بسترسازی برای تولید ناب و اشتغال پایدار

محمود آقادوستی *

تولید ملزوماتی دارد که فراهم ساختن این امکانات و خواسته‌ها به صورت اصولی، علمی و جامع مستلزم فراهم کردن مقدماتی است؛ مقدماتی که با در کنار هم قرار گرفتن به صورت دقیق و منظم و با پشتوانه کار علمی و آمایش سرزمینی، می‌تواند نویدبخش یک تولید ناب و بالطبع اشتغال پایدار و سرمایه‌گذاری مطمئن و سودآور به صورت گام به گام باشد.

در واقع امر تولید به صورت اخص و اقتصاد به طور اعم منتج به یک چرخه سالم و خودچرخان است نه دولت چرخان. در این رابطه اقتصاد باید به صورت عادی و به قول معروف روی ریل بیفتد و خود بچرخد. در غیر این صورت دخالت دولت یا هر عامل دیگری شاید به صورت مقطعی و کوتاه‌مدت گرهی را باز کند، اما در میان‌مدت و بلند‌مدت این فرمول‌ها و بدیهیات علم اقتصاد است که باید باعث تحول و ثبات در بازار شود. لازم به ذکر است اقتصاد کشور مانند هر موضوع دیگری می‌تواند به بیماری‌های خاص و مقطعی مبتلا شود. پس با استفاده از آمار و اطلاعات و ارقام صحیح و دقیق می‌توان علاج واقعه قبل از وقوع کرد. باید علمی فکر کرد، علمی برنامه‌ریزی کرد و در نهایت علمی عمل کرد.  به همین دلیل است که دولت‌ها برای تقویت تولید و جذب سرمایه‌گذاران در بخش صنعتی، اقدام به جانمایی مکان‌هایی مشخص به نام شهرک‌های صنعتی کرده‌اند که با انجام استعلام‌های مربوط از نهادها و اداره‌های مرتبط و کسب مجوز‌های قانونی در جهت احداث و بهینه‌سازی آنها گام برمی‌دارند. این امر به خودی خود امری نیکو و قابل تحسین است، اما عدم در نظر گرفتن آمایش سرزمینی و رعایت نکردن دقیق اصول علمی در پاره‌ای از موارد مشکلاتی را فراهم آورده است. البته این مشکلات به حدی نبوده که کلیت موضوع را زیر سوال ببرد، اما مساله مهم این است که وجود مدیریت‌های میان‌بخشی، تصمیم‌سازی‌های غیرکارشناسی و نگاه‌های سازمان‌محور مشکلاتی به مراتب بیشتر ایجاد کرده‌اند. هر چند که با کمی درایت و برنامه‌ریزی منسجم این مشکلات نیز قابل حل‌وفصل شدن است. در این رابطه تمرکز در مدیریت اجرایی، داشتن متولی واحد، ایجاد کارگروه‌های سرمایه‌گذاری شهرستانی و استانی فعال (نه‌اسمی)، انجام فعالیت‌های میدانی (نه‌تصمیم‌سازی پشت درهای بسته)، خودداری از انجام اعمال موازی و خودسرانه که بدون شک به جز هدررفت منابع حاصلی نداشته و نخواهد داشت، گوشه‌ای اندک از آن چیزی هستند که می‌توانند حداقل‌های مورد نیاز تولید را فراهم کنند.

در این میان لازم به تاکید است که شهرک صنعتی جایی استقرار یافته که مشکل کم‌آبی یا بی‌آبی بیداد می‌کند و تولید‌کننده مستقر را با رنج فراوان روبه‌رو کرده است؛ در صورتی که با یک جانمایی علمی و بدون دخالت سایر پارامترهای غیرتخصصی که متاسفانه زورشان از پارامترهای علمی بالاتر است، می‌شد از بروز چنین معضلات دست‌ساخته‌ای ممانعت کرد.
شهرک صنعتی طبق قانون باید زمینه فعالیت واحدهای صنعتی مستقر از حیث زمین، آب، برق، گاز، طراحی و… را فراهم کند تا یک سرمایه‌گذار با فراغ بال اقدام به سرمایه‌گذاری در آن محل کند. نکته قابل توجه آن است که یک ده آباد بهتر از صد شهر خراب است. یک پیمایش میدانی و نگاه گذرا به آمار تعداد شهرک‌های صنعتی ایجادشده طی سالیان اخیر در بهترین و خوش‌بینانه‌ترین حالت لزوم حرکت به سمت صنعت را نوید می‌دهد. بنابراین احصاء مشکل شهرک‌های صنعتی و تلاش برای رفع آن و تمرکز بر مهندسی‌سازی، زیبا‌سازی و فراهم کردن حداقل‌ها می‌تواند نوید شهرک صنعتی زنده و پویا را در بر داشته باشد. رعایت مباحث و ضوابط زیست‌محیطی در استقرار شهرک‌های صنعتی با داشتن چشم‌انداز بلند‌مدت می‌توانست و می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات کنونی که برای رفع آن ناچار به برگزاری ستاد تسهیل و رفع موانع تولید هستیم، جلوگیری کند. آینده‌نگری، توجه به مباحث جمعیتی، وضعیت زیرساخت‌های موجود و در یک کلام آمایش سرزمینی می‌توانند در زمینه احداث و توسعه شهرک‌های صنعتی چراغی روشن باشند. در واقع شرکت شهرک‌های صنعتی لازم است با دارا بودن بسته‌های مشوق سرمایه‌گذاری ضمن جذب سرمایه‌گذاران زمینه توزیع تولید در سراسر کشور را با در نظر گرفتن پتانسیل‌ها فراهم کند، همچنین باید طبق قانون توسعه متوازن مناطق کمترتوسعه‌یافته و کمتربرخوردار را در اولویت قرار دهد تا ضمن ایجاد اشتغال پایدار، زمینه عدم مهاجرت نیروی کار نیز فراهم شود. جان کلام اینکه نقش شهرک‌های صنعتی در ایجاد بستر تولید امری غیر‌قابل انکار است.
* کارشناس صنعت