به نام تولید به کام واردات

«جهان صنعت»- صفیه رضایی- کاهش تعرفه واردات تایر می‌تواند زمینه افت قیمت را در بازار فراهم آورد‌. موضوع واردات تایر و تلاش برای کاهش تعرفه این محصولات در حالی اخیرا از سوی برخی فعالان و حتی نمایندگان مجلس مطرح شده که به نظر می‌رسد مافیای واردات قصد دارند با استفاده از نوسانات قیمتی که ظاهرا از طریق نمایندگان فروش و عوامل توزیع وابسته صورت می‌گیرد مجددا همچون سال گذشته از دولت امتیاز‌گیری کنند‌. در واقع متولیان واردات تایر در یک سال گذشته توانستند از فضای التهابات قیمتی و اعتراضات مصرف‌‌کنندگانی که نگران توقف چرخ خودروی خود بودند با تاکید بر کاهش قیمت و کنترل بازار برای آزاد‌سازی واردات تایر‌هایی بهره‌گیری کنند که دولت با اتکا به امکان تولید و تامین نیاز داخلی واردات آن را برای حمایت از تولیدکنندگان متوقف کرده بود‌. اگرچه با وجود آزاد‌سازی واردات و همچنین تخصیص ارز دولتی به این تجار اما با بهانه‌های مختلف تغییری در قیمت تایر ایجاد نشد‌. حال کاهش تعرفه نیز ابزار دیگری شده تا واردکنندگان از رانت ایجاد شده بیشترین سود را کسب کنند؛ موضوعی که به اعتقاد تولیدکنندگان تایر نه تنها کاهش تعرفه تاثیری بر نرخ این محصولات نخواهد گذاشت بلکه اساسا تمرکز دولت برای تامین مواد اولیه و نقدینگی تولید در شرایط کنونی که خودکفایی و داخلی‌سازی از اولویت‌های اقتصادی مقاومتی محسوب می‌شود به مراتب کارسازتر خواهد بود.
مثلث چند‌جانبه تولید، توزیع و واردات اگر به درستی در اقتصاد ترسیم، اصلاح و تعدیل نشود همواره چالش‌هایی پیش خواهد آمد که قبل از دولت، تولیدکنندگان را متضرر و مصرف‌کنندگان نهایی را سرگردان می‌کند. این یک قاعده کلی است و می‌توان آن را برای دیگر محصولات صنعتی نیز تعریف و بازتعریف کرد‌ با این تفاوت که اگر این موضوع در مورد صنایع و تولیدات استراتژیک و مادر رخ دهد زیرمجموعه‌های تولیدی و مصرف چنان درگیر می‌شوند که راهکارهای اصلاحی و تعدیلی دولت در کوتاه‌مدت چندان موثر نمی‌شود‌ بلکه باید برنامه تدوینی بلندمدتی برای تعدیل بازار تهیه شود.
برنامه‌ای که به دور از نوسانات ارزی بتواند راه خود را بیابد، موضوعی که نظیر آن را در صنعت لاستیک می‌توان مشاهده کرد. در واقع در پی نوسانات ارزی، چالش‌های تولیدی گریبان صنعتگران را خواهد گرفت و مصرف‌کننده نهایی نیز با مشکلات عمده‌ای همچون گرانی و یا کمبود مواجه می‌شود؛ در اینجا نظام توزیع باز هم دچار مشکل خواهد شد و دست دولت تنها به سوی واردات با اهرم کاهش تعرفه یاریگر می‌شود؛ حادثه‌ای ناخوشایند که کام صنعتگر داخلی را تلخ می‌کند و مصرف‌کننده نهایی را گرفتار همان چینش نامتوازن افزایش قیمت محصول می‌سازد.
به هر ترتیب از آنجا‌ که صنعت تایر، صنعتی استراتژیک و مادر است که همه صنایع دیگر به نوعی به واسطه موضوع حمل‌و‌نقل با آن مرتبط هستند، باید تمهیدات ویژه‌ای برای تامین نیازهای این صنعت اندیشیده شود، در غیر این صورت با بحران مواجه خواهد شد. در معادله پیش آمده صنعت لاستیک، تولیدکنندگان معتقدند دولت باید از آنها حمایت کند و به جای کاهش تعرفه واردات زمینه تامین نیاز مصرف‌کننده نهایی را فراهم آورد.
به داد تولیدکننده برسید
مصطفی تنها، سخنگوی انجمن صنعت تایر ایران در گفت‌وگو با «جهان صنعت» به ارزیابی این چالش پرداخت؛ وی معتقد است کاهش تعرفه واردات کمکی به تولیدکننده تایر نمی‌کند‌ حتی کمکی نیز به بازار مصرف این محصول صنعتی نخواهد کرد؛ این راهکار که باز هم به عنوان تسکین‌دهنده موقتی مطرح می‌شود در گذشته نیز کمکی به صنعت نکرده است فقط فرصت‌های اشتغال را برای بیگانگان فراهم کرده است‌ در حالی که دولت باید براساس اصول اقتصاد مقاومتی از تولیدکننده داخلی حمایت کند.
وی تنها معتقد است که کاهش تعرفه واردات لاستیک در گذشته و ارائه ارز دولتی به وارد‌کنندگان دست و پای تولید‌کننده داخلی را می‌بندد‌ از طرفی مصرف‌کننده نیز نمی‌تواند محصول ارزان و با کیفیت دریافت کند.
وی بر این باور است که دولت به جای کمک به وارد‌کنندگان باید با ارائه و پیگیری طرح‌های تولیدی از صنعتگران داخلی حمایت کند. او معتقد است ستاد تنظیم بازار برای رفع مشکلات بازار راهی جز واردات بلد نیست و این رویه سال گذشته در زمینه تامین تایرهای سنگین نیز دیده شد که در نهایت شاهد بودیم تایر از هر نوعی در بازار وارد شد، به طوری که حتی انجمن واردکنندگان تایر نیز مخالف‌ پرداخت ارز ۴۲۰۰ تومانی به واردکنندگان بود.
تنها می‌افزاید: برخی شرکت‌های داخلی برای تولید سالانه ۳۰۰ هزار حلقه تایر سنگین درخواست ۲۰ میلیون دلار ارز داشتند، اما به آنها اختصاص نیافت، این در حالی است که برای واردات این نوع تایرها ارز ۴۲۰۰ تومانی تخصیص یافت.
تولید داخلی کافی نیست
رامین نورقلی‌پور عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی در مقابل معتقد است ظرفیت تولید داخلی کفاف نیاز لاستیک کشور را نمی‌دهد. وی معتقد است با افزایش تولید می‌توان کمبود واردات را پوشش داد اما تحقق این مهم در گرو افزایش ظرفیت تولید است؛ حجم تولید را نیز نمی‌توان در کوتاه‌مدت افزایش داد.
نظام توزیع را دریابید
‌با این حال سیده‌حمیده زرآبادی عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی معتقد است نحوه توزیع تایر با کاستی‌هایی روبه‌رو است‌ چراکه لاستیک تامین شده با ارز دولتی به دست مصرف‌کننده نهایی نرسیده و موضوعاتی مانند احتکار و… ایجاد شده است. وی با بیان اینکه تصمیم‌گیری‌ها در کشور براساس آمار واقعی و شرایط نیست، اظهار کرد: تامین لاستیک موردنیاز بازار از سه طریق صورت می‌گیرد؛ واردات، تولید داخل و قاچاق. حال با کاهش تعرفه واردات، تنها این بخش تحت تاثیر قرار می‌گیرد.
زرآبادی با بیان اینکه با کاهش تعرفه واردات لاستیک به مشکل تامین تایر بازار تنها از یک بُعد توجه می‌شود، اضافه کرد: تاثیر کاهش تعرفه واردات لاستیک بر بازار موقتی بوده و تنها دو تا سه ماه به تعدیل قیمت‌ها می‌انجامد.
دلایل تمایل واردکنندگان به کاهش تعرفه‌
لازم به یادآوری است حدود ۷۰ درصد از نیاز کشور به تایر، توسط تولیدکنندگان داخلی تامین و ۳۰ درصد باقیمانده نیز توسط تجاری که پروانه واردات دارند انجام می‌شود، بنابر اعتقاد مسوولان و کارشناسان این حوزه تولید تایر‌های وارداتی همانند تایر‌های معدنی و تایر‌های خاص در کشور به‌صرفه نیست و اگرچه فناوری تولید این‌گونه تایر‌ها در کشور موجود است اما تصمیم بر این است که این تایر‌ها به کشور وارد شوند. در کنار این گونه تایر‌های خاص، تایر‌های سواری و لاستیک‌های اتوبوسی هم که در حال حاضر در ایران نیز تولید می‌شود در سبد وارداتی‌ها موجود است‌ چرا که بازار تقاضای این لاستیک‌ها هم وجود دارد و برخی از مردم نمونه خارجی لاستیک‌های سواری و اتوبوسی را به نمونه تولیدی آن ترجیح می‌دهند و معتقدند عمر این لاستیک‌ها و کیفیت‌شان بیشتر است.روی هم رفته در بررسی این مساله چندین نکته به ذهن می‌رسد؛ نخست اینکه برنامه اصلاحی و تعدیلی برای بازار صنعت لاستیک تنها کاهش تعرفه واردات نیست؛ دولت لازم است که فروتنی پیشه کند و بازار توزیع را به بازار تولید و مصرف ترجیح ندهد؛ در نگاهی بلندمدت‌تر حتی اگر مصرف و تولید را فدای توزیع کند باز هم بازار اصلاح نمی‌شود که ممکن است مقوله استاندارد و کیفیت نیز فدا شود. به عبارتی اگر قرار است معضلاتی چون احتکار، قاچاق یا کمبود تایر مرتفع شود در نگاه نخست باید بسته سیاستی برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی تدوین شود. نه اینکه یک‌شبه تعرفه واردات کاهش یابد یا به صورت موقت درمانگر مشکلات تلقی شود.
نکته دیگر اینکه چرخه واردات همواره سعی می‌کند که مقتضیات خود را به نفع خود حفظ کند؛ زمانی که نوسانات ارزی پیش می‌آید سعی بر گرفتن گوی کامیابی دارد تا بازار توزیع را از آن خود کند و زمانی که اندکی بازار توزیع و مصرف متعادل می‌شود باز هم این رویکرد وجود دارد که تعرفه‌ها را کاهش تا جایگاه خود را حفظ کند‌.
در این میان بخش تولید ضربه خواهد خورد، از این رو در بررسی روند واردات تایر با تعرفه اندک این ذهنیت تاریخی موج می‌زند که کماکان تلاش برای برقراری یا کاهش تعرفه مجدد وجود دارد تا باز هم چرخ به نفع تایر وارداتی بچرخد.
نکته دیگری که به ذهن می‌رسد اینکه باید نظام توزیع و بازتوزیع لاستیک اصلاحیه دولتی بخورد، به این معنی که لاستیک اگر با حداقل قیمت تمام شده در کارخانه تولید می‌شود اما به دست مصرف‌کننده با حداکثر قیمت نرسد. در غیر این صورت باید گفت نظام توزیع بسیار ضعیف و بدون نظارت جدی و عملیاتی کار می‌کند، آن وقت که می‌توان گفت با وجود ساماندهی بازار تایر با واردات بازار همچنان با مشکلاتی مانند گرانی، احتکار و … روبه‌رو است. نکته مهم‌تری که به ذهن می‌رسد اینکه سیاستگذاری صنعتی رویه تولید مدار ندارد‌ این مساله باعث می‌شود تولیدکننده در نوسانات ارزی دچار چالش شود؛ واردکننده دست به تقلب و احتکار بزند و مصرف‌کننده از قیمت ناراضی شود و همواره شکایت کند. باید یکبار برای همیشه زمینه‌ای فراهم شود تا مطالبات تولیدکنندگان مبنی بر حمایت صنعتی از جانب دولت لحاظ شود.
در نهایت اصول واردات نیز بر مبنای اصل مزیت نسبی پیگیری شود، باید دید تولید تایر ماشین‌های کوچک به صرفه است یا سنگین، اصلا تولید در چه مقیاسی صرفه اقتصادی دارد‌ چرا که اگر این چالش حل شود می‌توان معادله چند‌جانبه واردات، تولید و توزیع را با موفقیت نهایی کرد. باید نظام توزیع به سمت «تولید سالاری داخلی» پیش رود؛ فرمولی که در مورد دیگر عناصر صنعتی جوابگو خواهد بود.