بورس انرژی درگاه بین‌المللی بازار سرمایه ایران

هدف غایی بورس انرژی از بدو تاسیس، فراهم آوردن بازاری متشکل، قانونمند، شفاف و رقابتی جهت کشف منصفانه قیمت‌ حامل‌های انرژی بوده است؛ بازاری که به ویژه از سال گذشته فعالیت‌های خود را افزایش داده و به عنوان یک پتانسیل جدید برای عرضه و فروش نفت و محصولات پتروشیمی در بازارهای جهانی شناخته شده است. علی حسینی- مدیرعامل شرکت بورس انرژی ایران- این بازار نوین را درگاه بین‌المللی بازار سرمایه می‌داند.
مدیرعامل شرکت بورس انرژی ایران در گفت‌و‌گو با پایگاه خبری بازار سرمایه (سنا) در تشریح دستاوردهای این بورس در نیمه نخست امسال گفت: بورس انرژی ایران از ابتدای تاسیس خود تا‌کنون هرساله با رشد قابل توجه ارزش و حجم معاملات روبه‌رو بوده است. به عنوان مثال در سال جاری با وجود اینکه حدود پنج ماه تا پایان سال باقی مانده اما بازارهای بورس انرژی با ثبت ارزش ۹۰۲ هزار میلیارد ریالی، ضمن پوشش کامل عملکرد مالی سال گذشته که برای کل سال ۵۳۷ هزار میلیارد ریال بوده با رشد نزدیک به ۶۸ درصدی نیز نسبت به سال قبل روبه‌رو شده است.
در حالی که برای دوره مشابه سال گذشته نیز میزان این رشد بیش از ۳۵۴ درصد بود. حسینی همچنین عملکرد بورس انرژی در بازار برق و بازار هیدروکربوری را این‌گونه توصیف کرد: طی هفت ماه سال جاری تا تاریخ ۳۰ مهرماه ۹۹ بازار هیدروکربوری بورس انرژی ایران با ثبت ارزش قریب به ۸۱۱ هزار میلیارد ریال رشد ۵۶۶ درصدی نسبت به دوره مشابه داشته است. بازار برق بورس انرژی ایران نیز با رشد ۱۸۲ درصدی نسبت به دوره مشابه سال گذشته ارزش ۵۵۲/۲ میلیارد ریالی را طی معاملات هفت ماهه سال جاری به خود اختصاص داده است. وی افزود: در بازار تامین مالی نیز این بازار در سه ابزار اوراق سلف موازی استاندارد، صندوق سرمایه‌گذاری پروژه و گواهی ظرفیت نقدی به ترتیب ارزش‌های ۴۵۲/۸۵ میلیارد ریالی، ۰۹۶/۱ میلیارد ریالی و ۵۴۵/۱ میلیارد ریالی را به ثبت رسانده است. حسینی تاکید کرد: با توجه به روند ارزش معاملات از ابتدای سال، پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال همین روند ادامه داشته باشد.
پتانسیل مرجعیت قیمت‌گذاری در خاورمیانه
مدیرعامل بورس انرژی ایران در پاسخ به این سوال که تا چه حد می‌توان به جایگاه بورس انرژی ایران به عنوان مرجع قیمت‌گذاری انرژی در منطقه خاور میانه امیدوار بود گفت: هدف بورس انرژی از بدو تاسیس فراهم آوردن بازاری متشکل، قانونمند، شفاف و رقابتی جهت کشف منصفانه قیمت‌ حامل‌های انرژی بوده و در این راستا چشم‌اندازی مبنی بر تبدیل شدن به مرجع قیمت‌گذاری‌های انرژی در سطح منطقه را سرلوحه برنامه‌ها و طرح‌های خود قرار داده است. حسینی ادامه داد: خوشبختانه با همکاری وزارتخانه‌های مرتبط در حوزه حامل‌های انرژی از قبیل وزارت نفت و نیرو از زمان تاسیس این بورس و تاکید قوانین بالادستی از جمله برنامه ششم توسعه، قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و… مبنی بر استفاده از ظرفیت‌های بورس انرژی ایران به منظور شفاف‌سازی قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی، این بورس توانسته نظام قیمت‌گذاری در این کالاها را از حالت دستوری و دولتی به نظام مبتنی بر بازار در فضای رقابتی و شفاف تبدیل کند. وی تصریح کرد: برخورداری از سامانه‌های تمام‌الکترونیک سفارش‌گیری، معاملات، تسویه و پایاپای، حضور عرضه‌کنندگان متنوع عمده در بخش نفت، گاز، پتروشیمی و برق، طیف وسیع و متنوع خریداران و عضویت ۶۹ کارگزار فعال بازار سرمایه از منابع و قابلیت‌های بورس انرژی ایران است.
نقش اوراق سلف نفتی در تامین مالی صنعت نفت
مدیرعامل شرکت بورس انرژی ایران اظهار کرد: طی این سال‌ها ما شاهد استقبال روزافزون استفاده از این ابزار به منظور تامین مالی در صنعت انرژی بودیم، به نحوی که از ابتدای تاسیس بورس انرژی ایران تا مهرماه سال جاری قریب به ۲۵۰ هزار میلیارد ریال از طریق انتشار این اوراق تامین مالی صورت گرفته که نزدیک به ۲۴۰ هزار میلیارد ریال آن مربوط به صنعت نفت است. حسینی افزود: عملا ماهیت این اوراق پیش‌فروش کالا و تامین مالی از این طریق است که طرح پیشنهادی سلف نفتی نیز بر این پایه به منظور پیش‌فروش نفت‌خام مطرح شده بود. با توجه به اینکه در این طرح خریدار با خرید اوراق مالک مقدار معینی نفت‌خام با قیمت مشخص در سررسید این اوراق می‌شود و قابلیت فروش اوراق طی دوره قبل از سررسید نیز وجود دارد از جذابیت کافی برای سرمایه‌گذاران برخوردار است. او اضافه کرد: اجرای این طرح در بورس انرژی ایران علاوه بر فراهم آوردن امکان تامین مالی برای وزارت نفت، زمینه‌های لازم به منظور تحقق سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری مبنی بر متنوع‌سازی روش‌های فروش نفت‌خام را نیز فراهم می‌آورد.
دورنمای بورس انرژی تا پایان سال
مدیرعامل شرکت بورس انرژی ایران تصریح کرد: خوشبختانه شاهد روند رو به رشد معاملات در بازارهای بورس انرژی ایران هستیم و این روند تا انتهای سال نیز ادامه‌دار خواهد بود. کمااینکه در حوزه برق با مصوبه اخیر هیات وزیران و ابلاغ آن توسط معاون اول ریاست‌جمهوری در ماه‌های پیش رو شاهد رشد و توسعه بیشتر بازار برق در بورس انرژی ایران خواهیم بود. از طرف دیگر در زمینه فرآورده‌های هیدروکربوری نیز رینگ بین‌الملل بورس انرژی ایران با عرضه‌های مداوم و مستمر فرآورده‌های اصلی توسط شرکت‌های ملی نفت ایران و پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی و استقبال مشتریان از این عرضه‌ها در ماه‌های آتی نیز رو به رشد خواهد بود. در رینگ‌ داخلی نیز به همین نحو، ارزش و حجم معاملات رشد قابل قبولی خواهد داشت. حسینی ابراز کرد: در بازار تامین مالی نیز علاوه بر اوراق سلف موازی استاندارد، بازار اوراق گواهی ظرفیت نیز با توجه به الزام متقاضیان اتصال به شبکه به ارائه این اوراق، طی چند ماه پیش‌رو تا انتهای سال نیز روند رو به رشدی را در ارزش و حجم معاملات تجربه خواهیم کرد.
ظرفیت بورس انرژی برای اصلاح قیمت‌ها
مدیرعامل شرکت بورس انرژی ایران تاکید کرد: در حوزه فرآورده‌هایی که شرکت‌های پالایشی در بورس انرژی ایران عرضه می‌کنند هرکدام بر اساس سازوکار قیمت‌گذاری خاص خود عرضه و مورد معامله قرار می‌گیرند. کمااینکه در حوزه فرآورده‌های اصلی نیز شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی راسا اقدام به فروش فرآورده‌های اصلی شرکت‌های پالایش نفت می‌کند که نحوه قیمت‌گذاری این فرآورده‌ها نیز تغییری نداشته است. حسینی بیان کرد: پیشنهاد بورس انرژی ایران به منظور شفاف شدن نظام قیمت‌گذاری خوراک تحویلی به پالایشگاه‌ها استفاده از ظرفیت‌های بورس به منظور کشف قیمت خوراک پالایشگاه‌ها و عرضه نفت‌خام داخلی در این بورس بود که این موضوع از طریق نهادهای ذی‌ربط در حال پیگیری است.
چالش‌های پیش‌رو
با وجود محدودیت‌ها و ریسک‌های فزاینده، این سوال مطرح است که آیا می‌توان از بورس انرژی ایران به عنوان یک بورس بین‌المللی یاد کرد؟ و اساسا این بازار با چه چالش‌هایی مواجه است؟ مدیرعامل شرکت بورس انرژی ایران در پاسخ به این سوال عنوان کرد: شاید یکی از مهم‌ترین چالش‌های بورس انرژی ایران از ابتدای تاسیس در مسیر رشد و توسعه، وجود ساختار دولتی حاکم بر بخش انرژی و انعطاف‌پذیری اندک نهادهای دولتی درگیر در این حوزه باشد که سبب کندی روند تغییرات از بازارهای انحصاری به سمت بازار رقابتی و شفاف شده است. حسینی افزود: منتهی با گذشت زمان و آگاهی سیاستگذاران حوزه انرژی از نقش و اهمیت بالای بورس انرژی ایران در زمینه فراهم آوردن فضای شفاف و رقابتی در خصوص کشف قیمت حامل‌های انرژی این موضوع تا حدودی برطرف شده و در حال حاضر تمامی فعالان بازارهای انرژی از وزارتخانه‌های مربوطه تا شرکت‌های تولید‌کننده همگی بر لزوم و ضرورت وجود بورس انرژی و استفاده از سازوکارهای آن تاکید دارند. او ادامه داد: شاید بتوان وجود محدودیت‌های بین‌المللی طی چند سال گذشته را نیز یکی دیگر از چالش‌های پیش‌روی توسعه بازار صادراتی بورس انرژی ایران قلمداد کرد که در این حوزه نیز اگرچه با شرایط پیش‌آمده با جایگاه مورد نظر در سطح بین‌المللی فاصله داریم، لیکن شاهد رشد و توسعه هر روز رینگ بین‌الملل هستیم که این موضوع به نوبه خود در شرایط موجود یکی از افتخارات بزرگ این مجموعه است که توانسته‌ بستری شفاف جهت ارزآوری برای کشور با فروش حامل‌های انرژی فراهم آورد. به عبارتی می‌توان گفت بورس انرژی ایران یک بورس بین‌المللی است و تلاش می‌کند تا جایگاه خود را در این عرصه ارتقا دهد.
دستاوردهای رینگ بین‌الملل
مدیرعامل بورس انرژی در پاسخ به این سوال که در رینگ بین‌الملل بورس انرژی چه دستاوردی تا‌کنون رقم خورده و میزان فروش فرآورده‌ها در این بازار در مقایسه با آخرین داده‌های عملکردی چه تغییراتی داشته است؟ اظهار کرد: با توجه به نگاه مثبت وزارت نفت به ظرفیت بورس انرژی ایران در زمینه صادرات فرآورده‌های هیدروکربوری همچنین تجربیات موفق این بورس در خصوص صادرات این فرآورده‌ها، بورس انرژی در این زمینه عملکرد قابل قبولی داشته است. حسینی افزود: به نحوی که طی سال گذشته میزان فروش فرآورده‌ها در رینگ بین‌الملل قریب به ۲۹۸ هزار میلیارد ریال بوده است در حالی که این رقم تا تاریخ ۳۰ مهر۹۹ سال جاری به بیش از ۷۴۸ هزار میلیارد ریال رسیده که این موضوع نشان‌دهنده رشد ۹۵۰ درصدی نسبت به دوره مشابه هفت ماهه سال گذشته (قریب به ۷۱ هزار میلیارد ریالی) و همچنین رشد ۱۵۰درصدی نسبت به کل سال گذشته است.
برنامه‌های توسعه‌ای
مدیرعامل بورس انرژی ایران تصریح کرد: از جمله برنامه‌های این شرکت راه‌اندازی بازار قراردادهای آتی و اختیار معامله در حوزه کالاهای انرژی خصوصا فرآورده‌هایی از قبیل بنزین و نفت‌کوره است. علاوه بر این موضوع در راستای اصلاح الگوی مصرف انرژی و کاهش شدت انرژی با مجموعه شرکت ملی گاز ایران و سایر نهادهای ذی‌ربط طرح راه‌اندازی بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط‌زیست نیز در حال پیگیری است. حسینی ادامه داد: در کنار این برنامه‌ها توسعه و تعمیق بازارهای موجود در حال پیگیری است که امید می‌رود بتوانیم با پیشبرد این برنامه‌ها زمینه لازم به منظور دستیابی به جایگاه‌ واقعی در سطح داخلی و بین‌المللی را فراهم آوریم.