بزرگداشت آیین مهر

«جهان‌صنعت»- شب یلدا طولانی‌ترین شب سال است. در اسطوره‌ها آمده است که در این شب ایزد مهر یا میترا به دنیا آمده است. در واقع این شب نبرد ایزد تاریکی با آناهیتا ایزدبانوی آب بوده است. در اساطیر دیگر اشاره‌ای به آناهیتا نشده اما همواره از این شب به عنوان زادروز مهر یاد شده است. مهر ایزد خورشید، روشنایی و راستی است. او سوار بر ارابه خورشید دروغگویان را با نیزه‌ای از نور خورشید به زمین می‌دوخت. صورت زمینی مهر، همان جمشید است. مهرپرستی توسط سنت آگوستین به غرب انتقال یافت و او، شب تولد مهر را به عنوان زادروز عیسی مسیح انتخاب کرد. کاتولیک که توسط سنت آگوستین پدید آمده است نیز شباهت‌های بسیاری به مهرپرستی دارد. طولانی‌ترین شب سال، طولانی‌ترین نبرد میان ایزدبانوی آب با ایزد تاریکی بود. دلیل جشن گرفتن این شب نیز، پیروزی روشنی بر تاریکی، راستی بر دروغ و فریب است. به بهانه بلند‌ترین شب سال تورهایی با خودروهای شخصی اطراف تهران برگزار می‌شوند.
بیشتر تورها چندروزه و به مقصد شهرها و مناطق گردشگری مختلف است. به نظر می‌رسد فعالان گردشگری تصمیم گرفته‌اند از مناسبت شب یلدا برای فعال کردن گردشگری داخلی استفاده کنند. آنچه از قیمت، اطلاعات و گفته‌های کارشناسان و برگزارکنندگان این تورها می‌توان دریافت، افزایش قیمت شدید تورهای داخلی است. از سوی دیگر اختلاف قیمت میان تورهای مختلف بسیار زیاد است. از سال‌های قدیم بسیاری از تورها با بهانه موزیک زنده، پذیرایی ویژه شب یلدا و خدمات ویژه قیمت‌های بسیار گرانی برای تورهایشان تعیین می‌کردند. از آنجا که این تورها در کشورمان تازگی دارد، مردم هم استقبال می‌کردند.
اما هزینه یک میلیون تومان برای توری یک‌شبه یا چندساعته به راستی‌ گران است. بسیاری از مشتریان این تورها گفته‌اند که خدمات آنچنان هم مناسب نبود. با این همه قرنطینه طولانی‌مدت و فرسودگی ناشی از رعایت پروتکل‌های بهداشتی و دوری از نزدیکان، مردم را مشتاق تورهای شاد کرده است. در این میان تورهای اطراف تهران بسیاری نیز برگزار می‌شوند که تا هزینه را پرداخت نکنید، به شما اطلاعات کاملی درباره تورهای خود ارائه نمی‌کنند و به مخفی بودن اطلاعات پیش از تکمیل فرآیند خرید شدیدا اهمیت می‌دهند.
قیمت تورها
تورهای تهران‌گردی لغو شده‌اند اما تورهایی در تالارهای پذیرایی کردان و کرج نیز اجرا می‌شوند. تور شب یلدای کیش در قیمت‌های مختلفی عرضه می‌شود. برای هتل مارینا پارک کیش، هزینه تور دوشبه، ۴ میلیون و ۸۷۰ هزار تومان است. قیمت تور سه‌شبه، شش میلیون و ۶۳۰ هزار تومان و تورهای چهارشبه نیز هشت میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است. این تورها از دوشنبه ۲۹ آذر برگزار می‌شوند.
برای هتل‌های چهارستاره قیمت تور دوشبه، سه میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، قیمت تور سه‌شبه، سه میلیون و ۸۰۰ هزار تومان و قیمت تور چهارشبه، چهار میلیون و ۵۵۰ هزار تومان است.
تور جزیره هرمز برای چهار پنج روز اقامت، دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است.
تور چابهار برای چهار روز، دو میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است. تور کویر مصر برای چهار روز یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان است. این تورها از سه‌شنبه ۳۰ آذر برگزار می‌شوند.
تور اقامت در خانه گیلکی، با یک شب اقامت حدود یک میلیون و ۴۵۰ هزار تومان است. این قیمت‌ها بسیار گران است. البته برخی از تورهای دوشبه در لاهیجان نیز با قیمت ۵۰۰ هزار تومان برگزار می‌شوند و بسیار ارزان‌تر هستند. تفاوت قیمت‌ها به شدت زیاد است. کافی است آژانسی معروف شده باشد و نامی شناخته شده داشته باشد، قیمت تورهای شب یلدایش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان شروع می‌شود.
لغو تورهای تهران‌گردی
طی سال‌های گذشته تورهای تهران‌گردی طرفداران بسیاری پیدا کرده بود. اما امسال و سال گذشته شهروندان تهرانی بخت حضور در این تورها را نداشتند.
آقای عطری هرساله تور شب یلدا را در خیابان لاله‌زار تهران برگزار می‌کرد. اما امسال و سال گذشته به دلیل شیوع کرونا از برگزاری این تور خودداری کرد.
عطری معتقد است که در شرایط فعلی به صلاح نیست دورهمی در کافی‌شاپ و رستوران برگزار شود.
او در رابطه با اینکه بسیاری از تورهای تهران‌گردی در رستوران‌ها و کافی‌شاپ‌ها برگزار می‌شوند به «جهان‌صنعت» گفت: هرکاری که مردم می‌کنند، نباید تکرار کرد. باید پروتکل‌های بهداشتی را رعایت کرد و در شرایط فعلی به صلاح نیست در کافه و رستوران دورهمی یا تور برگزار کرد.

فلسفه شب یلدا در میان ایرانیان باستان
اورینب نظریان*- از زمان هخامنشی آثاری مبنی بر ستایش ایزد مهر در ایران به دست آمد که گروهی از پژوهشگران تاکید دارند واژه ایرانی «میثرا» و واژه سانسکریت «میترا» از کلمه هندو-ایرانی میترا به معنی معنی قرارداد/توافق/ میثاق گرفته شده‌اند و به صورت مظهر سه‌گانه پریستاری پهلوانی و واستریوشی درآمد. این مظهر سه نیرو بودن مهر باعث شد که ستایش او در بین همه طبقات اجتماعی ایران در زمان ساسانیان نیز رواج یابد. مانویان روح بزرگ و سازنده بزرگی که اهورامزدا برای یاری انسان ضعیف و رنج کشیده آفرید ایزد میثره یا مهریزد نامیده‌اند. در منابع نصرانی به ستایش خورشید که همانا مهر است توسط پادشاهان ساسانی اشاره شده است. یکی از سه آتشکده بزرگ دوره ساسانی به نام آذربرزین مهر یا آتشکده کشاورزان در شرق ایران و در روستایی به نام مهر قرار داشته است. سنگ‌نگاره طاق‌بستان در نقش اردشیر دوم در پشت سر شاه ایزدمهر با ‌هاله‌ای از نور در اطراف سر قرار دارد. نام هو مهر روی مهر ساسانی در موزه برلین وجود دارد. در منابع سریانی و ارمنی از مهر به نام یکی از ایزدان بزرگ و مورد ستایش ساسانیان یاد شده است. در مهر یشت، مهر نماد پادشاهی، دلیری و جنگاوری است و ایزد هدایت‌گر به دین و مهرورزی و نعمت و روزی است. یکی از اولین آثار باستان‌شناسی مهر در خارج از مرزهای ایران امروزی از میانرودان (شمال بین‌النهرین) و غرب ایران و جنوب آناتولی در ناحیه‌ای از زاگرس تا دریای مدیترانه به دست آمده که گستره فرمانروایی قوم میتانی با فرهنگ هند و آریایی است، میترا خدای مورد ستایش این قوم است. در سنگ‌نبشته‌ای مربوط به ۱۳۱۷ قبل از میلاد مسیح که مفاد پیمان دوستی مابین هیتی‌ها و پادشاهی میتانی در آن نگاشته شده نام ایزد مهر ذکر شده است.
آیین مهر در ایران زروان‌پرستی و در اروپا توسط رومیان «اسرار میترائیک»، «اسرار میثراس»، «اسرار پارسیان» و در منابع جدید میترائیسم نامیده شد (احتمالا این آیین را دزدان دریایی آسیای صغیر در بین رومیان رواج دادند) میترائیسم در روم در سده‌های سوم و چهارم میلادی به اوج خود رسید و به ویژه در میان سربازان رومی رواج یافت از گرایش کنستانتین امپراتور روم به آیین مسیحیت و رسمی شدن دین مسیح در امپراتوری روم در سال ۳۱۲ میلادی همه دین‌های غیرمسیحی ممنوع شد و مهرپرستی نیز در غرب از رواج افتاد. اما نماد آن در رفتارهای آیینی غربیان و مسیحیان همواره تا به امروز ماندگار است. پرستشگاه‌های مهر و نمادهای مربوط به مهر در سراسر اروپا باقی مانده است. در رابطه با رفتارهای آیینی مهرپرستی از گذشته‌های دور ایرانیان در شب زایش مهر مراسمی آیینی را بر سفره‌های بزم خود برگزار می‌کردند و تا سپیده دم بیدار بودند. در منابع ذکر شده است که روز پس از زایش مهر مصادف با اول دی را خرم روز نامیده. در این روز پادشاه سفید پوشیده و همچون مردمان بر زمین می‌نشست (فرشی سفید) و در این روز شاه با عموم مردم خصوصا کشاورزان بزم برپا می‌کرد و به سخنان آنان گوش فرامی‌داد و مردم با او می‌خوردند و می‌آشامیدند و شاه خطاب به مردم می‌گفت «من هم یکی چون شما هستم و با شما برادرم. پایداری جهان به روستایی است که در دست شماست و پایداری زمین و ملکتان وابسته به پادشاه است و ما هر دو از یکدیگر بی‌نیاز نیستیم.»
* مدرس باستان‌شناسی