بیکاری ۵/۵ میلیون فارغ‌التحصیل دانشگاهی

با گذشت سه سال و اندی از فعالیت دولت تدبیر و امید، گزارش‌های متفاوتی از وضعیت بازار کار کشور ارائه شده و برخی مقامات دولت تدبیر به‌صورت رسمی در این باره اعلام نظر کرده و نسبت به بحران بیکاری هشدار داده‌اند. همچنین آمار و ارقام متفاوتی از سوی آنها اعلام شده است.
پس از گزارش اخیر موسسه پژوهش‌های بازرگانی که از تجمع ۵/۵ میلیونی فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها پشت دروازه‌های بازار کار خبر داده بود، وزیر علوم هم روایتی از پنج میلیون دانشگاهی بیکار داشت تا زنگ خطر رسیدن شمار بیکاران به ۱۰میلیون نفر تا ۱۴۰۰ به صدا درآید.
رییس‌جمهور نیز در چند مرحله بیکاری را مشکل بزرگ پیش روی دولت خوانده و اشتغالزایی را از خواسته‌های اصلی مردم دانسته است. وی همچنین بیکاری را «ام‌المفاسد» خوانده و جهانگیری، معاون اول وی نیز بارها بیان کرد که وضع اشتغال به‌عنوان یک شاخص، به درجه هشدار در ایران رسیده است.
در حال حاضر بیکاری در ایران یکی از پُرچالش‌ترین مسایل کشور در بخش داخلی است و دولت‌ها در سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند برای خروج از وضعیت نامناسب اشتغال جویندگان شغل، چاره‌ای بیندیشند. طرح‌های فراوانی از پرداخت وام‌های خوداشتغالی، اجرای طرح بنگاه‌های کوچک زودبازده، مشاغل خانگی و مباحثی از این دست نیز با صرف میلیاردها تومان از منابع بانکی به اجرا گذاشته شد اما حاصل آن گسترش معضل بیکاری در کشور و وجود چند میلیون بیکار است.
تا دو دهه قبل اگر در خانواده‌ها بیکاری وجود داشت، دست‌کم دیپلم داشتند و می‌توانستند در رشته‌های مختلف شغلی مشغول کار شوند‌ اما حالا شرایط عوض شده و کشور با کارجویانی مواجه است که چندین سال و حتی تا مقطع دکترا در دانشگاه‌ها درس خوانده‌اند و در جست‌وجوی شغل به سر می‌برند که بسیاری از کارشناسان اقتصادی علت این موضوع را عدم مهارت فارغ‌التحصیلان می‌دانند.
در حال حاضر اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاهی تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین دغدغه خانواده‌های ایرانی شده که دلیل آن عدم تناسب آموخته‌های دانشگاهیان با نیازهای بازار کار است. متاسفانه دولت در زمینه مهارت‌آموزی فارغ‌التحصیلان اقدامی نکرده و صرفا مهارت‌آموزی در حد برگزاری همایش‌ها و اظهارنظر مورد توجه قرار گرفته است.
با وجود چنین شرایطی در بیکاری، دولت تدبیر و امید امیدوار بود با استفاده از بسته‌های «تکاپو» و «حرکت» بتواند علاوه بر به حرکت در‌آوردن چرخ‌های اقتصاد، رونقی در بازار کار کشور ایجاد کند، همچنین بتواند با راه‌اندازی ظرفیت‌های خالی بنگاه‌ها، استفاده از سرمایه‌های خارجی و داخلی در خدمت تولید، افزایش بهره‌وری و تقویت نقدینگی و سرمایه در گردش بنگاه‌ها، تغییرات مثبتی را در بازار کار کشور رقم بزند‌ اما شواهد حاکی از این است که طرح‌های اشتغالزایی دولت موفقیت‌آمیز نبوده و در حال حاضر بیکاری در مرز هشدار قرار دارد.
ربیعی: اگر کاری نکنیم بیکاران ۱۰ میلیون نفر می‌شوند
علاوه بر رییس‌جمهور، وزیر کشور و مشاور اقتصادی رییس‌جمهور، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم پیشتر با بیان «اگر کاری نکنیم در افق ۱۴۰۰ تعداد بیکاران به ۱۰ میلیون نفر می‌رسد و این عدد خوبی نیست و بسیار خطرناک است»، گفته بود: عمده واجدان شرایط کار، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی‌اند.
علی ربیعی با بیان اینکه ۹۶ درصد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی نیز فاقد هرگونه مهارتی جهت اشتغال هستند، گفت: حدود ۴‌درصد از فارغ‌التحصیلان کشور متناسب با بازار کار تحصیلات کسب کرده‌اند.
۸/۴ میلیون ایرانی بیکارند
در کنار پیش‌بینی‌های ربیعی برای اوضاع نامناسب بازار کار، نتایج بررسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نیز از وضعیت بحرانی بیکاری خبر می‌دهد. چندی پیش بود که کاظم جلالی، رییس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی از بیکاری ۱۱ میلیون نفری در صورت عدم‌تحقق برنامه‌ها تا سال ۱۴۰۰ خبر داد.
به گزارش تسنیم نماینده مردم تهران در مجلس در ادامه تصریح کرد: نرخ بیکاری سال ۹۴ از سوی دولت ۱۱ درصد عنوان شده که اگر این میزان را بپذیریم نشان می‌دهد وضعیت اشتغال گروه‌های سنی، جنسی و تحصیلی مختلف در حوزه بیکاری خوب نیست.
وی بر اساس گزارش جدید و رسمی مرکز پژوهش‌های مجلس ادامه داد: همچنین در سال ۹۴، دو میلیون و ۷۰۰ هزار بیکار داریم که با احتساب شاغلان ناقص این میزان به چهار میلیون و ۸۰۰ هزار نفر و با احتساب جمعیت فعال دلسرد از اشتغال این میزان به ۷ میلیون نفر می‌رسد که رقم فوق تا سال ۱۴۰۰ به ۱۱ میلیون بیکار خواهد رسید که باید توجه داشت تبعات بیکاری صرفا اقتصادی نبوده و بحران‌های زیادی مثل طلاق و اعتیاد را به‌دنبال دارد و باید به این موضوع توجه ویژه‌ای شود.مجید قاسمی، اقتصاددان برجسته کشور روز گذشته در چهارمین همایش «پیشرفت و توسعه علمی کشور» با محوریت «اشتغال و کارآفرینی فارغ‌التحصیلان» به موضوع کارآفرینی و اشتغال فارغ‌التحصیلان پرداخت و گفت: طبق اعلام مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری سه‌ماهه اول سال ۹۵ برابر ۲/۱۲ درصد است به این ترتیب جمعیت شاغل ما ثابت است و از سال ۹۱ به بعد رشد نداشته‌ایم.
قاسمی با اشاره به نرخ بیکاری تحصیلکرده‌های دانشگاهی نیز گفت: به‌گفته وزیر تعاون، نرخ بیکاری تحصیلکرده‌های دانشگاهی در بعضی از شهرهای کشور به ۴۰ درصد هم می‌رسد.
از امسال یک‌میلیون فارغ‌التحصیل بیکار خواهیم داشت
علاوه بر این نیز محمد فرهادی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در اظهاراتی جدید در خصوص بحران بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها هشدار داد.فرهادی با بیان «در کشور تعداد دانشجو و دانشگاه بسیار زیاد است که باید در این زمینه حد و حدود را حفظ کنیم»، افزود: در حال حاضر بیش از دو هزار و ۸۸۰ واحد آموزش عالی در کشور داریم که قریب به پنج میلیون دانشجو در این واحدها در حال تحصیل هستند.
فرهادی با اشاره به هشدارهای رییس‌جمهور مبنی بر ورود بیکاران جدید به جامعه گفت: همان‌گونه که رییس‌جمهور اعلام کرد از امسال یک میلیون فارغ‌التحصیل بیکار خواهیم داشت که برای این مساله باید فکری شود و البته مسیر گذر از این موضوع دستیابی به رشد هشت درصدی در اقتصاد است که طبق برنامه‌ها امسال باید پنج درصد از این رشد اقتصادی محقق شود.
پیشتر موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی هم گزارش هشدارآمیزی از تشدید بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی منتشر و ضمن اعلام اینکه در سال‌های اخیر اشتغالزایی در مردان از نوع شغل جدید نبوده، نرخ بیکاری بلندمدت فارغ‌التحصیلان را ۲/۴۹ درصد اعلام کرد.
در این گزارش تصریح شده بود که ۵/۵ میلیون فارغ‌التحصیل دانشگاهی پشت دروازه‌های بازار کار تجمع کرده‌اند که طی سال‌های آتی باید شغل پیدا کنند.
جلوی بیکار شدن شاغلان را بگیرید
معاون خانه صنعت، معدن و تجارت ایران نیز با انتقاد از نحوه محاسبه شاغلان در ایران که طبق تعریف سازمان جهانی کار تعیین می‌شود، گفت: بسیاری از کشورها با محاسبه تعداد شاغلان بر‌اساس تعریف این سازمان مشکل دارند چرا که این تعریف خاص کشورهای جهان اول است که به دنبال یک ساعت اشتغال در هفته، معیشت آنها تا حدودی تامین می‌شود.
بیژن پناهی‌زاده با بیان اینکه محاسبه بیکاری و اشتغال بر اساس تعریف «یک ساعت کار در هفته»‌ با واقعیت جامعه ما همخوانی ندارد، اظهار کرد: با این تعریف نمی‌توانیم فردی را شاغل تلقی کنیم که با هفته‌ای یک ساعت کار بتواند امورات خود را بگذراند. اکثرا در کشور ما با روزی هشت ساعت کار در یک روز هم نمی‌توانند درآمد لازم را برای پرداخت هزینه‌های زندگی خود را تامین کنند. در واقع باید به مسوولان گفت اشتغال جدید پیشکش، جلوی بیکار شدن شاغلان را بگیرید.
وی با طرح این سوال که آیا از نظر مسوولان دولت با یک‌ساعت کار در هفته، معیشت فرد در کشور ما تامین می‌شود؟ افزود: بسیاری از فعالیت‌های واسطه‌گری، دلالی و دستفروشی که ماهیتا شغل محسوب نمی‌شوند و صرفا به این دلیل که یک کسب درآمد است، در آمار ارائه‌شده اشتغال کشور، شغل محسوب شده‌اند.
پناهی زاده به ایسنا تصریح کرد: مبنای محاسبات و استخراج آمار در کشورها بر اساس آیتم‌های خاصی است که قطعا معیارها توسط کشورها قابل تغییر خواهد بود و می‌توان بر اساس مدل خاصی جهت محاسبه اشتغال، آمار موردنظر را تهیه کرد اما این آمار اگر با مدل دیگری مثل اشتغال واقعی و پایدار محاسبه شود، خروجی آن زمین تا آسمان فرق خواهد کرد.
وی عنوان کرد: طبق آمار ارائه شده، دولت یازدهم در هر ماه حدود ۶۳ هزار شغل ایجاد کرده است، آیا این مشاغل پایدار هستند. چرا این وزارتخانه آمار شفافی از شغل‌های ایجادشده در حوزه‌های صنعتی، معدنی، کشاورزی، خدماتی و… اعلام نمی‌کند. چرا آماری بر اساس تفکیک استان‌ها بیان نمی‌شود.
معاون خانه صنعت، معدن و تجارت ایران با اشاره به دو مورد از بندهای تعریف اشتغال در سازمان بین المللی کار گفت: جویندگان کار در این تعریف بیکار محسوب می‌شوند اما انحراف از این تعریف در ایران موجب شده است که دانشجویان در گروه جویندگان کار محسوب نشوند و انحراف دیگر این است که خانم‌ها به عنوان نیمی از جامعه، سهم بالایی از فارغ‌التحصیلان هستند که در زمره بیکاران احتمالا محسوب نشده‌اند و احتساب این بخش از جمعیت رقم بیکاران را به طور وحشتناکی بالا می‌برد.
پناهی زاده، محاسبه شغل بر اساس صدور مجوزها یا تصویب وام در کارگروه‌ها را نوعی تناقض دانست و اظهار کرد: البته قبول داریم که قسمت اعظم ریشه مشکلات فعلی و اقتصادی کشور مربوط به دولت گذشته است اما مردم از این دولت انتظار کار، رونق اقتصادی و اطلاع رسانی بر اساس واقعیت‌های کشور را دارند نه وعده یا دادن آماری که بر اساس مدل و داده‌های خاص تهیه شود.
با توجه به هشدارهای مختلف مسوولان وکارشناسان و اظهارات جدید وزیر علوم مبنی بر ورود سالانه یک‌میلیون فارغ التحصیل بیکار به جامعه می‌توان نتیجه گرفت با وجود پنج میلیون دانشجو در حال تحصیل، در پنج‌ساله آینده حداقل پنج میلیون بیکار به صف بیکاران افزوده می‌شود و با توجه به اینکه در حال حاضر حدود پنج تا شش میلیون بیکار در جامعه داریم با جمعیت بیش از ۱۰ میلیونی بیکار روبه‌رو خواهیم بود که نیازمند برنامه‌ریزی جدی دولت و کنارگذاشتن رویه بی‌خیالی موجود است.