بورس فرو می‌ریزد !

هادی مومنی- رشد قیمت‌ها در بازارهای «ارز، سکه و دلار» که در یک ماه اخیر به صورت افسارگسیخته ادامه پیدا کرد، بالاخره باعث شد دولت و بانک مرکزی از تصمیم گذشته خود مبنی بر ثابت نگاه داشتن نرخ سود در سیستم بانکی عقب‌نشینی کنند و با اعلام یک بسته سیاستی جدید عملا سرمایه‌گذاری در بورس را به بن‌بست بکشانند. بر اساس تصمیم سه‌گانه بانک مرکزی «بانک‌ها از امروز شنبه ۲۸ بهمن می‌توانند گواهی سپرده ریالی با نرخ سود ۲۰ درصد منتشر کنند. همچنین شبکه بانکی می‌تواند گواهی سپرده ریالی ارز بنیان با نرخ ۴ و ۴/۵ درصد و سر‌رسیدهای یک و دو‌ساله منتشر کند و در نهایت پیش‌فروش شش ماهه سکه بهار آزادی با نرخ یک میلیون و چهارصد هزار تومان و پیش‌فروش یک‌ساله سکه بهار آزادی با نرخ یک میلیون و سیصد هزار تومان صورت خواهد گرفت.»‌ این سه تصمیم به راحتی می‌تواند بورس و جامعه سهامداری را با یک چالش سنگین روبه‌رو کند. بازار سهام که از ابتدای سال‌جاری در یک روند رو به رشد قرار گرفته بود و از چاقوی تیز دولبه رشد ارز نیز به نفع خود به خوبی استفاده کرده بود با این تصمیم تازه از امروز شاهد خروج سنگین نقدینگی‌ها از بازار سرمایه و البته بورس به سمت سیستم بانکی با نرخ جذاب سود ۲۰ درصدی خواهد بود. شاید اگر سازمان بورس با سیاست‌های خود در این ۱۱ ماه اخیر توانسته بود جذابیت سرمایه‌گذار‌ی در بورس را به بالاترین سطح برساند نگرانی‌های شکل گرفته در زمان حاضر برای بازار سرمایه و سرمایه‌گذاران آن خیلی تبعات سنگینی نداشت اما نهاد ناظر حتی نتوانست تصمیم‌های مهمی همانند «تغییر شیوه توقف و بازگشایی نمادها» را در بهترین زمان ممکن اجرایی کند تا بازار نیز با همگرایی سریع‌تر با این تصمیم بتواند به عمیق‌تر شدن بورس و البته تسهیل روند خرید و فروش سهم‌ها واکنش نشان دهد و سرمایه‌گذاری‌های جدید با ورود پول‌های تازه بتوانند آن قدر در بورس پایدار شود که این‌گونه تصمیم‌های دولت و بانک مرکزی به کوچ سنگین نقدینگی‌ها از این بازار منجر نشود. در سوی‌ دیگر اجرای بدهنگام این تصمیم در ابتدای نیمه دوم سال و البته برطرف نشدن سایر ابهام‌ها همانند «حجم مبنا و دامنه نوسان» به خوبی مشخص می‌کند که سیاست‌ها در ایران در همه بخش‌ها و سازمان‌ها با نگاه روزمره و نه توسعه‌ای و بلندمدت اجرا می‌شود که این نوع سیاست را در بازار سرمایه نیز شاهد هستیم. اگر اندکی تفاوت نگاه و سیاست‌های به روز در بازار سرمایه وجود داشت حداقل فرصت در یک‌سال اخیر تا قبل از اعلام تصمیم‌های دولت برای افزایش مجدد نرخ سود بانکی به ۱۵ درصد، در بازار سهام به تحولات بزرگ و اثربخش منجر می‌شد و بورس می‌توانست از خلأ بازارهای سرمایه‌پذیر جذاب «در شرایطی که نرخ سود بانکی تا ۱۵ درصد پایین آمده بود و البته بازار‌های ارز، طلا و سکه در وضعیت باثبات و عادی قرار داشتند» به بهترین شکل ممکن استفاده کند. حال باید از امروز منتظر باشیم تا سهامداران حقیقی و خرد در گام اول در تالار شیشه‌ای با تغییر مسیر بخشی از سرمایه‌گذاری‌های خود از بورس به بانک و البته نهادهای مالی همانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سهامداران حقوقی بزرگ در گام‌های بعدی این پیام را به نهاد ناظر مخابره کنند که حاضر نیستند سرمایه‌های خود را در بازاری نگاه دارند که نه تنها از ریسک بالایی برخوردار است بلکه هدایت‌کنندگان آن نیز برنامه‌های راهبردی برای حفظ سرمایه‌ها و ارتقای جذابیت سرمایه‌گذار‌ی در بازار سرمایه و بورس ندارند و هر روز فعالیت‌های خود را همانند روزهای قبل بدون کوچک‌ترین تحول‌گرایی تازه و پیشرو و به صورت روزمره قبلی ادامه می‌دهند و در این بین سرمایه‌گذاران خرد هستند که بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند.
مهار شوک تازه با تسهیل معاملات
از سو‌ی دیگر، ابهام‌های معاملاتی در بازار سهام نیز باعث شده علاوه بر اینکه این بازار در کلیت دچار کاهش نقدشوندگی یا تسهیل معاملات شود به صورت جزیی نیز روند خرید و فروش سهام به خاطر برخی محدودیت‌ها همانند توقف نمادها تحت تاثیر منفی قرار ‌گیرد. هر چند از ابتدای پاییز شیوه توقف و بازگشایی نمادها متحول شده است اما همچنان شاهد گره‌های معاملاتی در بورس هستیم. این گونه موارد با عملیاتی شدن سپرده‌گذاری ۲۰ درصدی در سیستم بانکی که از امروز با دستور بانک مرکزی آغاز می‌شود به خوبی بورس را دچار دردسر برای جذب نقدینگی می‌کند و ادامه این‌گونه گره‌های معاملاتی این بازار و سهامداران آن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در این ارتباط یک کارشناس بازار سرمایه با اشاره به اینکه در چند هفته اخیر تعدادی از نمادهای معاملاتیِ متوقف، در کمتر از ۹۰ دقیقه بازگشایی شدند و برخی تا ۷۲ ساغت هم متوقف ماندند، گفت: دستورالعمل جدید بازگشایی و توقف نمادهای بورسی دستاورد خوبی است اما نقاط ضعفی هم دارد. فردین آقابزرگی، در پاسخ به این‌که اجرایی شدن دستورالعمل توقف و بازگشایی نمادها را طی چند هفته اخیر چطور ارزیابی می‌کند به ایسنا گفت: این دستورالعمل همان آیین‌نامه مصوب معاملات است که در آیین‌نامه قبلی داشتیم و در حال حاضر نیز داریم و در کل چیز جدیدی نیست. وی در پاسخ به این‌که قرار بود نمادهای متوقف و کمتر از ۹۰ دقیقه بازگشایی شوند آیا چنین اتفاقی افتاد؟ اظهار کرد: شرکت‌هایی بوده‌اند که با ارائه‌‌ اطلاعات جدید نزدیک به ۷۲ ساعت نمادشان متوقف ماند و از طرفی شرکت‌هایی بودند که کمتر از ۹۰ دقیقه بازگشایی شده‌اند، اما من این موارد را به منزله تخطی از دستورالعمل جدید نمی‌بینم، شاید این به علت تکثر فعالان بازار متمرکز روی یک سهم باشد که به بازبینی و دقت بیشتری نیاز دارد. این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: یکی از مهم‌ترین دستاوردهای مدیریت جدید بورس واقع‌بینانه نگاه کردن به فرآیند انجام معاملات است که در گرو توقف نمادهای معاملاتی بود و از دیدگاه من گشایش‌های خوبی در این زمینه حاصل شده است هرچند که نواقصی هم در اجرای این دستورالعمل وجود داشته است. آقابزرگی افزود: مثلا دیده شده نمادی به دلیل این‌که پنج روز متوالی افزایش قیمت داشته متوقف شده است و از طرفی اجرای دستورالعمل به صورت یک وحدت رویه و یکسان مشاهده نمی‌شود. البته طبیعی است انتظار نداشتیم به یکباره ظرف مدت یک ماه تمام نمادها بازگشایی شود. من در کل اجرای این دستورالعمل را مطلوب می‌دانم. گفتنی است از چند ماه گذشته سازمان بورس و اوراق بهادار برای توقف و بازگشایی نمادها، دستورالعمل جدیدی تصویب کرده است. طبق گفته مسئولان سازمان بورس بر اساس این دستورالعمل نمادهایی که متوقف می‌شوند ظرف مدت کمتر از ۹۰ دقیقه بازگشایی خواهند شد. آن طور که اعلام شده حتی اگر شرکتی بورسی در ارائه اطلاعات ابهاماتی داشته باشد نماد معاملاتی‌اش بازگشایی و این موضوع اطلاع‌رسانی می‌شود تا معامله‌گران با علم به این موضوع اقدام به خرید و فروش سهم آن کنند. البته نمادهایی که از قبل متوقف بوده‌اند باید طبق دستورالعمل قبلی گزارشگری مالی داشته باشند تا نمادشان بازگشایی شود.