بی‌برنامگی عامل سردرگمی صنعت، بازار و خریدار

گروه صنعت- در کشوری که محدودیت‌های انرژی مانع از توسعه ظرفیت‌های تولید در صنایع مختلف کشور شده و خسارت‌های قابل توجهی را به آنها تحمیل کرده است، بحث حرکت به سمت برقی‌سازی خودروها به میان آمده است. هرچند اکنون شرکت‌های خودروسازی در سراسر جهان به دلیل محبوبیت استفاده از این خودروهای پاک، وارد رقابت تنگاتنگی در این خصوص شده‌اند و هر یک از برنامه‌های خود را برای طراحی و تولید خودروهایی بهتر و با توان پیمایش بیشتر رونمایی می‌کنند، اما چالشی که همواره باعث می‌شود ایران نتواند به سبک و سیاق کشورهای پیشرفته حرکت کند، عدم توجه به زیرساخت‌ها و نامشخص بودن برنامه‌هاست. براساس آنچه کارشناسان می‌گویند، حرکت به سمت استفاده از خودروهای برقی امری مثبت تلقی می‌شود، اما در شرایطی که وزارت صمت در این خصوص کلی‌گویی می‌کند و وزارت نیرو نیز درگیر خاموشی‌های گسترده است و برای شارژ هوشمند آمادگی ندارد، این موضوع همچون آزمون و خطایی است که منفعت زیست محیطی نیز به ارمغان نخواهد آورد.
به تازگی وزیر صمت خبر رونمایی از ۷۰ ایستگاه شارژ خودروهای برقی در تهران را اعلام کرد، براساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده ظاهرا در هفته دولت از این ایستگاه‌ها رونمایی می‌شود. به این ترتیب به نخستین کشوری تبدیل می‌شویم که بدون نوشتن «سند» بالادستی تحول برقی‌سازی را آغاز کردیم. «شوآف» ساخت خودروهای برقی توام با احداث جایگاه شاید بتواند نقش موثری در کم کردن فشارها و هجمه علیه عباس علی‌آبادی به عنوان وزیر صمت داشته باشد، اما در مقابل سردرگمی صنعتی برای فعالان صنایع خودروسازی، بیمه‌گذاران و مشتریان ایجاد خواهد کرد. در همین خصوص کارشناس راهبرد صنعت خودرو در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه رونمایی از ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی‌ تهران چه تاثیری در توسعه حمل‌ونقل پاک دارد، گفت: در دنیا کشوری وجود ندارد که سازمان استاندارد و صنایع خودروسازی آن آمادگی حرکت به سمت برقی‌سازی را نداشته باشد، اما دولت از ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی رونمایی می‌کند. فعالان صنعت خودرو و محققان از خبر رونمایی ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی در تهران متعجب هستند، زیرا بدون ارائه برنامه یا سند بالادستی، وزیر صمت به دنبال رونمایی و معرفی ایستگاه‌های شارژ است. علی میرزایی افزود: باتوجه به تحریم‌ها علیه کشور، وضعیت اقتصادی و صنعتی آماده انجام شیوه آزمون و خطا جهت استفاده از خودروهای برقی نیست. هرچند صنعت خودرو کشور تجربه ناموفق هزینه‌بر مشابه در طرح سی‌ان‌جی را داشته است، دولت نباید این تجربه را برای خودروهای برقی تکرار کند. قطعا حرکت به سمت حمل‌ونقل برقی باید در کشور ایجاد شود، اما ترویج وسایل نقلیه پاک باید مشروط به تعیین بودجه و تعریف استراتژی آن باشد. وی ادامه داد: برنامه‌ای که برای برقی‌سازی در کشور تدوین می‌شود، باید توسط کارشناسان و پژوهشگران نقد شود. متاسفانه عباس علی‌آبادی درخصوص خودروهای برقی و زیرساخت‌های آن «کلی‌گویی» می‌کند. وزیر صمت اعلام کرده است که برای خودروهای برقی تخفیف ویژه ارائه می‌شود، شاید این سوال را از ایشان باید پرسید که این تخفیف چه معنایی دارد و مشمول چه مواردی است؟ اگر این شیوه در استفاده از خودروهای برقی ادامه یابد، هزینه مالی فراوانی به دلیل آزمون و خطای وزیر صمت برای برقی‌سازی در کشور دارد.
وزارت نیرو آماده ارائه «شارژ هوشمند» نیست
میرزایی با اشاره به اینکه وزیر صمت اعلام کرده بود که در ۷۰ نقطه از شهر تهران ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی نصب خواهیم کرد، گفت: آیا محاسباتی برای نصب این ایستگاه انجام شده که بتوان حداکثر استفاده از آن را داشت؟ چرا نقاطی را که ایستگاه‌های شارژ در آن نصب می‌شود اعلام نمی‌کنند؟ ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی دارای ولتاژ بالایی هستند، باتوجه به عدم تدوین استاندارد اگر حادثه‌ای رخ دهد، چه کسی پاسخگو است؟
کارشناس راهبرد صنعت خودرو بیان کرد: احداث ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی زمانی مفید است که «شارژ هوشمند» داشته باشد، باتوجه به خاموشی‌های گسترده در کشور، وزارت نیرو آماده ارائه «شارژ هوشمند» نیست. شارژ هوشمند یعنی در زمان‌های پیک مصرف قیمت برق برای شارژ خودروها گران‌تر محاسبه شود. اجرای این موضوع نیز نیازمند برنامه‌ریزی کامل و جامع است که متاسفانه تاکنون در کشور انجام نشده است. در کشورهای توسعه‌یافته یا در حال توسعه، تمام جزئیات استفاده از خودروهای برقی توسط دولت به شکل یک برنامه ارائه‌شده و صاحب‌نظران آن را نقد می‌کنند، همان‌طور که پیشتر اشاره کردیم این موضوع در کشور انجام نشده است.
لزوم به‌روز‌رسانی نرم‌افزارهای بسیار پیچیده
میرزایی در پاسخ به این سوال که اگر از خودروهای برقی وارداتی در ناوگان حمل‌ونقل عمومی تهران استفاده شود، مالک خودرو یا شبکه تامین خدمات آن با چه چالش‌هایی مواجه می‌شوند، اظهار کرد: خودروهای برقی دارای نرم‌افزارهای بسیار پیچیده هستند. بنابراین پس از مدتی استفاده از خودروهای برقی، باید این نرم‌افزارها به‌روز‌رسانی شوند. اگر فرض کنیم خودروهای برقی چینی برای ناوگان تاکسیرانی شهر تهران به کشور وارد شوند، یعنی فقط چینی‌ها می‌توانند نرم‌افزار این خودروها را به‌روزرسانی کنند. از متولیان و مسوولان صنعت خودرو باید این سوال را پرسید، آیا این موضوع وجهه امنیتی برای حمل‌ونقل پایتخت ندارد؟ معتقدم فرد تصمیم‌گیر برای خودروهای برقی باید در وزارت‌های صمت و نیرو فعال باشد.
وی افزود: تکامل حمل‌ونقل برقی جهانی، این صنعت را بسیار هیجان‌انگیز کرده است، ولی مطالعه دقیقی قبل از اجرای آن یک ضرورت اقتصادی، اجتماعی و ملی است. ایران نیاز به یک برنامه اقتصادی و اجتماعی مدون برای ایجاد یک مشارکت درازمدت در داخل کشور و زنجیره تامین جهانی برای دستیابی به سیستم حمل‌ونقل پاک در کوتاه‌‌ترین زمان را دارد تا از پایین آوردن هزینه‌های سلامت با کاهش آلودگی هوای محلی در کشور بهره ببرد. در غیر این صورت بی‌برنامگی باعث سردرگمی صنعت، بازار، خریدار و صنعت‌گر خواهد شد و منفعت زیست محیطی به ارمغان نخواهد آورد. متاسفانه تاکنون هیچ برنامه درازمدت نقد‌شده برای تغییر و مدیریت ریسک تغییر در کشور ارائه نشده است.
نیازمند تفکر و برنامه‌ریزی به‌موقع هستیم
کارشناس راهبرد صنعت خودرو در پاسخ به این سوال که چه راهکاری برای حل معضلات برقی‌سازی در کشور به متولیان صنعت خودرو ارائه می‌دهید، گفت: شاید نیاز است که مطالعه دقیق منابع منتشر شده و تجربیات کشورهای پیشرو در این زمینه توسط سیاستگذاران صنعتی و تولیدکنندگان انجام شود. معتقدم احتمال روبه‌رو شدن کشور با چهار ابرچالش اقتصادی، هزینه بهسازی زیرساخت‌ها، نبود برنامه برای مشارکت اقتصادی ملی و بین‌المللی برای ایجاد تامین پایدار قابل اعتماد، سیاست‌های فعلی و مالی انرژی و عدم تسریع در تولید انرژی سبز و فقدان دیدگاه بلند‌مدت برای توسعه صنایع مرتبط با هدف کاهش آلایندگی بدون تاثیر مالی نامطلوب جهت گسترش حمل‌ونقل برقی دور از انتظار نیست. برای حل این چالش‌ها، نیازمند تفکر و برنامه‌ریزی به‌موقع از سیاستگذاری کلان تا اجرا در سراسر کشور هستیم. میرزایی همچنین اظهار کرد: عوامل متعددی در فقدان چشم‌انداز بلندمدت در صنعت خودروی ایران نقش داشته است که منجر به عقب‌ماندگی در نوآوری و رقابت در مقایسه با کشورهای دیگر مانند اتحادیه اروپا و چین شده است. آینده صنعت خودروی ایران نیز غیرقابل پیش‌‌بینی بوده و در معرض عوامل ناشناخته مختلفی است. تجزیه و تحلیل انواع متغیرهای مهم هنگام تبیین سیاست‌‌های حمل‌ونقل برقی در سطح ملی بسیار مهم است. داشتن چشم‌‌انداز روشن برای جلب حمایت و ایجاد حس هدف در مورد سیاست‌های حمل‌ونقل با فناوری‌های جدید از جمله برقی‌سازی بسیار مهم است.
باید ظرفیت‌مان را از دانشگاه به صنعت بکشانیم
در این خصوص اما وزیر صنعت، معدن و تجارت با بیان اینکه یکی از چالش‌ها در دنیا برای جایگزین کردن خودروهای برقی به‌ جای خودروهای بنزینی بحث ذخیره‌سازی انرژی است، تاکید کرد که با توجه به ظرفیت و دانش کشورمان در مورد خودروهای برقی، باید آن را از دانشگاه به سمت صنعت حرکت دهیم.
عباس علی‌آبادی اظهار کرد: چالشی که در دنیا تاکنون وجود داشته و موضوع جایگزینی خودروهای برقی به جای خودروهای بنزینی را به تعویق انداخته، بحث ذخیره‌ انرژی است.
وزیر صنعت، معدن و تجارت ضمن یادآوری اینکه اولین خودروهای تاریخ برقی بودند، گفت: در دهه ۳۰ میلادی، کمپانی فورد بیش از ۳۰ هزار خودروی برقی تولید کرد، اما آن زمان باتری‌های اسیدی مورد استفاده قرار می‌گرفتند که سنگین بودند و مشکلاتی را به همراه داشتند؛ بنابراین به‌ مرور خودروهای بنزینی و مصرف‌کننده سوخت‌های فسیلی جایگزین شدند، اما اکنون دنیا به جایی رسیده که برای کنترل شدت انرژی، راهکار اساسی برقی شدن خودروها را در پیش گرفته است. البته ممکن است در بحث ذخیره‌سازی انرژی به یک راهکار ثابت و دائمی نرسیده باشند. به طور مثال باتری‌های لیتیومی یا حتی اقتصاد هیدروژنی (استفاده از ذخیره‌سازهای هیدروژنی) مطرح یا بحث هیبرید در میان باشد.
نزدیک شدن فاصله فناوری در خودروهای برقی به نوآوری
عباس علی‌آبادی با بیان اینکه ما به درک مناسبی از این موضوع رسیده‌ایم و در حال حاضر چند نمونه خودروی برقی تولید داخل و مهم‌تر از آن، طراحی داخل داریم، اظهار کرد: این نشان می‌دهد که ظرفیت و دانش کشور در این زمینه، ذی‌قیمت است. در یک پیچ تاریخی هستیم. اگر ما سال‌ها تلاش کنیم و با توجه به اینکه دنیا نیز در تلاش است، نزدیک کردن فاصله فناوری به نوآوری در موضوع خودروهای بنزینی در مقایسه با خودروهای برقی زمان بسیار بیشتری از ما خواهد گرفت.
مقام عالی وزارت صمت خاطرنشان کرد: در بخش خودروهای برقی به نسبت خودروهایی با سوخت فسیلی، فاصله کمتری داریم (البته اگر اجازه ندهیم که این فاصله زیاد شود)؛ باید هر چه زودتر وارد توسعه حوزه خودروهای برقی شویم؛ اگر بنا باشد که تنها این دانش در دانشگاه‌ها تدریس شود، بی‌فایده‌ است، اما اگر به سمت صنعت حرکت کند، توسعه فناوری شکل می‌گیرد. ضمن اینکه باید بازار آن ایجاد شود تا از دنیا فاصله بگیریم.
راندمان بالاتر با قابلیت فرآیند برگشت‌ انرژی
علی‌آبادی متذکر شد: از سوی دیگر در خودروهای برقی، فرآیند برگشت انرژی را نیز خواهیم داشت، به طور مثال اگر با یک خودروی بنزینی از شیبی بالا رویم، باک بنزین خالی خواهد شد و برگشتی نخواهد داشت، اما در خودروهای برقی، در بازگشت از شیب، طبق قوانین فیزیکی (برگشت به نقطه اول، با توجه به رخداد فرآیند بازگشت‌پذیر)، مقدار زیادی از برق مورد نیاز مجدد تولید و ذخیره می‌شود، بنابراین این خودروها اقتصادی‌تر هستند، ضمن اینکه می‌توان از این سوخت‌ها (بنزین و گازوییل) در نیروگاه‌ها بهره گرفت و راندمان بالاتری داشت.
وزیر صمت ادامه داد: کاهش مصرف سوخت، بهبود راندمان، تاثیرات زیست‌محیطی و… همه و همه به ما می‌گوید که با توجه به توسعه فناوری و توجه به اینکه امکان برقی‌سازی خودروها به لحاظ دانش و حتی تولید باتری‌ها در داخل کشور وجود دارد، بهتر است که بهره کافی را از این ظرفیت ببریم. وی تاکید کرد: این سیاست در وزارت صمت در دستور کار قرار گرفته و امیدوار هستیم که موفق باشیم، البته موفقیت در این بخش نیز نیازمند اراده همگانی است. همه مردم و آحاد جامعه، مجلس و دولت نیز باید در این راستا کمک کنند.