بساط برچیده آرامش

گروه جامعه- خشم و خشونت به شکل افسارگسیخته‌ای در جامعه افزایش پیدا کرده است‌؛ افزایشی خونین و کاملا دردآور‌‌. دیگر خشونت و خشم جامعه محدود به دایره واژگان رکیک و ناپسند نمی‌شود‌‌. شهر و روستاها بوی خون می‌دهد و این را باید بی‌تعارف بپذیریم‌‌. ما عادت کرده‌ایم به فرهنگ و تمدن چند هزار ساله‌مان ببالیم‌‌. در مقابل هر که به میدان بیاید تا نقدی بر عملکردمان مطرح کند را با بیشترین قدرت ممکن محکوم می‌کنیم به وطن‌فروشی‌‌. حالا اما در همین سرزمین سرشار از غرور و توانمندی‌مان می‌بالیم به حمایت گسترده‌مان از طبیعت و محیط‌زیست‌‌. حمایت از حقوق حیوانات هم که در ادبیات عوام جامعه تبدیل شده است به یکی از جذاب‌ترین ژست‌های روشنفکری و مدرن بودن‌‌. مساله اما آن است که ما همواره ژست «آدم خوب» داستان را به خود می‌گیریم‌‌. هنوز هم یاد نگرفته‌ایم چگونه می‌شود «آدم خوب» بود و در مترو برای چند دقیقه نشستن روی صندلی فریادمان بلند نشود‌‌. ما هنوز هم بلد نیستیم اگر یک ماشین روبه‌روی پارکینگ خانه‌مان به خطا پارک کرده است نیازی به فریاد و خشم و گاهی فحاشی نیست‌‌.
این واژه‌ها را هم که می‌خوانیم با غرور می‌گوییم خب ما که عصبانیت و خشم درونی‌مان این شکلی نیست‌‌. در دل خدا را شکر می‌کنیم که هرگز برای راحت نشستن روی صندلی مترو با مسافر کناری‌مان دعوا نکرده‌ایم‌‌. هر شب هم که برای بچه گربه‌های محله‌مان کاسه شیر می‌گذاریم تا از گرسنگی جان‌شان درنیاید‌‌. حالا اما علامت سوال بزرگ اینجاست که همه فریادها را چه کسانی می‌زنند و حیوان‌های زبان‌بسته به دست چه کسانی محکوم به مرگ می‌شوند‌‌. خشم و عصبانیت در روزمره زندگی‌مان به دردناک‌ترین شکل ممکن رسوخ کرده و ما همواره آن را سرکوب می‌کنیم‌‌. یک روز فریاد ما بر سر راننده تاکسی که کرایه بیشتری گرفته بلند می‌شود و یک روز به چراغ قرمز سر چهارراه فحاشی می‌کنیم که چرا سبز نمی‌شود‌‌. جامعه هر روز با بیشترین سرعت ممکن به سمت تکه‌تکه شدن حرکت می‌کند و هر بار به دست خود قسمتی از خود را نابود می‌کند‌‌.
بنا بر اعلام سازمان پزشکی‌قانونی کشور در بهار سال ۹۷، ۱۴۶ هزار و ۴۹۹ نفر در پی صدمات ناشی از نزاع به مراکز پزشکی‌قانونی مراجعه کردند که از این تعداد ۹۹ هزار و ۹۰ نفر مرد و ۴۷ هزار و ۴۰۹ نفر زن بودند‌‌. آمار مراجعان نزاع در سه ماهه نخست سال ۹۷ نسبت به مدت مشابه سال ۹۶ با افزایش ۲/۰ درصدی مواجه بود‌‌. در سه ماهه اول سال ۹۶ عددی برابر با ۱۴۶ هزار و ۱۷۷ مصدوم نزاع به مراکز پزشکی‌قانونی مراجعه کرده بودند‌‌. در بهار ۹۷ همچنین استان‌های تهران با ۲۵ هزار و پنج، خراسان رضوی با ۱۲ هزار و ۴۰۷، اصفهان با ۱۰ هزار و ۶۳۰ نفر بیشترین و استان‌های ایلام با ۷۸۵، خراسان جنوبی با ۹۵۶ و بوشهر با یک‌هزار و ۲۱۴ نفر کمترین آمار مراجعان را داشته است‌.
این آمار همچنان در سال‌جاری روزآمد نشده است‌‌. هر چند در شرایط فعلی میزان خشونت بالای جامعه کاملا مشهود است‌‌. از یک سو هفت‌تیرکشی در خیابان‌های اصلی شهر و از سوی دیگر حمله‌ای شدید و سرشار از خشونت به توله‌خرسی که فقط سه ماه داشت‌‌. افزایش میزان خشم درونی افراد حاصل بحران‌های اجتماعی است که البته در حال حاضر بخش قابل توجهی از جامعه هر روز در حال قربانی شدن در برابر مشکلات اقتصادی گسترده هستند‌‌. فقر عموما آستانه تحمل افراد را پایین می‌آورد و در این بین همواره افراد قربانی خشم عمیق درون‌شان می‌شوند‌‌. گاهی فریادشان در خیابان بلند می‌شود و نتیجه نهایی قتلی ناخواسته می‌شود‌.
چرا پرخاشگر شده‌ایم
خشم فروخورده از دلایل پرخاشگری است‌‌. در واقع اتفاقات آزاردهنده‌ای که در طول زندگی شخص وجود داشته و شخص مجبور بوده ناراحتی خود را پنهان کند و یا اتفاقات تحمیلی و آزاردهنده شخص را خواه ناخواه وادار به عمل پرخاشگرانه متقابل می‌کند‌‌. به باور فروید، پرخاشگری عمدتا ناشی از سرکوب غرایز است که به سوی خود و آزار به خود متوجه شده و سپس به آزار دیگران می‌پردازد‌‌. البته نباید فراموش کرد جامعه نیز برخی مشکلات را به زندگی فرد تحمیل می‌کند‌‌.
برای مثال مشکلات اقتصادی، کنترل بی‌منطق روی طرز زندگی افراد و اعتقاد فردی که در جامعه ما نیز وجود دارد و این منجر به خشم پنهانی در افراد می‌شود که در شرایط مختلف بروز داده می‌شود‌‌. بر اساس پژوهش‌های جامعه‌شناسان تنش‌های اجتماعی نتیجه خشم‌های فروخورده یک ملت است. کنراد لورنز نیز معتقد است که پرخاشگری اساسا ‌از یک غریزه جنگیدن ذاتی ناشی می‌شود که تضمین می‌کند تا قوی‌ترین نرها جفت‌گیری کرده و ژن‌های خود را به نسل بعدی منتقل کنند‌.
یادگیری و رفتارهای خانوادگی
اجتماع به طفل یاد می‌دهد چگونه پرخاشگری خودش را ظاهر سازد‌‌. در اکثر جوامع پسرها بیش از دخترها تشویق به نشان دادن خشونت و پرخاشگری می‌شوند‌‌. غالب والدین انتظار دارند، پسرهایشان در زدوخورد با اطفال دیگر پیروز شوند‌‌. همچنین والدین از زمانی که کودک به دنیا می‌آید، بیش از هر چیز به سلامت او اهمیت می‌دهند‌‌. آنها نهایت دقت خود را در انتخاب اسباب‌بازی به عمل می‌آورند، داروها و مواد شوینده را دور از دسترس کودکان قرار می‌دهند، اما مراقبت از کودک تنها این نیست که او را از خطرات و آسیب‌های فیزیکی و جسمانی در امان نگه داریم، بلکه علاوه برآن باید محیطی آرام و به دور از هرگونه اضطراب و تشویش نیز برای او فراهم آوریم‌.
در یک تحقیق با عنوان بررسی اثر عوامل اقتصادی و اجتماعی در تبیین رفتار پرخاشگرانه دانش‌آموزان که متغیرها و فرضیه‌ها از سه دیدگاه فیزیولوژیکی‌، روانشناسی و جامعه‌شناسی در سطح کلان جهت تبیین پرخاشگری نوجوانان صورت گرفت نتایج نشان داد که بین رضایت از خانواده‌، شغل والدین، وضع تحصیلی دانش‌آموزان‌، میزان استفاده از وسایل ارتباط جمعی‌، مشکلات آنها و وضع اقتصادی خانواده با پرخاشگری رابطه معنی‌دار و معکوس وجود دارد‌‌. همچنین رابطه پرخاشگری با مشکلات دانش‌آموزان‌، میزان گذران اوقات فراغت‌، داشتن وسایل شخصی نیز معنی‌دار و مثبت است‌.
تعریفی روشن از پرخاشگری
پرخاشگری به عنوان یک آسیب اخلاقی اگر کنترل نشود می‌تواند عواقب زیانباری داشته باشد‌‌. اما بد نیست بدانیم دقیقا پرخاشگری چیست‌‌. بعضی پرخاشگری را رفتاری می‌دانند که به دیگران آسیب می‌رساند یا بالقوه می‌تواند آسیب برساند‌‌. پرخاشگری ممکن است بدنی باشد، مانند لگد زدن و گاز گرفتن و یا لفظی مانند فریاد زدن و رنجاندن‌‌. طبق تعریف دیگر، پرخاشگری رفتاری است که به قصد آزار کسی یا آسیب رساندن به چیزی ابراز می‌شود‌.
برخی از روانکاوان نیز عقیده دارند پرخاشگری غریزی است و به عنوان تلاشی برای رسیدن به تخلیه هیجانی و رهایی از تمایل‌های پرخاشگرایانه متراکم شده به وجود می‌آید‌‌. البته باید به خاطر داشت که پرخاشگری می‌تواند حالت پرخاشگری پنهان یا آشکار داشته باشد‌‌. یعنی ممکن است هدف پرخاشگری، خود فرد یا دیگری باشد‌‌. افزایش افسردگی، یأس و دلزدگی جوانان، انحراف‌های اجتماعی، فرار از خانه، اعتیاد، الکلیسم، ‌خودکشی و مانند اینها جلوه‌هایی از پرخاشگری پنهان هستند که متاسفانه در جامعه ایران نیز رو به فزونی است‌.
پرخاشگر بودن، به معنای حمایت از خود به شیوه‌ای است که در آن به حقوق دیگران تجاوز می‌شود‌‌. ‌رفتار پرخاشگرانه به صورت معمول تنبیه‌گرایانه، ‌سرزنش‌آمیز، ‌تحکیم‌جویانه و خصمانه است و می‌تواند تهدید، توهین و حتی تنبیه بدنی را شامل شود‌‌. حتی لبخند تمسخرآمیز، عبارت طعنه و غیرت نیز نوعی پرخاشگری است و در نوع دیگری از پرخاشگری که حالتی از تحکم دارد و یک نوع برتری‌طلبی است که شخص می‌خواهد خودش را برتر جلوه دهد‌.
پرخاشگری را باید از جرات‌ورزی متمایز دانست‌‌. جرات‌ورزی، دفاع از حقوق یا متعلقات است مانند ممانعت کودک از اینکه کسی اسباب‌بازی‌اش را بگیرد، یا بیان امیال و آرزوها را در بر می‌گیرد‌‌. پرخاشگری می‌تواند نسبت به اشیا، حیوانات، انسان‌های دیگر یا حتی خود شخص و یا چیزی که به عموم مردم تعلق دارد، مانند پاره کردن صندلی اتوبوس با چاقو، ابراز شود‌.