بهره‌وری بدون ثبت شهرهای جهانی

آمار اتحادیه مرکزی صنایع‌دستی آلمان نشان می‌دهد که درآمد این کشور از فروش صنایع‌دستی در سال ۲۰۱۸ حدود ۶۱۲ میلیارد یورو بوده است. براساس گزارش‌های اتحادیه صنایع‌دستی آلمان، ۱۰۰ هزار شرکت در بخش صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند و بیش از پنج میلیون نفر در این بخش مشغول به کار هستند. آن‌طور که این گزارش نشان می‌دهد، صنایع‌دستی همزمان در توسعه اقتصادی و فرهنگی آلمان نقش مهمی ایفا می‌کند.
بسیاری معتقدند بروز انقلاب صنعتی اروپا در اواخر قرن هجدهم میلادی، هنر صنایع‌دستی را در بسیاری از کشورهای اروپایی به طرز قابل توجهی متحول کرد. در آن زمان به تدریج، ماشین‌های صنعتی جای خود را به نیروی انسانی دادند و هنرهای دستی مانند مجسمه‌سازی، شیشه‌گری، سفال‌گری و حکاکی روی چوب و فلز وارد مرحله جدیدی شدند. از آن زمان، این هنرها از یک سو نشان‌دهنده اعتقادات، آداب و رسوم، سنن، فرهنگ و تمدن کشورهای مختلف به شمار می‌آیند و از سوی دیگر در ایجاد اشتغال، افزایش تولید ملی، درآمد سرانه کشور و همچنین توسعه صادرات، نقش ویژه‌ای ایفا می‌کنند. آلمان نیز از این امر مستثنی نیست.
طبق اطلاعات و گزارشی که رایزنی فرهنگی ایران در آلمان در اختیار مهر قرار داده، آلمانی‌ها در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند تا با حفظ کیفیت صنایع‌دستی خود، نه‌تنها گردشگران و شهروندان کشورهای مختلف را با هنرهای بومی و اصیل خود آشنا کنند بلکه درآمد سرانه کشور را نیز در این بخش افزایش دهند.
آثار دست‌ساز در صدر
هر چند آلمان با وجود کارخانه‌های متعدد و پیشرفته به تولید محصولات مدرن معروف است، اما بین صنایع‌دستی این کشور، آثار دست‌ساز، هنوز هم محبوبیت بیشتری دارند. در این میان، شیشه‌گری دستی، ساخت فرآورده‌های سرامیکی و چاقوسازی هنوز هم در آلمان از رونق بیشتری برخوردارند. شیشه‌گری دستی در آلمان تا حد زیادی از صنعت شیشه‌گری در ونیز تاثیر پذیرفته است. هر چند شیشه‌گری در کشور ژرمن‌ها بر اثر رقابت صنعتگران انگلیسی در قرن هجدهم و هنرمندان چک در قرن نوزدهم، رو به افول نهاد، اما امروزه این صنعت در آلمان از اهمیت زیادی برخوردار است.
چاقوسازی نیز از ۷۰۰ سال پیش در آلمان رونق داشته است. امروزه در شهر زولینگن بیش از هر جای دیگر کارگاه‌های کوچک و متوسطی دیده می‌شوند که وسایل غذاخوری و چاقو تولید می‌کنند. شهرت و اعتبار جهانی تولیدات زولینگن موجب شده که بیش از ۶۰ درصد محصولات آن به سراسر جهان به ویژه سایر کشورهای اروپایی صادر شود.
علاوه بر اینها، فرآورده‌های سرامیکی نیز یکی دیگر از صنایع‌دستی پر طرفدار در آلمان است. فنجان، کاسه، بشقاب، لیوان و قوری‌های سرامیکی آلمان شهرتی جهانی دارند و توجه بسیاری از گردشگران را به خود جلب می‌کنند. کارخانه مایزن که در سال ۱۷۱۰ در زاکسن تاسیس شده است، قدیمی‌ترین کارخانه تولید محصولات سرامیکی در کل اروپا به حساب می‌آید. در این کارخانه ظرف‌های سرامیکی به شکل‌های قدیمی و جدید و در رنگ‌های بسیار متنوع تولید می‌شوند.
فعالیت ۵۰ هزار شرکت در بخش صادرات
آن‌طور که گزارش اتحادیه مرکزی صنایع‌دستی آلمان نشان می‌دهد کشورهای بسیاری در سطح جهان خواهان صنایع‌دستی آلمان هستند. در همین ‌راستا، ۵۰ هزار شرکت در سراسر آلمان، صنایع‌دستی این کشور را به خارج صادر می‌کنند. این شرکت‌ها، صنایع‌دستی آلمان را به بیش از ۸۰ کشور جهان ارسال می‌کنند و در این میان، کشورهای اروپایی بهترین خریدار صنایع‌دستی آلمان هستند. علاوه بر اینها، سازمان‌های صنایع‌دستی آلمان با سایر سازمان‌های صنایع‌دستی جهان ارتباط دارند. فعالیت این سازمان‌ها بسیار متنوع و گسترده است و از برگزاری نمایشگاه‌های صنایع‌دستی تا دوره‌های آموزشی را دربر می‌گیرد.
کمبود نیروی کار
هرچند اکثر گزارش‌های منتشر شده در سایت اتحادیه مرکزی صنایع‌دستی آلمان نشان می‌دهد که شرایط هنرهای صنعتی و بومی در این کشور خوب است، اما کارشناسان این بخش معتقدند که تا رسیدن به شرایط ایده‌آل فاصله زیادی وجود دارد. براساس گزارش شبکه خبر آلمان، شرکت‌ها و کارخانه‌های مرتبط با صنایع‌دستی در سال‌های اخیر به دلیل کمبود نیروی انسانی نمی‌توانند سفارشات زیادی را بپذیرند. این امر موجب شده تا شرکت‌های چینی و سایر کشورهای آسیایی بتوانند با نیروی کار کافی، محصولات آلمانی را با هزینه کمتری تولید کنند. به گفته مسوولان اتحادیه مرکزی صنایع‌دستی آلمان، در چند سال اخیر در حدود نیمی از شرکت‌های صنایع‌دستی فرصت پذیرش سفارشات تازه را ندارند و با درماندگی دنبال نیروی کار می‌گردند. این در حالی است که از ماه مارس سال ۲۰۲۰ قانون مهاجرت نیروی کار متخصص در آلمان اجرا می‌شود. این قانون قرار است راه نیروهای متخصص از کشورهای خارج از اتحادیه اروپا را به سوی آلمان هموار سازد. مسوولان دولت فدرال امیدوارند که با این قانون، کمبود نیروی کار در آلمان در بسیاری از حوزه‌ها مانند صنایع‌دستی کمتر شود.
جایگاه ویژه آموزش
آلمانی‌ها معتقدند که برگزاری دوره‌های آموزشی می‌تواند در توسعه صنایع‌دستی نقش ویژه‌ای ایفا کند و مشکل کمبود نیروی کار متخصص را نیز کمتر کند. از این رو، صنایع‌دستی در میان آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای آلمان، جایگاه ویژه‌ای دارد. در بسیاری از آموزشگاه‌های فنی‌وحرفه‌ای، آموزش در این حوزه به صورت عملی و تئوری وجود دارد. این دوره‌ها در ایالت‌های بادن‌-‌وورتمبرگ، بایرن، هسن، نوردراین-وستفالن، زاکسن-آنهالت و زاکسن وجود دارد. این دوره‌های آموزشی که بین سه ‌سال تا سه ‌سال‌ونیم طول می‌کشد، بیشتر در رشته‌های حکاکی روی فلز و چوب، شیشه‌گری، بافندگی، کار روی سنگ‌های قیمتی و کاشی‌کاری است. شرکت‌کنندگان در پایان این دوره‌ها، گواهینامه دریافت می‌کنند. همچنین فارغ‌التحصیلان این دوره‌ها می‌توانند در دانشگاه‌ها نیز به تحصیلات خود ادامه دهند.
با این وجود، براساس برآوردهای جدید در آلمان، در سال‌های اخیر تعداد جوانان آلمانی که مایل به گذراندن دوره‌های آموزشی در حوزه صنایع‌دستی هستند، به شدت کاهش یافته است. در این شرایط، به نظر می‌رسد که جوانان پناهجو و مهاجر بیشتر تمایل به شرکت در این دوره‌ها دارند. به گفته رییس اتحادیه مرکزی صنایع‌دستی آلمان، نیمی از پناهجویانی که در دوره‌های آموزشی فنی‌وحرفه‌ای سال ۲۰۱۹ شرکت داشته‌اند، دوره‌های مربوط به صنایع‌دستی را انتخاب کرده‌اند. به گفته او، بیشتر این کارآموزان از کشورهای افغانستان، سوریه و عراق بوده‌اند. از این رو، مسوولان اتحادیه مرکزی صنایع‌دستی آلمان از مسوولان دولت فدرال خواسته‌اند تا قوانین مربوط به پذیرش پناهجویان و مهاجران در دوره‌های آموزشی را نیز تسهیل کنند. کارشناسان حوزه صنایع‌دستی امیدوارند که با برگزاری دوره‌های آموزشی برای پناهجویان و مهاجران و ورود نیروی تخصصی از خارج از آلمان، مشکل کمبود نیروی کار نیز برطرف شود.