بدشانسی نفت،کم کاری نیرو

عارف صفی‌پور- حوزه نفت و انرژی در ایران از جمله حوزه‌هایی است که تاثیر بسزایی در زندگی مردم دارد و هرگونه پیشرفت در این حوزه منجر به توسعه زیرساخت‌های صنعتی کشور می‌شود و به همین میزان هرگونه تعلل و عقب‌افتادگی در بهره‌برداری از منابع انرژی، خسارات فراوانی را متوجه کشور خواهد کرد.
در سال‌های گذشته حوزه نفت و انرژی با چالش‌های بسیاری مواجه بوده و در دولت دهم عملکرد چندان مناسبی را در این حوزه‌ها شاهد نبودیم اما با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید شاهد تغییر و تحولاتی در این حوزه بودیم از همین رو به مناسبت هفته دولت در خصوص نحوه عملکرد وزارت نفت و نیرو در دولت یازدهم گفت‌و‌گویی با دکتر حسین امیری خامکانی، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس داشتیم که مشروح آن را در ادامه خواهید خواند :
نظر شما در خصوص دیپلماسی نفتی وزارت نفت و عملکرد این وزارتخانه در دولت یازدهم چیست؟
در خصوص دیپلماسی نفتی کشور، وزارت نفت تلاش خود را کرده است اما شروع کار این دولت مصادف بود با تحریم‌های همه‌جانبه نفت که شامل عواملی چون تحریم صادرات نفت و بیمه کشتی‌ها و بلوکه شدن پول‌های کشور بود.
براساس برنامه پنجم توسعه، مجلس دولت را مکلف کرد که ۵/۱۴ درصد از ارزش نفت و گاز صادراتی را در اختیار وزارت نفت قرار دهد که این میزان قرار بود در صنایع بالادست و پایین‌دست پخش شود اما مقدار پیش‌بینی شده برای این صنایع کافی نبود، با تمام این محدودیت‌ها، یکی از کارهای مفیدی که وزارت نفت انجام داد، این بود که فازهای پارس جنوبی را اولویت‌بندی کرد و دولت توانست با تدبیر و برنامه‌ریزی و متمرکز کردن بودجه روی برخی از فازها، آنها را به ثمر برساند.
همین موضوع باعث شد که ما در سال ۹۳ گاز بیشتری را به نیروگاه‌هایمان تحویل دهیم و پوشش گازی بیشتری داشته باشیم‌که در نتیجه سوخت مایع کمتری در نیروگاه‌ها استفاده و به همان میزان آلایندگی نیروگاه‌ها نیز کمتر شد که اینها از جمله اقدامات مفید وزارت نفت بود.
در این ارتباط وزارت نفت با چه چالش‌هایی مواجه بود؟
یکی از چالش‌های عمده‌ای که وزارت نفت با آن مواجه شد، سقوط قیمت نفت بود که این موضوع بیشتر ناشی از ناکارآمدی اوپک در کنترل قیمت نفت بود که به نظر من، وزارت نفت تلاش خود را کرد ولی متاسفانه عربستان و برخی از همپیمانانش در داخل و خارج اوپک همکاری نکردند. در نتیجه اوپک نتوانست قیمت نفت را مدیریت کند اما باوجود این چالش‌ها، در زمینه گاز ما پیشرفت‌های خوبی داشتیم، ضمن اینکه صادرات نفت در سال ۹۳ افزایش پیدا کرد و در حال حاضر هم رو به افزایش است.
در حوزه نیرو، عملکرد این وزارتخانه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در حوزه انرژی‌بخش نیرو، به نظرم در قسمت انرژی‌های تجدید پذیر پیشرفت‌های خوبی نسبت به قبل داشتیم که البته جزیی از سیاست‌های نظام و برنامه‌های پنج ساله بود و در نتیجه ما توانستیم سهم انرژی‌های تجدیدپذیرمان را در سبد انرژی افزایش دهیم و در این زمینه با توجه به اعتباراتی که داشتیم، تغییر و تحولاتی صورت گرفته است.
البته ذکر این نکته نیز ضروری است که در قسمت انرژی‌های تجدیدپذیر، هم در قسمت خورشیدی و هم در قسمت باد، شرکت‌های توانمندی داریم که از لحاظ فنی توانمند هستند. از طرفی، دیگر احکام و قوانین اصلاح الگوی مصرف انرژی را داریم که دولت در تلاش است سهم انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش دهد.
اما به هر حال متاسفانه نسبت به کشورهایی که دیرتر از ما شروع به این کار کردند، عقب هستیم و باید از ظرفیت انرژی خورشیدی و تونل‌های بادی که در واقع ثروت ملی کشور به حساب می‌آیند، برای تولید برق استفاده کنیم.
در زمینه برق نیز با مشکلاتی مواجه هستیم اما به هر حال تلاش کرده‌ایم که میزان خاموشی‌ها به حداقل برسد و این درحالی است که در سال‌های قبل از ۹۳ و ۹۴، میزان خاموشی‌های کشور بیشتر بوده است.
همچنین تلاش شده مدیریت مصرف برق صورت بگیرد که در نتیجه طبق گزارش‌هایی که به دست ما رسیده، میزان خاموشی‌ها کاهش یافته است اما همچنان در ساعات اوج مصرف با مشکل مواجه هستیم که باید مدیریت مصرف صورت گیرد.
یکی دیگر از کارهایی که صورت گرفت، بند «ق» بودجه سال ۹۳ بود که در سال ۹۴ دایمی شد. طبق گزارش‌های رسیده، وزراتخانه‌های نفت و نیرو به خوبی توانستند از این بند و حکم قانونی استفاده کنند اما وزارت نیرو باید کمی بیشتر از وزارت نفت از این بند استفاده کند. این بند می‌تواند به بهینه‌سازی مصرف انرژی کمک بسزایی کند.
اگر در زمینه بهینه‌سازی مصرف انرژی کشور درست برنامه‌ریزی کنیم، می‌توانیم یک پایداری در مصرف انرژی ایجاد کنیم که هر سال برای جلوگیری از خاموشی‌ها مجبور به ساخت نیروگاه جدید نباشیم.
در زمینه آب نیز کار خوبی که وزارت نیرو کرد، این بود که در بخش کشاورزی با کشاورزان توافق کردند به گونه‌ای که اگر کشاورزان در ساعات اوج مصرف برق، پمپ‌های آب خود را روشن نمی‌کردند، به آنها در سایر ساعات شبانه‌روز برق مجانی ارایه می‌کردند و عملا با این کار هم در مصرف برق و هم از طرفی دیگر از تبخیر آب در ساعات اوج گرما جلوگیری می‌شد که تعدادی کشاورزان محترم از این روش استقبال و با وزارت نیرو همکاری کردند که امیدواریم سال آینده نیز از این روش استفاده کنند زیرا با این کار، هم مصرف برق در ساعات اوج مصرف کاهش پیدا می‌کند و هم آب کمتری را تبخیر می‌کنیم.
در صنعت آب وزارت نیرو به خوبی توانست از بند «ق» استفاده کند که یکی از این موارد، کیفیت بخشی به آب شرب مناطقی بود که کیفیت آب مناسبی نداشتند.
وزارت نیرو با استفاده از بخش‌خصوصی توانست کیفیت آب شرب را بهبود دهد و از این بابت اتفاق خوبی بود.
پیشنهاد شما برای بهبود عملکرد حوزه‌های نفت و انرژی کشور چیست؟
در بخش آب مسایلی وجود دارد که باید پیشگیری شود، وزارت نیرو و دولت باید راهکارهای کوتاه، میان و بلندمدت داشته باشند.
در بخش فاضلاب باید بیشتر کار شود که بتوانیم از پسماند آب در جاهای دیگر استفاده و آب شرب را ذخیره کنیم.
در بخش نفت طی دوران تحریم‌ها یکی از چالش‌هایی که وجود داشت، بحث تامین منابع مالی وزارت نفت است که تنها همان ۵/۱۴ درصد از صادرات نفت وگاز است.
هنگامی که تولید و صادرات کاهش پیدا کند، میزان ۵/۱۴ درصد هم کاهش و در نهایت بخش سرمایه‌گذاری را دچار چالش می‌کند بنابراین دولت باید بتواند از توان فنی و مالی بخش‌خصوصی و همچنین سرمایه‌گذاری بخش خارجی استفاده کند که این کار هم دیپلماسی خاص خود را نیاز دارد.
بنابراین با توجه به رفت و آمدهای هیات‌های تجاری و اقتصادی کشورها که بعد از توافق در حال انجام است، باید با مشارکت شرکت‌های داخلی وخارجی بتوانند سرمایه‌هایی را در صنعت نفت و گاز جذب کنند.
همچنین جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی باید در راستای ایجاد ارزش افزوده باشد و ما باید پالایشگاه‌هایمان را توسعه دهیم و انشاالله روزی برسد که ما تمام نفت کشورمان را در داخل تبدیل به فرآورده و آنها را صادر کنیم که با این کار هم ارزش افزوده ایجاد می‌شود و هم یک پایداری در این صنعت به‌وجود می‌آید زیرا صادرات فرآورده کمتر دستخوش تحریم‌ها می‌شود و کشورهایی که از فرآورده استفاده می‌کنند، تمایل بیشتری برای واردات فرآورده از ایران دارند.
از طرفی ما باید سهم خودمان را در اوپک احیا کنیم، ممکن است که افزایش عرضه روی قیمت‌ها اثر بگذارد اما مشکل از عربستان و کشورهایی است که در دوران تحریم‌ها جای ما را گرفتند.