بورس روشن شد

گروه بورس- از سرگیری معاملات برق در بورس انرژی آن هم با یک سال توقف آن جای سوال دارد. چرا خصوصی‌ها به عنوان خریدار نمی‌توانند در این بازار‌ها به خوبی مانور دهند و چرا دولتی‌ها به عنوان فروشنده همیشه باعث توقف و یا ضعیف شدن نبض این حرکات می‌شوند. بورس انرژی به عنوان یکی از ابزارهای ناکارآمد کردن تحریم‌های نفتی مطرح شده، اما اینکه چقدر بتواند در این مسیر موفق شود یا نه، بستگی به فاکتورهای زیادی دارد که هنوز قضاوت درباره آن سخت است. این در حالی است که مدیر عملیات بازار برق بورس انرژی از بازگشت برق مصرف‌کنندگان بزرگ به بورس انرژی خبر داده اما تجربه سال‌های گذشته معاملات برق در بورس انرژی نشان می‌دهد که با وجود اینکه فروشنده دولتی و خریدار بخش خصوصی است چالش‌های این مبادلات سرنوشت خوبی را برای هر دو طرف رقم نزده و سال گذشته این عرضه برای بسترسازی متوقف شده است.
در این رابطه مدیر عملیات بازار برق بورس انرژی ایران مدعی است که معامله برق توانیر که در بورس انرژی از یک سال پیش تاکنون متوقف شده بود با ابلاغ مصوبه‌ای در خصوص مقررات ترانزیت انرژی الکتریکی در شبکه برق کشور توسط وزیر نیرو، از سر گرفته شد. محمدحسین عسگری با اعلام از سرگیری امکان خرید برق مصرف‌کنندگان بزرگ در بورس انرژی ایران افزود: وزیر نیرو در هفدهم تیر ماه امسال مصوبه‌ای در خصوص مقررات ترانزیت انرژی الکتریکی در شبکه برق کشور و در راستای اجرای بند (ت) ماده ۴۸ قانون برنامه ششم توسعه به شرکت‌های توانیر و مدیریت شبکه برق ایران ابلاغ کرد که براساس آن مصرف‌کنندگان فعلی و متقاضیان جدید برق می‌توانند با مراجعه به شرکت‌های برق منطقه‌ای و توزیع نیروی برق نسبت به ارائه درخواست تمدید الحاقیه یا ارائه درخواست معرفی‌نامه جهت صدور کد معاملاتی برق اقدام کنند. به گفته وی این ابلاغیه در حالی است که پیش از این به دلیل مشخص نبودن نرخ ترانزیت برق توسط شورای اقتصاد، از اسفند ۹۶ مصرف‌کنندگان موجود برق با اعلام شرکت توانیر از انجام معامله در بورس انرژی و انعقاد قراردادهای دوجانبه منع شده بودند. عسگری با استقبال از ابلاغ مصوبه جدید تعیین مقررات نرخ و ضوابط ترانزیت انرژی الکتریکی در شبکه برق کشور به برخی از ویژگی‌های این مقررات جدید اشاره کرد و افزود: امکان تامین برق مصرف‌کنندگان با ظرفیت کمتر از ۵ مگاوات، امکان تامین برق انواع مصرف برق از جمله تجاری و مسکونی از طریق بورس و در اولویت قرار گرفتن تامین برق معاملات انجام شده در بورس انرژی ایران از جمله مزیت‌های این ابلاغیه جدید است. این مقام مسوول افزود: براساس ماده یک این مصوبه، نرخ ترانزیت داخلی به ازای هر کیلووات ظرفیت قراردادی یا به عبارتی ظرفیت ترانزیت به صورت ماهانه بر مبنای متوسط قیمت تبدیل انرژی سال گذشته محاسبه خواهد شد که متوسط این مقدار در سال برای مشترکین شبکه انتقال و توزیع، ۳۵ درصد هزینه تبدیل انرژی برق در بازار برق شرکت مدیریت شبکه برق ایران است. عسگری همچنین با توجه به ماده ۴ این مصوبه به امکان حضور مصرف‌کنندگان برق با ظرفیت کمتر از ۵ مگاوات اشاره کرد و گفت: چند روش برای فروش برق توسط عرضه‌کنندگان پیش‌بینی شده است که براساس تبصره ۳ این مصوبه، دستورالعمل اجرایی باید حداکثر در دو ماه از تاریخ این مصوبه و بنا بر پیشنهاد مشترک معاونان برنامه‌ریزی و اقتصادی و برق و انرژی وزارت نیرو تدوین و ارائه شود. وی ابراز امیدواری کرد: با حضور تعداد بیشتری از مصرف‌کنندگان در کنار ۲۶ شرکتی که تاکنون جهت خرید برق از طریق بورس انرژی اقدام به اخذ کد معاملاتی کرده‌اند، شاهد تعمیق و توسعه بازار برق در بورس انرژی ایران باشیم.
اولویت تامین برق در ساعات خاموشی
عسگری بر اهمیت اولویت تامین برق شرکت‌هایی که برق خود را از طریق بورس انرژی یا در قالب قراردادهای ترانزیت خریداری می‌کنند تاکید کرد و افزود: این موضوع در ماده ۵ این مصوبه تصریح شده است و شرکت‌های مالک شبکه با دریافت هزینه ترانزیت از مصرف‌کننده متعهد به تضمین ترانزیت برق و تحویل آن به مراکز مصرف شده‌اند. این دسته از مصرف‌کنندگان در شرایط اضطراری که اعمال خاموشی برای برخی از مصرف‌کنندگان غیرقابل اجتناب باشد در اولویت تامین برق خواهند بود.
جزئیات جدید از فرمول نرخ ترانزیت برق
وی با اعلام اینکه در این دستورالعمل برخی نگرانی‌ها در خصوص عدم مشخص بودن نرخ و فرمول ترانزیت در میان‌مدت و بلندمدت یا تغییر رویه وزارت نیرو در خصوص مقررات ترانزیت برق در آینده نیز مرتفع شده است، گفت: در ماده ۹ این مصوبه به صراحت اشاره شده که مصوبه مذکور تا زمانی که مقررات جدیدی برای ترانزیت برق تعیین و ابلاغ نشده باشد، معتبر بوده و محدود به دوره زمانی خاصی نیست. به گزارش ایرنا، مدیر عملیات بازار برق بورس انرژی ایران با بیان این نکته که برخلاف دستورالعمل‌های قبلی، این دستورالعمل محدود به نوع خاصی از مصرف‌ها از جمله مصارف صنعت و معدن نیست، اعلام کرد: انتظار می‌رود با ابلاغ این مصوبه و در صورت لزوم دستورالعمل‌های تکمیلی امکان تامین انواع مصارف برق از جمله مشترکین تجاری و مسکونی نیز از طریق بورس انرژی فراهم شود.
الزام قانونی برای عرضه برق در بورس
عسگری با اعلام اینکه با توجه به بند ب ماده ۴۴ قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه، وزارت نیرو موظف است به منظور افزایش بازدهی و ضریب بهره‌وری نیروگاه‌ها، قیمت خرید برق را با توجه به سازوکار بازار در بورس تعیین کنند، به مزایای حضور مصرف‌کنندگان در بازار برق بورس انرژی ایران اشاره کرد و یادآور شد: از جمله این مزایا می‌توان به معافیت مالیاتی عرضه‌کنندگان برق، ترک تشریفات برگزاری مناقصه و مزایده خرید کالای برق توسط مصرف‌کنندگان برق، انعطاف‌پذیری در شرایط قرارداد و مقدار برق تحویلی، افزایش شفافیت در خصوص شرایط و قیمت‌های کشف شده، امکان انعقاد قراردادهای با دوره تحویل کوتاه‌مدت‌تر نسبت به قراردادهای دوجانبه خارج از بورس، وجود شبکه بازاریابی متشکل و حرفه‌ای شرکت‌های کارگزاری و حضور ۷۰ شرکت کارگزاری در حوزه معاملات بورس انرژی ایران اشاره کرد.
راهکارهایی برای تعادل‌بخشی
در راستای تعادل عرضه و تقاضا و نقدشوندگی توزیع برق، بورس انرژی مسیری را هموار کرده است تا نیروگاه‌ها بتوانند برق خود را مستقیما به مصرف‌کنندگان بزرگ بفروشند. پیش‌تر علی حسینی ضمن اعلام چالش قیمت‌گذاری برق و تعادل در عرضه و تقاضا اظهار کرد: بورس انرژی به عنوان نهاد واسط، مسیری را برای عرضه بهتر و خرید و فروش سهل‌تر فراهم کرده است تا نیروگا‌ه بتوانند به راحتی برق خود را مستقیما به مصرف‌کنندگان بزرگ و شرکت‌های صنعتی بفروشند و به نظر این موضوع با استقبال بیشتری مواجه خواهد شد. مدیر عامل بورس انرژی ضمن اعلام چالش قیمت‌گذاری برق و تعادل در عرضه و تقاضا اظهار کرد: بورس انرژی به عنوان نهاد واسط، مسیری را برای عرضه بهتر و خرید و فروش سهل‌تر فراهم کرده است تا نیروگا‌ه بتوانند به راحتی برق خود را مستقیما به مصرف‌کنندگان بزرگ و شرکت‌های صنعتی بفروشند و به نظر این موضوع با استقبال بیشتری مواجه خواهد شد. وی در پاسخ به این سوال که نیروگاه‌ها مشکل ارزان بودن برق را در بورس انرژی به عنوان یک چالش مطرح می‌کنند گفت: اگر این موضوع در معاملات بورس قوت گیرد به دلیل نقدشوندگی در کوتاه‌ترین زمان این موضوع رشد بهتری خواهد یافت. حسینی در مورد قیمت‌گذاری برق در بورس انرژی گفت: قیمت برق در بورس نقدی است و به همین دلیل منطقی است که قیمت‌ها ارزان‌تر از بازار به فروش می‌رسد. فروش برق غیربورسی گران‌تر است، اما ممکن است نقدشوندگی به یک سال و یا بیشتر هم برسد، اما در بورس انرژی این نقدشوندگی سه روز بیشتر نیست و به همین خاطر قیمت پایین‌تر عرضه می‌شود. وی یکی از مشکلات و دغدغه‌های برق در بورس را عدم تعادل در میزان عرضه و تقاضا عنوان کرد و گفت: متاسفانه به دلیل عدم متناسب عرضه و تقاضا این مشکل وجود دارد یعنی میزان عرضه‌ای که توسط وزارت نیرو و یا نیروگاه‌ها که در سامانه معاملاتی بورس انرژی معرفی و ثبت شده‌اند بیشتر از منابعی است که در اختیار شرکت‌های توزیع برق داده می‌شود بنابراین یک اثر کاهشی در قیمت ایجاد می‌شود و با مضیقه‌های مالی که وزارت نیرو دارد شاید نتواند در کوتاه‌مدت منابع بیشتری را به بورس انرژی اختصاص دهد اما به دنبال راه‌هایی هستیم تا میزان عرضه را براساس تقاضا به حداقل تعادل برسانیم و در حال رایزنی در این زمینه هم هستیم.