهان را در خود جای داده و ۱/۱ درصد از مساحت خشکی‌ها متعلق به ایران است در حالی که منابع آب تجدیدشونده ما تنها ۳۶/۰ درصد منابع تجدیدشونده جهان است.
این مقام مسوول در وزارت نیرو بیان داشت: از طرف دیگر ریزش‌های جوی ما هم از نظر زمانی و هم مکانی توزیع نامناسبی دارد. بیش از ۲۵ درصد ریزش‌های جوی ما در فصل زراعی و مابقی در فصل غیرزراعی اتفاق می‌افتد. از نظر مکانی هم منابع آبی ما توزیع بسیار نامناسبی دارد. ۷۰ درصد منابع ما در غرب و شمال است و شرق کشور منابع آبی محدودی دارد.
معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو اظهار داشت: از نظر اقلیمی نیز بیشتر مساحت کشور، یعنی بالای ۷۰ درصد مساحت ایران در مناطق خشک و نیمه‌خشک واقع شده است و مجموع این عوامل نشان می‌دهد که کشور ما به شکل ذاتی از کمبود منابع آب رنج می‌برد. دوره‌های خشکسالی هم که اتفاق بیفتد، ابعاد فاجعه را بسیار وخیم‌تر می‌کند و موجب می‌شود در دوره‌هایی این وضعیت به یک بحران زیست‌‌محیطی و هم اجتماعی تبدیل شود و امنیت غذایی به مخاطره افتد.فهمی گفت: امنیت غذایی نباید به‌‌عنوان خودکفایی تعریف شود؛ منظور اصلی امنیت غذایی فراهم کردن امکان افزایش قابل‌ توجه تولید کشاورزی به‌ صورت پایدار به همراه توزیع عادلانه آن و پیشرفت اساسی در احقاق حقوق مردم برای دسترسی به غذای کافی و مکمل‌های غذایی مناسب اعلام شده است. امنیت غذایی یعنی اطمینان از اینکه تمام آحاد کشور در تمام اوقات دسترسی فیزیکی و اقتصادی را به غذاهای اصلی مورد نیاز خود داشته باشند.وی خاطرنشان کرد: امنیت غذایی به عوامل زیادی بستگی دارد و در سطح کلان تابع جمعیت (نرخ رشد)، تولید مواد غذایی، بهره‌وری، عملکرد بخش کشاورزی، واردات و صادرات، درآمد ملی و قیمت‌هاست. آب کلید امنیت غذایی است. امنیت غذایی از سه طریق افزایش تراکم کشت، افزایش سطح زیرکشت و افزایش عملکرد و تولید در واحد سطح قابل دسترسی است.
این مقام مسوول در وزارت نیرو تاکید کرد: پیش‌‌بینی می‌شود در آینده سهم افزایش تراکم کشت ۱۰ درصد، افزایش سطح زیرکشت ۲۰ درصد و افزایش عملکرد در واحد سطح ۷۰ درصد خواهد بود. در ایران امنیت غذایی را باید از طریق افزایش عملکرد در واحد سطح پیگیری کرد و امکان تخصیص آب به بخش کشاورزی نه‌‌تنها وجود ندارد بلکه باید سهم بخش کشاورزی را با ارتقای بهره‌وری و کاهش تلفات آب به نفع بخش شرب و صنعت کاهش داد.به گفته فهمی، اگرچه خودکفایی کشور در زمینه محصولات اساسی غذایی الزاما به‌ منزله دستیابی به امنیت غذایی پایدار نیست، تامین امنیت غذایی پایدار در کشور نیازمند وجود یک راهبرد شفاف درباره امنیت غذایی به شکل پیشرفته آن است.
معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو تصریح کرد: حمایت جامع از بخش کشاورزی و منابع داخلی جهت تولید محصولات کشاورزی دارای ارزش اقتصادی بالا و بازاریابی جهت صادرات و وارد کردن محصولات کشاورزی آب‌‌بر به‌ جای کاشت آنها در کشور (تجارت آب مجازی) و تدوین الگوی بهینه تولید و مصارف منابع متناسب و سازگار با پهنه‌های اقلیمی کشور، کاربری اراضی، توپوگرافی و قابلیت‌های منطقه‌ای سرزمین باید مورد توجه قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: برنامه‌ریزی جهت عبور از کشاورزی معیشتی به کشاورزی مکانیزه و تجاری و توجه به مزیت‌‌های نسبی و حرکت به سوی مزیت‌‌های رقابتی در عرصه جهانی به همراه انعطاف‌‌پذیری و شفافیت در سیاست ارزی کشور و حمایت تعرفه‌ای از تولید داخلی متناسب با نرخ ارز نیز در کنار بازنگری در ترکیب عوامل تولید کشاورزی و نظام و مدیریت زنجیره تولید و صنایع تبدیلی کشاورزی در راستای ارتقای بهره‌وری از دیگر سیاست‌های لازم در این بخش است.
این مقام مسوول در وزارت نیرو ادامه داد: تکمیل زیربناها و تاسیسات فنی آبیاری و زهکشی، سامانه‌های آبیاری تحت فشار و طرح‌‌های مکمل طرح‌‌های توسعه منابع آب، کشت در محیط‌‌های کنترل شده مانند کشت‌‌های گلخانه‌‌ای و برنامه‌ریزی جهت ارتقای سلامت مردم از طریق ترویج رژیم غذایی کم‌‌چرب و شکر کم و کاهش میزان آب مصرفی بخش کشاورزی به میزان ۴۰ درصد، افزایش بازده آبیاری و ارتقای بهره‌وری آب در کشاورزی به میزان دو کیلوگرم در مترمکعب و تغییر رویکرد به بخش کشاورزی به‌‌عنوان یک بخش تولیدی به رویکرد جدید که بخش کشاورزی نه‌‌تنها یک بخش تولیدی بلکه به‌ عنوان بستر ساختار عدم تمرکز، نهادی با وجوه حفظ سنن فرهنگی و ملی، دوستدار محیط زیست و نیز مولد نیروهای اجتماعی آینده مورد توجه قرار گیرد.