بر مدار گرانی

گروه بازرگانی- در حالی که وزارت صمت مخالفت خود را با افزایش قیمت لوازم خانگی اعلام کرده است، اما همچنان شاهد روند صعودی قیمت لوازم خانگی در بازار هستیم، تا جایی که موجب رکود در این بازار شده است. در این میان افزایش روز‌افزون نرخ ارز و تفاوت نرخ ارز نیمایی و آزاد نه تنها موجب رکود صادرات شده بلکه بازار لوازم خانگی را نیز دستخوش تغییراتی زیادی کرده تا جایی که هم صدای تولید‌کننده را درآورده و هم مصرف‌کننده دیگر توانش به خرید کالا نمی‌رسد. لوازم خانگی در شرایطی که بسیاری از صنایع مختلف کشور با افزایش افسارگسیخته نرخ ارز دست‌وپنجه نرم می‌کنند، همچنان با رکودی سنگین مواجه است. در حقیقت گرانی نرخ دلار تا مرز ۴۰ هزار تومان از یک طرف و نبود نقدینگی کافی در اختیار متقاضیان و خریداران از طرف دیگر، سبب شده است تا شاهد سبقت قیمت انواع لوازم خانگی از جیب مردم باشیم.
هرچند تولیدکنندگان همواره افزایش نرخ ارز را به عنوان پاشنه آشیل رشد قیمت تمام‌شده کالاها و در نتیجه گران شدن محصولاتشان عنوان می‌کنند، اما همچنان این ابهام برای عموم وجود دارد که قیمت‌گذاری‌ها تا چه حد متناسب با رشد نرخ ارز و عوامل تاثیرگذار در قیمت تمام‌شده تولید است. در این میان، فروش روزبه‌روز در حال بدتر شدن است، مردم رو به تعمیر کالاهایشان و خرید اقساطی آورده‌اند؛ چراکه توان هزینه سنگین برای خرید لوازم خانگی ندارند. از طرفی فروشندگانی که به فروش اقساطی رو آورده‌اند درصد بالایی را روی اجناس خود می‌کشند، و هر چه بیشتر کمر مردم زیر بار گرانی خم می‌شود. این در حالی است که تولیدکنندگان محصولات لوازم خانگی در شرایط حاضر با تامین و خرید انواع مواد اولیه به دلیل افزایش نرخ ارز روبه‌رو هستند. از طرفی نرخ بالای تورم در کشور منجر به افزایش هزینه‌های تولید شده است. همچنین واردات انواع لوازم خانگی به کشور به دلیل اعمال تحریم‌های سنگین علیه ایران از یک طرف و عدم پرداخت مطالبات و بدهی از سوی کشورهایی همچون کره‌جنوبی به ایران سبب شده تا واردات محصولات لوازم خانگی به کشور انجام نشود.
از طرفی تداوم تحریم‌ها و محدود شدن بازارهای صادراتی، فرصت‌های رقابت بین‌المللی را برای تولید‌کنندگان از بین برده است و باعث شده تا تولید‌کنندگان خودسرانه قیمت لوازم خانگی را افزایش دهند تا رکود بازار صادراتی را جبران کنند. به گفته مسوولان، گران شدن لوازم خانگی به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از مهم‌ترین دلایل گرانی لوازم خانگی، عدم اطمینان از استمرار تامین مواد اولیه، تورم سالانه بالای ۴۰ درصد، افزایش نرخ ارز، تفاوت نرخ ارز نیمایی و آزاد که ممکن است صادرکننده را زمین‌گیر کند، تحریم‌ها و در نتیجه آن هزینه بالای مبادلات خارجی، ریسک انتقال ارز، قطع همکاری با شرکای خارجی، عدم اتصال به زنجیره جهانی تامین و تولید و محدودیت‌های تامین مالی است، از طرفی سیاست‌های انقباضی بانک‌ها به مشکلات تامین مالی تولیدکنندگان دامن زده است. اگرچه تولید لوازم خانگی بزرگ در سال‌جاری نسبت به سال گذشته با افزایش مواجه شده است، اما ارزیابی‌ها از وضعیت این صنعت حکایت از آن دارد که سهم ارزش‌افزوده لوازم خانگی از ارزش‌افزوده کل صنعت ۴/۱ درصد است.
صمت مخالف گرانی لوازم خانگی است
در این میان به گفته رییس انجمن لوازم خانگی اگرچه وزارت صمت و ستاد تنظیم بازار مخالف افزایش قیمت هستند، اما تولیدکننده برای اینکه نابود نشود، چاره‌ای جز افزایش قیمت ندارد.
عباس‌ هاشمی در نشست خبری در مورد افزایش قیمت لوازم خانگی اظهار کرد: مشکلات در صنعت لوازم خانگی وجود دارد و هیچ‌کس منکرش نشده، اما تلاش این است که تا جایی که ممکن است با کمترین آسیب این مشکلات را حل و فصل کنیم. رییس انجمن ملی لوازم خانگی ایران افزود: از جمله مشکلات فعلی عدم اطمینان از استمرار تامین مواد اولیه بین تولیدکنندگان موج می‌زند. مشکل بعدی مربوط به نرخ بالای تورم در کشور می‌شود که منجر افزایش هزینه‌های تولید شده است.
وی ادامه داد: افزایش نرخ ارز و تفاوت نرخ ارز نیمایی و آزاد از دیگر مشکلات این صنعت است، زیرا صادرات را هم زمین می‌زند چراکه هیچ صادرکننده‌ای حاضر نیست ارز خود را به جای ۴۰ هزار تومان به قیمت ۲۸ هزار تومان بفروشد. این مساله واقعیات اقتصادی است و هیچ‌کس نمی‌تواند آن را تغییر دهد.‌ هاشمی افزود: تداوم تحریم‌ها نیز بر مشکلات ما افزوده است زیرا هزینه مبادلات خارجی را افزایش داده و جریان تامین مواد اولیه خارجی را با مشکل مواجه کرده است‌. همچنین نقل و انتقال ارزی را غیرممکن کرده است.
رییس انجمن ملی لوازم خانگی ایران تصریح کرد: از سوی دیگر تحریم، ارتباطات خارجی صنایع را نیز محدود کرده است. عدم اتصال سیستماتیک به شبکه ارزش جهانی تولید و تجارت نیز دیگر مشکل ناشی از تحریم است. وی گفت: محدودیت تسهیلات بانکی و مشکل در تامین سرمایه در گردش از دیگر مشکلات صنعت لوازم خانگی است. هاشمی به راهکارهایی برای حل بخشی از معضلات صنعت اشاره کرد و افزود: فروش اعتباری مواد اولیه به صنایع لوازم خانگی ضروری است و نمی‌توان فقط از طریق بورس خرید نقدی کرد.
گرانی مواد اولیه
رییس انجمن ملی لوازم خانگی ایران ادامه داد: واحدها مواد اولیه را نقدی می‌خرند، اما با توجه به رکود نسبی بازار، محصول تولیدی را به صورت اعتباری و مدت‌دار می‌فروشند.‌ هاشمی اضافه کرد: در این بین دولت هم با سیاست قیمت‌گذاری مشکلات را افزون کرده است که همین مساله به کوچک شدن حجم بازار لوازم خانگی دامن می‌زند.
وی گفت: ما مدارک مربوط به افزایش هزینه‌ها را به نهادهای مربوطه از جمله سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، وزارت صمت و حتی معاون اول رییس‌جمهوری ارسال کردیم.
وی در مورد اینکه افزایش قیمت لوازم خانگی چند درصد خواهد بود و نظر وزارت صمت چیست، گفت: وزارت صمت فعلا مخالف افزایش قیمت لوازم خانگی است. البته وزیر صمت فقط یک رای در ستاد تنظیم بازار دارد، اما ما انتظار داریم وزیر صمت ستاد تنظیم بازار را توجیه کند.
هاشمی افزود: واحد تولیدی یا باید به سمت نابودی پیش رود یا اینکه بگوید مدارکم را داده‌ام و خود افزایش قیمت را اعمال کند زیرا وزارت صمت این موضوع را مشمول مرور زمان کرده است.
رییس انجمن ملی لوازم خانگی ایران اضافه کرد: اگر فضا، فضای رقابتی باشد تولیدکننده افزایش قیمت اعمال نمی‌کند، زیرا قدرت خرید پایین است و به نوعی خودزنی محسوب می‌شود.
وی ادامه داد: برای جبران پایین بودن قدرت خرید مردم نباید تولید را سرکوب کرد بلکه باید قدرت خرید را تقویت کرد.‌
هاشمی با بیان اینکه ما سال‌هاست می‌گوییم قیمت‌گذاری دستوری را حذف کنید، اظهار کرد: دولت خود واردات لوازم خانگی را ممنوع کرد و ما نامه‌ای در مورد ممنوعیت واردات ننوشتیم و به دنبال تامین منافع یک طرف هم نیستیم.
وی در مورد افزایش قیمت چند تولیدکننده افزود: این مسائل سیگنال افزایش قیمت را می‌دهد. اگر برای یک مدت معینی قرار باشد قیمت‌ها تغییر نکند مشکلی نیست، اما این مدت هر ماه تمدید می‌شود و این در حالی است که تولیدکنندگان با مشکلات زیادی مواجه هستند و برای خرید مواد اولیه از بورس چه در بخش میزان عرضه و چه در بخش قیمت‌ها، چالش دارند.
شیوه قیمت‌گذاری معیوب
هاشمی گفت: سازمان حمایت خودش هم معتقد است که شیوه فعلی قیمت‌گذاری لوازم خانگی مناسب نیست و شیوه‌ای منسوخ‌شده است اما باز هم تغییری ایجاد نمی‌کنند و می‌گویند روال قیمت‌گذاری همین است‌. وی افزود: اگر تولیدکننده حتی از بورس تامین مالی کند در محاسبات سازمان حمایت اعمال نمی‌شود و فقط منابع بانکی را مدنظر قرار می‌دهد. همچنین سازمان حمایت فقط ظرفیت پروانه بهره‌برداری را بررسی می‌کند و به ظرفیت بلااستفاده واحدها توجهی ندارد.
هاشمی گفت: وزیر صمت از ما خواست که ایرادات شیوه قیمت‌گذاری سازمان حمایت را اعلام کنیم تا اصلاح کنند. او با بیان اینکه بهترین مکانیسم قیمت‌گذاری، عرضه و تقاضاست، افزود: اگر دولت اصرار بر نظارت دارد، نظارت پسینی بگذارد. نظارت پیشینی کار تولیدکننده را با مشکل مواجه می‌کند.‌ هاشمی اضافه کرد: اگر نسبت به جداولی که به سازمان حمایت ارسال کردیم، افزایش قیمت بیشتری رخ داده اعلام کنند. اینکه می‌گویند قیمت‌ها خودسرانه افزایش یافته را قبول نداریم.
روند شتابان تولید لوازم خانگی
بررسی آخرین آمار وزارت صمت از تولیدات صنعتی نشان می‌دهد که طی ۹ ماهه امسال تولید انواع لوازم خانگی بزرگ روند شتابانی داشته و تاکنون نزدیک به ۵ میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه تولید شده است.
صنعت لوازم خانگی ایران طی ادوار گذشته نقش چندانی در بازار داخلی نداشت، به شکلی که سالانه میانگین ۷ میلیون دستگاه لوازم خانگی در کشور تولید می‌شد و سهم عمده بازار در اختیار برندهای خارجی بود، به عنوان نمونه می‌توان به اواسط دهه ۹۰ اشاره کرد. طبق بررسی‌های صورت‌گرفته در سال‌های ۹۵ و ۹۶ تا ۶۰ درصد بازار لوازم خانگی در اختیار برندهای خارجی بود و ۴۰ درصد به تولید داخل اختصاص داشت که این محصولات نیز از عمق ساخت داخل بسیار پایینی برخوردار بودند.
به مرور و با تشدید تحریم‌ها و ممنوعیت واردات، عمق ساخت داخل نیز افزایش یافت به شکلی که بررسی‌ها نشان می‌دهد امروز عمق ساخت داخل در صنعت لوازم خانگی میانگین ۷۰ تا ۷۵ درصد است که به صورت جزئی‌تر، عمق ساخت داخل در گروه تلویزیون ۳۵ درصد، کل وسایل گازسوز ۱۰۰ درصد و وسایل برقی حجیم مثل یخچال، فریزر و… ۶۵ تا ۷۵ درصد است. بنا به گفته فعالان صنعت لوازم خانگی، قیاس تولید نسبت به نیاز کشور نیز ۸۰ تا ۸۵ درصد است؛ یعنی ۸۵ درصد نیاز بازار توسط تولیدات داخلی امکان پوشش‌دهی دارد که در برخی کالاها این عدد بالاتر است.
نیاز ارزی لوازم خانگی
همچنین باید اشاره شود که نیاز ارزی تولید لوازم خانگی به مقیاس سال ۱۴۰۰ معادل یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار تخمین زده شده است، البته بررسی‌ها نشان می‌دهد که طی ۳ سال گذشته از ناحیه ساخت داخل ۱۶۰ تا ۱۷۰ میلیون دلار صرفه‌جویی ارزی صورت گرفته است.
بر همین اساس، بررسی آمارهای وزارت صمت از وضعیت تولیدات صنعتی طی ۹ ماهه سال‌جاری نشان می‌دهد که تولیدکنندگان همچون سال گذشته، برنامه افزایش تولید را در دستور کار قرار داده‌اند و روند شتابان افزایش تولید لوازم خانگی در داخل کشور تا پایان آذر ماه نیز ادامه یافته است، به طوری که بر اساس آمار تجمیعی، تولید انواع لوازم خانگی بزرگ در این مدت با رشد قابل‌توجهی همراه بوده و نزدیک به ۵ میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه تولید شده است.
رشد ۱۸ درصدی تولید یخچال و فریزر
بر همین مبنا، طی ۹ ماهه سال‌جاری یک میلیون و ۹۵۵ هزار دستگاه یخچال و فریزر توسط تولیدکنندگان داخلی تولید شده است، این در حالی است که در ۹ ماهه سال گذشته یک میلیون و ۶۵۳ هزار دستگاه از این محصول تولید شده بود. بدین ترتیب تولید یخچال و فریزر در ۹ ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۱۸ درصدی یافته است.
رشد ۹ درصدی تولید ماشین لباسشویی
همچنین در ۹ ماهه امسال یک میلیون و ۱۶۰ هزار دستگاه ماشین لباسشویی در کشور تولید شده است. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل یک میلیون و ۶۱ هزار دستگاه تولید شده بود. بنابراین تولید ماشین لباسشویی در ۱۰ ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۹ درصدی یافته است.
رشد ۶۱ درصدی تولید تلویزیون
در ۹ ماهه امسال یک میلیون و ۴۳۰ هزار دستگاه انواع تلویزیون توسط تولیدکنندگان داخلی تولید شده است که در مدت مشابه پارسال ۸۸۶ هزار دستگاه تولید شده بود. بدین ترتیب تولید انواع تلویزیون در ۹ ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۶۱ درصدی داشته است.
افزایش ۲/۵ درصدی تولید کولر آبی
همچنین در ۹ ماهه امسال یک میلیون و ۵۰ هزار دستگاه کولر آبی در کشور تولید شده است. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل ۸۱۱ هزار دستگاه تولید شده بود. بنابراین تولید کولر آبی در ۹ ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۲۹ درصدی یافته است. همچنین تولید انواع الکتروموتور با ثبت رشد ۱۲ درصدی به هفت میلیون و ۱۴۴ هزار دستگاه رسید.