برای حفاظت از پرندگان، چاره‌ای برای معضل پلاستیک بیندیشیم

شعار سال ۲۰۱۹ روز جهانی پرندگان مهاجر «برای حفاظت از پرندگان، چاره‌ای برای معضل آلودگی‌های پلاستیکی بیندیشیم» انتخاب شده است. از سال ۲۰۰۶ میلادی روزی به نام روز جهانی پرندگان مهاجر در میان پرنده‌شناسان، پرنده نگران، فعالان حوزه حیات وحش و دوستداران طبیعت به فعالیت‌ها و برگزاری برنامه‌هایی اختصاص می‌یابد که هدفشان جلب توجه همگان برای آشنایی با اهمیت و نقش پرندگان وحشی، لزوم حفظ زیستگاه‌های پرندگان مهاجر و معرفی راهکارهایی برای حفظ این عناصر حیات است.
تولید سالانه پلاستیک در جهان بیش از ۳۰۰ میلیون تن است. پس پلاستیک یکی از پرمصرف‌ترین مواد در دنیاست. آنچه که اغلب از نظرها دور می‌ماند این است که در مقایسه با طول عمر ۲۰ تا ۵۰۰‌ساله پلاستیک، گویی تنها برای یک لحظه مورد استفاده قرار می‌گیرد. پلاستیک ماده‌ای سبک‌وزن است و به گونه‌ای طراحی شده که زود از بین نرود. به همین خاطر تکه‌های رهاشده پلاستیک که به آسانی در طبیعت جابه‌جا می‌شوند، خطراتی جدی برای جانوران مهاجر وحشی به همراه خواهند داشت.
بدتر آنکه، مواد پلاستیکی به آسانی به شکل محلول در نمی‌آیند. یعنی وقتی مواد پلاستیکی تحت تاثیر عوامل محیطی مثل آب، نور آفتاب و باد به ذرات کوچک‌تری تقسیم می‌شوند، اغلب توسط جانوران بلعیده می‌شوند که می‌تواند منجر به مرگ آنها شود و یا زمینه گره خوردن یک قطعه یا نوار پلاستیکی به دور جانور و گرفتارشدن موجود را فراهم ‌آورد. متاسفانه توانایی پرواز کمکی به پرندگان نمی‌کند تا بتوانند از خطرات مواد پلاستیکی بگریزند. جوجه‌هایی که دستگاه گوارش‌شان از مواد پلاستیکی پر شده و تلف شده‌اند، تورهای پلاستیکی‌ای که به دور یک جانور پیچ خورده و باعث گرفتار شدن، قطع تنفس و مرگ حیوان شده نمونه‌هایی از آسیب‌های عینی مواد پلاستیکی برای پرندگان و سایر گونه‌های حیات وحش است.
به گزارش مهر، پرندگان دریایی عادت دارند در حال پرواز، سطح آب را با چشمانشان به دنبال غذا جست‌وجو کنند. از طرفی مواد پلاستیکی یک بار مصرف از قبیل کیسه‌های پلاستیکی، نی‌های پلاستیکی و بطری‌ها روی سطح آب شناور و گاه از جلبک پوشیده می‌شوند، به این ترتیب قطعات پلاستیکی از لحاظ شکل و بو ظاهری می‌یابند که این پرندگان آنها را با طعمه‌هایشان اشتباه می‌گیرند. حتی گاه والدین، جوجه‌های خود را با مواد پلاستیکی تغذیه می‌کنند و این در حالی است که جوجه‌ها به خاطر داشتن اندام‌های ابتدایی‌تر نسبت به والدین‌شان آسیب‌پذیرتر هستند.
وقتی که پرندگان پلاستیک را می‌خورند، بسته به شکل قطعه‌‌ بلعیده شده آسیب می‌بینند. قطعات نوک تیز و برنده با سوراخ کردن اندام‌های داخلی بلافاصله مرگ پرنده را به دنبال خواهند داشت. اما اغلب، مصرف پلاستیک موجب فقر مواد غذایی برای پرندگان می‌شود‌ چرا که با وجود احساس پر بودن معده، پرنده ماده مغذی‌ای دریافت نمی‌کند. علاوه بر آن، سمیت مواد شیمیایی‌ای که سطح پلاستیک‌ها را پوشانده‌اند نیز خطری جدی است.
گاه مواد پلاستیکی همچون لایه‌ای سطح تالاب‌ها را می‌پوشانند و باعث گیر افتادن و گرفتار شدن پرندگان می‌شوند. ادوات رهاشده صید نیز باعث آسیب و تلفات پرندگان می‌شوند. پرندگانی که لای طناب‌ها و تورهای ماهیگیری گیر می‌کنند، جراحت برمی‌دارند، یا به عفونتی مبتلا می‌گردند و یا غرق می‌شوند. اغلب دیده شده که پرندگان گرفتار قادر به حرکت نیستند و به آسانی طعمه جانوران دیگر می‌شوند.
در حال حاضر سالانه یک میلیون پرنده دریایی در اثر آسیب‌های ناشی از مواد پلاستیکی تلف می‌شوند و این رقم پیوسته در حال افزایش است. مطابق پژوهش‌های صورت گرفته نه تنها تخمین زده می‌شود که در دستگاه گوارش نود درصد پرندگان دریایی پلاستیک وجود دارد، بلکه شمار پرندگان گرفتار این وضعیت در حال افزایش است و با نرخ رشد فعلی، پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۵۰، نود و نه درصد پرندگان دریایی چنین شرایطی را
تجربه کنند.
مطالعات نشان می‌دهد آثار مثبت مدیریت زباله‌های پلاستیکی حتی پس از دوره‌ای کوتاه نمایان می‌شود. از این رو می‌توان نتیجه گرفت احساس مسوولیت اجتماعی و آگاهی جامعه خطر آلودگی‌های پلاستیکی را کم می‌کند.
پرندگان مهاجر در اثر آسیب‌های ناشی از وجود پلاستیک در محیط‌شان متحمل جراحت و تلفات می‌شوند و لازم است جامعه جهانی برای بهبود وضعیت پرندگان مهاجر اقدامی عاجل در پیش گیرد.
روز جهانی پرندگان مهاجر امسال فرصتی خوب است تا برای مبارزه با مشکل جدی آلودگی محیط‌زیست به مواد و زباله‌های پلاستیکی با دنیا همگام شویم و آثار مخرب این معضل را که روز‌به‌روز جدی‌تر می‌شود برای همگان روشن سازیم.