بومی‌سازی دانش و تکنولوژی گندله‌سازی

«جهان‌صنعت»- شاید کسی فکرش را هم نمی‌کرد که مهندسان ایرانی در دوران کرونا و تحریم‌های سخت خارجی بتوانند با بومی‌سازی دانش و تکنولوژی، در زمینه گندله‌سازی به عنوان یکی از نیازهای اساسی کشور در حوزه معدن گام‌های قابل توجهی بردارند اما راه‌اندازی کارخانه گندله‌سازی سنگان نشان داد که حتی در شرایط سخت تحریم هم می‌توان روی توان متخصصان کشور حساب باز کرد.
در حال حاضر با توجه به اینکه ایران در زمینه آهن اسنفجی و فولاد به طور جدی سرمایه‌گذاری کرده، کشور ما به شدت به گندله به عنوان نیاز اصلی فولاد کشور و همچنین دستیابی به هدف تولید ۵۵ میلیون تن فولاد تا سال ۱۴۰۴ نیاز دارد. از این رو تولید گندله در شرایط فعلی از اهمیت قابل توجهی برای توسعه زنجیره فولاد کشور و در نهایت اشتغالزایی و رشد اقتصادی برخوردار است. اما برای این منظور با توجه به تشدید تحریم‌های بین‌المللی، موانعی در حوزه تولید کنسانتره و گندله ایجاد شده که به طور حتم دستیابی به اهداف توسعه زنجیره فولاد را به امری دشوار تبدیل می‌کند.
از این رو در چنین شرایطی آنچه می‌تواند کشور را از فشار تحریم‌ها و عقب‌ماندگی اقتصادی نجات دهد، به توان مهندسان ایرانی برای بومی‌سازی دانش و تکنولوژی در حوزه‌هایی همچون گندله‌سازی برمی‌گردد. در همین زمینه شرکت مهندسی فکور صنعت تهران با تحقیقاتی که در مجهزترین پژوهشگاه‌های سنگ‌آهن و گندله خاورمیانه انجام می‌دهد، توانسته گام‌های اساسی در حوزه بومی‌سازی دانش و تکنولوژی گندله‌سازی در کشور با افتتاح کارخانه‌های فرآوری سنگ‌آهن بردارد.
بر همین اساس به تازگی شاهد افتتاح طرح‌های پیشران صنعتی و معدنی بدون حضور مهندسان خارجی در کشور بودیم. به این ترتیب کارخانه‌های کنسانتره سنگ‌آهن فولاد سنگان و گندله‌سازی توسعه فراگیر سناباد روز پنجشنبه با حضور سرپرست وزارت صنعت، معدن و تجارت، خداداد غریب‌پور رییس هیات عامل ایمیدرو و علیرضا رزم‌حسینی استاندار خراسان‌رضوی افتتاح شد که به دنبال آن دست‌کم نیاز ۵/۲ میلیون تنی گندله‌سازی کشور توسط کارخانه توسعه فراگیر سناباد تامین می‌شود.
مسیر توسعه متوقف نشده است
نکته قابل توجه اینکه نصب و راه‌اندازی این کارخانه‌های ایرانی در دوران تحریم‌ و بدون کمک حتی یک سوپروایزر خارجی انجام شده است؛ اقدامی که در شرایط سخت اقتصادی فعلی، یکی از حوزه‌های قابل اتکا برای کشور به حساب می‌آید. بر همین اساس سرپرست وزارت صنعت، معدن و تجارت با بیان اینکه افتتاح طرح‌های پیشران صنعتی و معدنی در سخت‌ترین تحریم‌ها پیام روشنی برای دشمنان دارد، گفت: مسیر توسعه متوقف نشده است.حسین مدرس خیابانی اظهار کرد: بهره‌برداری از این طرح‌های بزرگ صنعتی و معدنی که دارای پیشرفت بالای ۸۰ درصدی هستند، در راستای اجرای سیاست‌های دولت خدمتگزار مبنی بر تسریع در راه‌اندازی طرح‌ها و پروژه‌های نیمه‌تمام تا شهریور ۱۴۰۰ صورت می‌گیرد. به گفته وی، وزارت صنعت، معدن و تجارت به نمایندگی از جامعه پرتلاش بخش تولید و خانواده بزرگ صنعت، معدن و تجارت کشور، برنامه‌ریزی منسجمی را صورت داده تا در قالب پویش «تولید، تداوم امید» به صورت هفتگی طرح‌ها را به بهره‌برداری برساند و بر این اساس، تا شهریور سال ۱۴۰۰ و پایان کار دولت دوازدهم، اثرات قابل توجهی از ابعاد اقتصادی، اجتماعی و امنیتی از این طرح‌ها نصیب مردم خواهد شد.وی تصریح کرد: این ۲۰۰ طرح صنعتی، سرمایه‌گذاری معادل ۱۷۰ هزار میلیارد تومان داشته که به موازات آن، صنایع پایین‌دستی و مرتبط آن نیز از رونق برخوردار خواهند شد.
حجم تولید گندله‌، ۵۴ میلیون تن می‌شودبه گفته مدرس‌خیابانی، مجموع تولید فولاد کشور در طول فعالیت دولت‌های یازدهم و دوازدهم به دو برابر افزایش یافته است؛ به این مفهوم که در ابتدای دولت یازدهم، تولید فولاد کشور ۵/۱۴ میلیون تن بوده و امروز که برای تولید سال ۹۹ به میزان ۲۸ میلیون تن فولاد برنامه‌ریزی شده است با طرح‌های دیگری که به موازات آن در سال ۹۹ مجدد آغاز خواهد شد، ظرفیت تولید پنج میلیون تن دیگر نیز افزایش می‌یابد. بر این اساس ظرفیت تولید فولاد ایران به ۵۵ میلیون تن خواهد رسید.
سرپرست وزارت صنعت، معدن و تجارت خاطرنشان کرد: همزمان با طرح تولید کنسانتره سنگان که از سوی فولاد مبارکه اجرا شده است، تولید ۵/۲ میلیون تنی گندله‌سازی سناباد با سرمایه‌گذاری فولاد خوزستان و مجموعه صندوق‌های بازنشستگی بانک‌ها افتتاح شد که حجم تولید گندله کشور را به ۵۴ میلیون تن خواهد رساند.
وی اظهار کرد: این طرح‌های معدنی در مجموعه سنگان در شرقی‌ترین نقطه کشور قرار گرفته و ظرفیت بی‌نظیری را در اختیار کشور قرار خواهد داد به ویژه اینکه این مجموعه در خواف و در یکی از نقاط مرزی واقع شده. علاوه بر اینکه امکان تبادلات مرزی و تجارت خارجی را بالاتر خواهد برد، در ابعاد زندگی مردم به لحاظ حوزه‌های اقتصادی و اجتماعی اثرگذار خواهد بود و به نوعی تضمین‌کننده امنیت شرق کشور است.
به گفته مدرس‌خیابانی، این افتتاح طرح‌ها در شرایطی صورت می‌گیرد که در محدودیت‌های بین‌المللی و شدیدترین تحریم‌های جهانی قرار گرفته‌ایم و اتمام این پروژه‌ها و مراحل تست سرد و گرم آنها صرفا به دست کارشناسان، مهندسان و جوانان توانمند ایرانی و بدون حضور حتی یک مدیر و کارشناس خارجی صورت گرفته است.
جایگاه سنگان در زنجیره فولاد
همچنین خداداد غریب‌پور رییس هیات عامل ایمیدرو در جریان افتتاح این دو کارخانه گفت: گندله‌سازی توسعه فراگیر سناباد ظرف مدت یک ماه به ظرفیت اسمی رسید در صورتی که معمولا این امر در مدت یک سال انجام می‌شود. وی تصریح کرد: سنگان با راه‌اندازی مابقی کارخانه‌های فرآوری سنگ‌آهن، در مجموع ۹/۱ میلیارد دلار سرمایه جذب می‌کند.
غریب‌پور تاکید کرد: صاحبان تکنولوژی گندله‌سازی سناباد، از راه‌اندازی این کارخانه در دوران کرونا و بدون حضور کارشناسان خارجی اظهار تعجب کردند. وی همچنین خبر داد که کارخانه دیگری برای تولید کنسانتره سنگ‌آهن تا پایان سال در مجتمع سنگان راه‌اندازی می‌شود.
معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت درباره جایگاه سنگان در زنجیره فولاد اظهار کرد: ایجاد ۵/۱۷ میلیون تن ظرفیت تولید کنسانتره و ۱۵ میلیون تن گندله در سنگان در سال‌های آتی، خوراک تولید ۱۰ میلیون تن فولاد را تامین می‌کند.
وی با اشاره به اهمیت اکتشاف در توسعه معدن گفت: با اجرای اکتشافات جدید در سنگان، میزان ذخایر سنگ‌آهن این ناحیه از یک میلیارد تن عبور می‌کند. معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت تاکید کرد: راه‌اندازی کارخانه گندله سناباد نیز همچون آلومینیوم جنوب، محصول برجام است.
نمایش توان مهندسی شرکت‌های اجرایی
بر اساس آنچه گفته شد می‌توان گفت که افتتاح و راه‌اندازی واحد ۵/۲ میلیون تنی گندله‌سازی توسعه فراگیر سناباد مسیر جهش تولید فولاد و سنگ‌آهن کشور را هموار کرد. این در حالی است که این پروژه علاوه بر نقش اساسی در توسعه زنجیره فولاد، مثال پررنگی برای نمایش توان مهندسان ایرانی و همچنین شرکت‌های مهندسی در حوزه اجرای طرح‌های معدنی است چرا که واحد گندله‌سازی شهید قاسم سلیمانی به طور کلی توسط متخصصان داخلی و در شرایط تشدید تحریم‌ها با هدف افزایش خودکفایی در صنعت فولاد راه‌اندازی شده است.
اگرچه در این کارخانه‌ها از تجهیزات اروپایی و چینی استفاده شده اما آنچه جای تامل دارد این است که طراحی کارخانه و همچنین نصب و راه‌اندازی تمام تجهیزات توسط شرکت‌های ایرانی در حوزه اجرا انجام شده است که علاوه بر نقش اساسی در تامین گندله کشور و توسعه زنجیره فولاد، در استحصال آب و حفظ محیط‌زیست شرکت‌های معدنی نیز نقش اساسی دارد. این در حالی است که راه‌اندازی طرح توسعه شرکت توسعه فراگیر سناباد در جلوگیری از خام‌فروشی مواد معدنی و همچنین اشتغال مستقیم در شهرستان خواف بسیار موثر است.

سهم ۳۰ درصدی فام در توسعه گندله‌سازی کشور
محمد وحید شیخ‌زاده *- با وجود اینکه هنوز نام ایران در فهرست کشورهای پیشرفته و ابراقتصادی دنیا جای نگرفته است اما به دلیل منابع غنی سنگ‌آهن، نیروی انسانی مناسب و همچنین پتانسیل‌های گازی موجود در کشور، به عنوان دهمین تولیدکننده فولاد دنیا شناخته می‌شود.
به عبارت دیگر ایران اگرچه نتوانسته متناسب با ظرفیت‌هایی که دارد رشد کند اما این قابلیت را دارد که با توسعه فولاد، رشد اقتصادی قابل توجهی را برای کشور رقم بزند. بر همین اساس تاکنون سه میلیارد تن منابع سنگ‌آهن قابل استحصال در کشور به عنوان ماده اولیه مورد نیاز برای صنایع فولاد شناسایی شده است که تا ۲۰ سال آینده می‌تواند نیاز کشور را تامین کند. همچنین دستیابی به تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در افق ۱۴۰۰ به عنوان یکی از مهم‌ترین اولویت‌های توسعه‌ای کشور در دستور کار قرار گرفته است. اما برای این منظور، باید اقدامات اساسی در حوزه تولید گندله و کنسانتره سنگ‌آهن به منظور تامین نیاز واحدهای فولادی انجام شود. چرا که در شرایط فعلی تولید فولاد اگرچه با افزایش دو برابری نسبت به دولت قبل به ۲۸ میلیون تن رسیده است اما با هدف تولید ۵۵ میلیون تن فولاد هنوز فاصله قابل توجهی دارد. از این رو بومی‌سازی دانش و تکنولوژی گندله‌سازی در کشور از سوی برخی شرکت‌های مهندسی در حوزه اجرا همچون فکور صنعت تهران مورد توجه قرار گرفته است تا به این ترتیب حتی در شرایط سخت تحریم نیز بتوان نسبت به طراحی کارخانه و همچنین نصب و راه‌اندازی تجهیزات در آن اقدامات لازم را انجام داد تا به دنبال آن علاوه بر تامین نیاز گندله کشور، بتوان در حوزه اشتغالزایی و کمک به مناطق محروم کشور نیز گام برداشت.
بر همین اساس منطقه سنگان در استان خراسان‌رضوی و در مرز افغانستان با برخورداری ۳۰ درصد از ذخیره سنگ‌آهن کشور مورد توجه شرکت‌های مهندسی مطرح در حوزه نصب و راه‌اندازی در این زمینه قرار گرفته است. به طوری که با مشارکت فام سنگان یعنی شرکت‌های «فکور‌صنعت- آسفالت طوس- ماشین‌سازی ویژه»، در سال جاری ۵/۱۲ میلیون تن گندله به شرکت‌های فولادی کشور تحویل داده خواهد شد. به این ترتیب شاهد افتتاح کارخانه گندله‌سازی توسعه فراگیر سناباد با ظرفیت تولید ۵/۲ میلیون تن گندله بودیم. این در حالی است که تا شهریور ماه امسال کارخانه آسفالت طوس با افتتاح یک کارخانه ۵ میلیون تنی گندله‌سازی در گوهرزمین و همچنین فکورصنعت با افتتاح یک کارخانه ۵ میلیون تنی گندله‌سازی در سه چاهون در حوالی شهر بافق یزد، ۱۰ میلیون تن دیگر از نیاز گندله کشور را تامین خواهند کرد که در حوزه اشتغالزایی نیز نقش قابل توجهی خواهد داشت. به عنوان مثال گندله‌سازی سناباد با حدود ۲ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری، برای ۲ هزار نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم در منطقه خواف شغل ایجاد می‌کند. نکته قابل توجه اینکه در زمینه تامین نیاز زنجیره فولاد نیز نقش اساسی دارد. از نکته‌های اساسی پروژه ۵/۲ میلیون تنی گندله‌سازی سنگان این است که ال سی یا همان اعتبار اسنادی آن در مهرماه ۹۴ باز شده و پس از چهار سال و نیم به ظرفیت ۱۱۰ درصدی تولید رسیده است. این کارخانه که منابع مالی آن از طریق شرکت NFC چین تامین شده است، با روش روتاری کیلن که دارای کوره دوار است، کار گندله‌سازی را انجام می‌دهد و مزیت آن این است که تکنولوژی و دانش فنی آن کاملا بومی است و توسط فکور‌صنعت اجرایی شده است. اگرچه شرکت NETC چین به عنوان یکی از پیشتازان تکنولوژی گندله‌سازی در بخش‌هایی از تکنولوژی این کارخانه سهیم بوده است اما کار طراحی، مهندسی و تکنولوژی این کارخانه از سوی مهندسان ایرانی انجام شده است. در واقع طراحی این کارخانه نه تنها بسیار ویژه است بلکه دارای دسترسی‌های مناسب است. همچنین جزو معدود پروژه‌هایی است که ظرف مدت یک ماه، از ظرفیت نامی خود فراتر رفته است.
این در حالی است که معمولا در پروژه‌های دیگر حدود شش ماه تا یک سال زمان لازم است تا تولید به ظرفیت مورد نظر برسد.از دیگر مشخصات این پروژه که با همکاری شرکت مهندسی فکورصنعت تهران و همچنین آسفالت طوس اجرایی شده، این است که بسیاری از تجهیزات این کارخانه از جمله میکسر و نسوز‌های ویژه آن از آلمان و درست در زمان تحریم خریداری شده است. به عبارت دیگر این کارخانه تلفیقی از تجهیزات حساس اروپایی با سهم ۲۰ درصدی و تجهیزات اروپایی – چینی با سهم ۳۰ درصدی و همچنین سهم ۵۰ درصدی ساخت کارخانه در ایران است که همانطور که گفته شد، با همت متخصصان ایرانی به مرحله اجرا رسیده است.نکته قابل توجه اینکه با مشارکت فام اقدامات توسعه‌ای دیگری نیز از جمله پروژه انتقال آب خلیج‌فارس در نقاط مختلف کشور در دست اجراست. در واقع با همراهی این سه شرکت پیمانکاری یعنی فکور صنعت، آسفالت طوس و ماشین‌سازی ویژه که تخصص قایل توجهی در حوزه اجرا و احداث دارند، پروژه‌های بزرگی در کشور انجام خواهد شد که بسیاری از آنها در حوزه تولید گندله و کنسانتره سنگ‌آهن است. به این ترتیب تنها در سال جاری نیاز ۵/۱۲ میلیون تنی گندله کشور از طریق همین شرکت‌ها تامین خواهد شد که نشان می‌دهد این سه شرکت با تولید ۵/۱۲ میلیون تن گندله از ۵۴ میلیون تن گندله مورد نیاز کشور، سهم ۳۰ درصدی را در تولید گندله ایفا می‌کنند. آنچه نباید فراموش کرد این است که با مشارکت فام تاکنون حدود ۷۰ کارخانه‌ کنستانتره کشور طراحی و راه‌اندازی شده که نقش جدی در توسعه زنجیره فولاد ایفا کرده است. در حوزه گندله‌سازی نیز حدود ۴۰ درصد از کارخانه‌های کشور توسعه پیدا کرده است. بنابراین بر اساس آنچه گفته شد، می‌توان گفت که با مشارکت شرکت‌های تخصصی و دانش‌بنیان در حوزه مهندسی، اقدامات بسیار خوبی در حوزه بومی‌سازی دانش و تکنولوژی گندله‌سازی انجام شده است که به طور حتم ایران را به دستیابی تولید ۵۵ میلیون تن فولاد نزدیک‌تر خواهد کرد.
* مدیرعامل شرکت مهندسی فکور صنعت تهران