بحران کیفیت

«جهان صنعت»- سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی گزارش وضعیت کیفیت اینترنت ایران در شش ماهه اول سال ۹۹ را با عنوان «ایران در مسیر هوشمندی» منتشر کرد. این گزارش بیانگر وضعیت بحرانی اینترنت ثابت در کشور است.
وضعیت اینترنت ثابت در کشور تعریفی ندارد. در بخش اول این گزارش که وضعیت آماری پهنای‌باند کشور مورد توجه قرار گرفته باز هم مشخص شده که کشور برای رسیدن به وضعیت مناسب در زمینه پهن‌باند ثابت چه مسیر طولانی را در پیش دارد. همچنین در این گزارش وضعیت نه چندان خوشایند شرکت‌های اینترنتی بخش خصوصی که با نام دارندگان پروانه FCP شناخته می‌شوند نیز به نمایش درآمده است. ۱۷ شرکتی که سهمشان از این بازار بعد از بیش از دو دهه فعالیت، به کمتر از ۱۰ درصد می‌رسد و برخی از این شرکت‌ها حتی هیچ سهمی از این بازار ندارند.
حسین فلاح‌جوشقانی، رییس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در توئیتر نوشت: کیفیت حق‌الناس است و ما وظیفه داریم، بر کیفیت اینترنت اپراتورها نظارت کنیم. رقابت بین اپراتورها باعث بهبود کیفیت خدمات آنها می‌شود به همین دلیل گزارشی را منتشر کرده‌ایم که کاربران بتوانند با مطالعه آن و آگاهی کامل از کیفیت اینترنت، اپراتور خود را انتخاب کنند.
در ابتدای این گزارش ‌تعداد اشتراک‌ پهنای باند سیار از سال ۹۳ تا شش ماه اول سال ۹۹ مورد مقایسه قرار گرفته است. براین اساس تعداد اشتراک‌های پهنای باند سیار از سال ۹۳ که برابر با هفت میلیون و ۸۱ هزار و ۹۱۸ اشتراک بوده در شش ماه ابتدایی سال جاری به ۷۶ میلیون و ۵۳۱ هزار و ۱۷۶ اشتراک رسیده است. این رشد در تعداد اشتراک‌های پهن‌باند ثابت با این شیب سرعت همراه نبوده است. براساس این گزارش تعداد اشتراک‌های پهن‌باند ثابت در سال ۱۳۹۲ از تعداد ۵۸ هزار و ۳۱۰ اشتراک در شش ماه اول سال ۱۳۹۹ به ۹ میلیون و ۴۷۹ هزار و ۳۳۷ اشتراک رسیده است.
در گزارش این سازمان آمده است که هیچ‌گونه مشترک اینترنت سیاری در سال ۹۲ وجود نداشته است. احتمالا منظور از اینترنت سیار، ۳G و ۴G بوده است. اواسط سال ۹۳ بود که ایرانسل و سپس در انتهای سال همراه اول، مجوز ارائه نسل‌های جدید را دریافت کردند. در اینجا می‌توان دید که چگونه اینترنت سیار به سرعت رشد کرد؛ به طوری که جمعیت کاربران اینترنت سیار از رقم کمی بیش از هفت میلیون در سال ۹۳ حالا در سال ۹۹ به بیش از ۷۶ میلیون و پانصد هزار نفر رسید و ضریب نفوذی بیش از ۹۱ درصد در کشور پیدا کرده است؛ ضریبی که در سال ۹۲ «صفر» بود.
در بخش اینترنت ثابت اما جمعیت تقریبا ۶۰۰ هزار اشتراک‌ این سرویس در سال ۹۲، در سال ۹۹ به ۹ میلیون و ۴۷۹ هزار و ۳۳۷ اشتراک رسیده است. نکته جالب اینجاست که آمار اینترنت ثابت تا سال ۹۷ رو به رشد بوده و در این سال به‌خصوص به بیش از ۱۰ میلیون مشترک هم رسیده ولی پس از آن و با پیشرفت اینترنت سیار و احتمالا ارائه نسل ۴٫۵G از سوی همراه اول و ایرانسل، این آمار در سال ۹۸ روندی نزولی پیدا کرده و حالا با ارائه سرویس‌های چون VDSL و شرایط پیش آمده کرونایی در کشور، در سال ۹۹ دوباره اندکی رشد پیدا کرده است. اکنون ضریب نفوذ کمی بیشتر از ۱۱ درصد در اختیار اینترنت ثابت کشور است؛ عددی که با ضریب نفوذ این نوع اینترنت در سال ۱۳۹۴ برابری می‌کند و یک پسرفت به تمام معنا شمرده می‌شود.
بیشترین مشترک اینترنت ثابت در حال حاضر بر اساس گزارش رگولاتوری متعلق به مشترکین «شرکت مخابرات ایران» است که جمعیت چهار میلیون و ۳۳۳ هزار مشترک را تشکیل می‌دهند و پس از آن شرکت‌های خصوصی شاتل، آسیاتک و پارس آنلاین رتبه‌های بعدی را در زمینه بیشترین دارندگان مشترک در اختیار دارند. با این حال باید گفت که حتی رتبه دوم (که متعلق به شاتل است) باز هم به یک میلیون مشترک نمی‌رسد و ۸۷۷ هزار و ۷۲۰ مشترک در جامعه آماری مشتریان شاتل قرار دارند. در واقع تمامی FCPها روی هم رفته سه میلیون و ۱۷۷ هزار و ۳۱۰ مشترک دارند که این رقم حتی به آمار کلی کاربران خانگی اینترنت ثابت مخابرات (بیش از چهار میلیون مشترک) نمی‌رسد.
بیشترین تعداد مشترکین در بخش خانگی هستند (۴۴ درصد) که از سرعت ۲۰۴۸ تا ۱۰۲۴۰ کیلوبیت بر ثانیه بهره می‌برند؛ روی این سرعت مخابرات ایران نزدیک به دو میلیون مشترک دارد و سایر FCPها ۱ میلیون و ۷۲۶ هزار و ۶۹۶ مشترک دارند.
ناگفته نماند اگر TD-LTE ایرانسل را در این بخش حساب کنیم، این اپراتور رتبه دوم را حوزه اینترنت ثابت در اختیار دارد. در گزارش رگولاتوری آمده برخی شرکت‌های FCP قدیمی مانند لایزر (که از سال ۱۳۴۹ در ایران تاسیس شده و از سال ۸۰ در زمینه ارائه اینترنت فعالیت می‌کرد)، هیچ‌گونه مشتری ندارند. اساسا از بین ۱۷ شرکتی که مجوز FCP را دارند، شرکت‌های حلماگستر خاورمیانه، ارتباطات ثابت پارسیان، رسپینا، ‌فرابرد داده‌های ایرانیان، گسترش ارتباطات مبنا و فناپ تلکام عملا هیچ سهمی از بازار اینترنت کشور ندارند و به نظر می‌رسد صرفا مجوز FCP را خریداری کرده‌اند.
در ادامه گزارش کل اشتراک‌های پهن‌باند ثابت و سیار به تفکیک تکنولوژی تا شهریور ۱۳۹۹ نیز مشخص شده است و مشخص شده که بیشترین کاربران اینترنت کشور با ۴G سروکار دارند. بر همین اساس تعداد مشترکان اینترنت براساس تکنولوژی XDSL که نخستین سرویس آن در سال ۱۳۸۲ و برمبنای سرویس ADSL به کاربران ایرانی عرضه شده هفت میلیون ۷۴۹ هزار و ۲۷۰ مشترک است. این تعداد مشترک بر مبنای تکنولوژی FTTX به ۱۱۸ هزار و ۲۰۴ مشترک می‌رسد و در تکنولوژی WiFi برابر ۳۱۳ هزار و ۹۴۰ مشترک است. همچنین تعداد مشترکان در TD-LTE نیز تا ۶ ماه اول سال جاری ۱ میلیون و ۲۹۷ هزار و ۹۲۷ مشترک بوده است. کاربران ۳G کشور ۲۰ میلیون و ۹۵۰ هزار و ۴۴ هستند و تعداد مشترکان ۴G نیز با اختلاف زیادی نسبت به سایر سرویس‌ها، ۵۵ میلیون و ۵۸۱ هزار و ۱۳۶ مشترک اعلام شده است.
آمار نصفه و نیمه مشترکان VDSL
نکته عجیب در این بخش از گزارش اینجاست که هیچ‌گونه اشاره‌ای به مشترکان VDSL در آن نشده؛ سرویسی که ارائه و راه‌اندازی آن از زمان شیوع ویروس کرونا در دستور کار برخی شرکت‌های FCP قرار دارد. به نظر می‌رسد برنامه وزارت ارتباطات در توسعه این نوع دسترسی به اینترنت بر طبق وعده‌های مسوولان پیش نرفته و حالا که بیش از نیمی از سال ۹۹ را رد کرده‌ایم، خبری از آمار چشمگیر کاربران VDSL در کشور نیست. البته در بخشی دیگر از گزارش ضریب نفوذ اینترنت VDSL در کشور معرفی شده و گفته شده ضریب این فناوری در استان قم ۰/۶۱ درصد و تهران با ۰/۲۸ و مازندران با ۰/۲۲ درصد است.
ضریب نفوذ اینترنت در تهران ۰۸/۱۲۶ درصد
سهم بازار اپراتورها در بخش اینترنت سیار نیز رقابت تنگاتنگی را ایجاد کرده است. در بخش اپراتورهای سیار، همراه اول ۵۰ درصد سهم را در اختیار دارد و ایرانسل نیز ۴۶ درصد این سهم را به خود اختصاص داده و در کنار این دو اپراتور، رایتل با ۴ درصد سهم قرار دارد.
آنطور که این گزارش نشان می‌دهد از بین ۳۱ استان کشور بیشترین ضریب‌نفوذ کلی اینترنت به تهران با ۰۸/۱۲۶ درصد اختصاص یافته است. بعد از تهران البرز با ۳۵/۱۲۵ درصد در جایگاه دوم و سمنان با ۱۱۳.۶ درصد در جایگاه سوم قرار دارند. استان‌های اصفهان با ۳۱/۱۱۲ درصد، قم با ۴۱/۱۱۰ درصد، فارس با ۲۱/۱۰۵
درصد نیز از دیگر استان‌هایی هستند که در بین ۵ استان اول از نظر ضریب نفوذ قرار دارند. سه استانی هم که کمترین ضریب نفوذ در آنها دیده می‌شود استان سیستان و بلوچستان با ۷۰/۶۳ درصد، کرمان با ۹۲/۸۰ درصد و کردستان با ۲۷/۸۴ درصد است.
سمنان بیشترین نفوذ ADSL
استان سمنان بیشترین ضریب نفوذ اینترنت ADSL را دارد و پس از آن اصفهان و تهران و یزد قرار دارند. در مورد سرویس FTTx هم دوباره استان سمنان رتبه اول را دارد و پس از آن تهران و خراسان جنوبی قرار دارند
. TD-LTE در استان تهران بیشترین ضریب نفوذ را دارد و پس از آن خوزستان و البرز هستند. درصدهای ضریب نفوذ به ترتیب در استان تهران ۴۰/۳ درصد و خوزستان ۱۳/۳ درصد و البرز ۲/۵۲ درصد اعلام شده است.
در بخش ضریب‌نفوذ براساس تکنوژی ۴G استان‌های البرز با ۸۴/۸۳ درصد، تهران با ۸۴/۸۲ درصد و قم با ۷۲ و ۴۳ درصد از اولین‌ها هستند. در این بخش کمترین ضریب‌نفوذ در استان‌های سیستان و بلوچستان با ۷۸/۴۳ درصد، کرمان با ۲۷/۴۹ درصد و اردبیل با ۰۹/۵۳ درصد دیده می‌شود.
با وجود حجم بالای ترافیکی که شرکت‌های اینترنت ثابت در نظر گرفته‌اند و با اینکه هزینه اینترنت ثابت ارزان‌تر از اینترنت سیار است اما عرضه‌کنندگان اینترنت ثابت در رقابت با اپراتورهای موبایل شکست خورده‌اند.