برگ برنده برای کاسبان تحریم

هستی عبادی- پیش‌بینی موسسات مالی دنیا از افزایش قیمت نفت خبر می‌دهند؛ برای کشورهای تولیدکننده نفت، هر یک دلار افزایش قیمت می‌تواند ثمربخش باشد اما برای دولت سیزدهم با وجودی که سال گذشته تولید و فروش نفت بهبود یافت، افزایش قیمت نفت تاثیر واضحی بر اقتصاد ایران به‌خصوص در توسعه صنعت نفت نگذاشته است.
بهمن ماه سال گذشته جواد اوجی وزیر نفت از نفت نزدیک به ۳میلیون و ۴۰۰هزار بشکه خبر داد. موسسات خارجی از جمله کپلر که اطلاعات خود را براساس ردیابی کشتی‌ها به‌دست می‌آورد، سال گذشته به دفعات گزارش کرد که فروش نفت ایران رو به افزایش است. آخرین گزارشی که این موسسات منتشر کرد، فروش نفت ایران را بیش از یک‌میلیون و ۳۳۰هزار بشکه در ماه ژانویه اعلام کرده است.
بخش بزرگی از این صادرات به چین صورت می‌گیرد، بنابراین افزایش قیمت نفت می‌تواند برای اقتصاد ایران یک امتیاز به حساب آید. با وجود این، سال گذشته و با توجه به گزارش‌هایی که از بهبود فروش نفت ایران منتشر می‌شد، آثار این فروش نه در بودجه کشور نمایان شد و نه در کاهش کسری‌های بودجه. ضمن آنکه در اواخر سال هم شاهد افزایش ناگهانی قیمت ارز بودیم که این سوال را ایجاد می‌کند که درآمدهای نفتی کجا می‌روند؟
دولت در بودجه‌۱۴۰۲ قیمت هر بشکه نفت را ۸۵دلار در نظر گرفته بود که با توجه به کاهش قیمت نفت در میانه سال این درآمد البته کسب نشد. از سویی نفت ایران به دلیل آنکه از کانال‌های غیرمرسوم به فروش می‌رود، تخفیف‌های بسیاری در این مسیر داده می‌شود که باعث کاهش درآمدهای نفتی می‌شود.
در سال جاری با وجودی که وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی به ۲۵‌درصد رسیده است، قیمت نفت ۷۱ دلار در نظر گرفته شده است. بنابراین قابل پیش‌بینی است که افزایش قیمت نفت می‌تواند به نفع دولت باشد. در واقع در شرایط کنونی که پیش‌بینی‌ها از افزایش قیمت نفت حکایت دارند، افزایش قیمت نفت نه‌تنها به سود کشورهای تولیدکننده است، بلکه برای کشورهایی که تحت تحریم قرار دارند- مثل ایران و روسیه- خبر خوبی است.
اوضاع جهانی
افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، نگرانی بازار نسبت به احتمال محدودتر شدن عرضه را بیشتر کرده است. به دنبال این اتفاق، تحلیلگران بانک آمریکا، هفته گذشته پیش‌بینی کردند قیمت نفت در تابستان امسال، به ۹۵دلار در هر بشکه صعود خواهد کرد.
پس از آنها، تحلیلگران جی‌پی مورگان هم در یادداشتی نوشتند: انتظار می‌رود تقاضای جهانی برای نفت در سه‌ماهه اول، ۴/۱میلیون بشکه در روز رشد کند. در تازه‌ترین پیش‌بینی مدیرعامل شرکت گازپروم هم طی اظهاراتی پیش‌بینی کرد که قیمت نفت در سال جاری میلادی بین ۸۰ تا ۱۰۰دلار در هر بشکه معامله شود.
این پیش‌بینی‌ها پس از آن صورت گرفت که اعضای اوپک‌پلاس تصمیم به محدودیت تولید نفت و کاهش داوطلبانه تولید نفت خود را که به میزان ۲/۲میلیون بشکه در روز اعلام کرده بود، تمدید کرد. محدودیت بیشتر در عرضه نفت آن هم در حالی که شرایط ژئوپلیتیکی در خاورمیانه حساس‌تر از گذشته شده است، احتمال افزایش بیشتر قیمت نفت و تحقق پیش‌بینی‌های موسسات مالی دنیا را بیشتر می‌کند.
افزایش قیمت نفت برای کشورهای صنعتی که در یک‌سال گذشته با کاهش نرخ بهره در تلاش برای کنترل نرخ تورم خود بوده‌اند، یک تهدید به‌شمار می‌رود. به همین دلیل هم اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارش تازه چشم‌انداز خود اعلام کرد که افزایش قیمت‌های نفت شرکت‌های حفاری را ترغیب می‌کند تا تولید روزانه نفت‌خام آمریکا را از مقدار بی‌سابقه ۱۲میلیون و ۹۰۰هزار بشکه در سال ۲۰۲۳ به ۱۳میلیون و ۲۰۰هزار بشکه در سال ۲۰۲۴ و ۱۳میلیون و ۶۰۰هزار بشکه در سال ۲۰۲۵ افزایش دهند.براساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، کاهش قیمت‌های گاز و در نتیجه پایین آمدن سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های حفاری برخی تولیدکنندگان، تولید روزانه گاز این کشور را از مقدار بی‌سابقه ۱۰۳میلیارد و ۸۰۰میلیون فوت‌مکعب در سال ۲۰۲۳ به ۱۰۳میلیارد و ۴۰۰میلیون فوت‌مکعب در سال ۲۰۲۴ کاهش خواهد داد.
چه کسانی از نفت ۱۰۰ دلاری
سود می‌برند؟
محمود خاقانی، کارشناس بین‌الملل انرژی در این رابطه در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» گفت: بارها گفته‌ام که دنیا دیگر نیازی به نفت ایران ندارد و نگران نیست که در ایران چه اتفاقی می‌افتد. اگر قبول کنیم که نفوذی‌های اسرائیل و آمریکا و به‌ویژه انگلیس پشت پرده الیگارشی یا اصحاب ثروت و قدرت هستند، معادله روشن می‌شود.او ادامه داد: نفت ۱۰۰دلاری فقط به سود کشورهای نفتخیز خاورمیانه نیست؛ وقتی نفت به ۱۰۰دلار می‌رسد، آمریکا هم از این فرصت استفاده می‌کند و تولیدش را بالا می‌برد. از طرفی شرایط مبهم در خاورمیانه یا ادامه جنگ در اوکراین برای آمریکا لزوما بد نبوده، باعث شده که گاز مایع بیشتری به اروپا صادر کند. در همین حال کشورهایی مثل عراق که تولید بالایی دارند، حتی ونزوئلا از این شرایطی که اسرائیل فراهم کرده در بازار به خوبی استفاده می‌کنند.
او اضافه کرد: از طرفی اگرچه بالا رفتن قیمت نفت‌خام و گاز طبیعی به نفع آمریکا، عربستان و کشورهای عضو اوپک است، اما باید در نظر داشت که با تداوم تحریم‌ها و تداوم عدم روابط بانکی عدم پذیرش FATF کاسبان تحریم در ایران بیشترین سود را خواهند کرد.
این کارشناس انرژی با طرح این سوال که چرا اسرائیل این شرایط به وجود آورده و با نسل‌کشی‌ای که در نوار غزه به راه انداخته به دنبال چیست، گفت: اسرائیل به دنبال منابع گاز طبیعی شرق دریای مدیترانه و به‌ویژه سواحل دریای مدیترانه در غزه است. در شرایط کنونی درآمد صادراتی رژیم صهیونیستی از گاز طبیعی کاهش یافته است.
او اضافه کرد: از آن سو می‌بینیم که شرکت‌های بزرگ نفتی مثل شورون و اگزون‌موبیل مجوزهای لازم را از آمریکا می‌گیرند که در ونزوئلا برای تولید و صادرات نفت اقدام کنند؛ بنابراین معادلات انرژی همه به نوعی به هم متصل است و اینگونه نیست که بگوییم یک اتفاقی که در دنیا می‌افتد، به نفع یک گروه کشورهای خاص تمام می‌شود؛ یعنی همه از شرایط بحرانی به نوعی نفع می‌برند.
خاقانی با اشاره به تاثیر نفت ۱۰۰دلاری بر اقتصاد ایران گفت: ما سال گذشته گزارش‌های بسیاری را داشتیم که نفت‌خام ایران صادر می‌شود ولی گفته نشد که پول این نفت کجا رفت. در واقع پولی به خزانه ریخته نمی‌شود بلکه این پول به جیب دورزنندگان تحریم رفته است. هرکسی از این شرایط و سفره نفت به میزانی سود می‌برد.خاقانی با بیان اینکه قطعا چنین شرایطی باعث فساد خواهد شد، تصریح کرد: همان‌طور که پیش از این در پرونده موسوم به بابک زنجانی شاهد بودیم، می‌توان انتظار داشت که در آینده هم این اتفاق خواهد افتاد. رییس محترم قوه قضاییه چندی پیش رسما اعلام کردند پول‌هایی که بابک زنجانی بدهکار بوده، به بیت‌المال برگردانده‌ایم اما هنوز قوه قضاییه به افکار عمومی نگفته که این چه میزان پول بود؟ چطور دریافت کردند؟ به کدام حساب واریز شد؟
او افزود: متاسفانه فساد و اختلاس به اندازه‌ای در کشور ما ساختاری و توسعه پیدا کرده که گاهی باعث ناامیدی می‌شود.