تاثیر تحولات انگلیس بر منافع ایران

پیرمحمد ملازهی*

جانسون قبل از انتخابش به عنوان نخست‌وزیر انگلستان مورد حمایت ترامپ بوده تا حدی که رییس‌جمهور آمریکا تلاش کرد جانسون برگزیده شود. از این رو انتظار می‌رود نخست‌وزیر انگلیس سیاستی را در مورد برجام به‌کار ‌گیرد که بسیار نزدیک به واشنگتن باشد. در این میان صحبت از خروج انگلیس از برجام مطرح است منتها راب وزیر خارجه این کشور اعلام کرده که قرار نیست تصمیم عجولانه در مورد ایران بگیریم. با توجه به این اظهارات به نظر می‌آید ضمن اینکه دولت جدید انگلیس هماهنگ‌تر با آمریکا خواهد بود اما منافع انگلیس را دولتمردان این کشور در نظر خواهند گرفت لذا این‌گونه نیست که صد‌درصد به عنوان عامل آمریکا عمل کنند. منتها حقیقت این است که در مورد برجام وضعیتی که در خلیج‌فارس به وجود آمد و توقیف کشتی انگلیسی که توسط سپاه پاسداران صورت گرفت شرایط را در کل تغییر داد به این معنا که اکنون بحث بر سر این است که کشورهای اروپایی هرچند که نمی‌خواهند زیر سلطه آمریکا کار کنند ولی نیروی دریایی آلمان، انگلیس و دانمارک توافق کردند کشتی‌های نفتکش و تجاری خود را اسکورت نظامی کنند. این موضوع نشان از استقلال عمل اروپا در برابر آمریکا دارد اما حرکت‌شان باز هم در راستای منافع آمریکاست زیرا واشنگتن نیز دنبال آن است که یک جریان بین‌المللی در خلیج‌فارس ایجاد و نیروی نظامی پیاده کند و این نیرو کنترل تنگه هرمز و باب‌المندب را درست بگیرد که اگر این اتفاق بیفتد چیزی شبیه جنگ نفتکش‌ها در جنگ ایران و عراق پیش می‌آید‌‌ و این اقدام به ضرر حاکمیت ایران در خلیج‌فارس و تنگه هرمز است و حتی احتمال درگیری نظامی هم وجود دارد‌. با توجه به وضعیت کنونی انگلیس‌، تغییر دولت آن و نزدیک شدن سیاست این کشور به آمریکا به نظر می‌رسد دولتمردان بریتانیا در مجموع به نفع ایران عمل نمی‌کنند و در مقابل سیاست‌های انگلیس و آمریکا هماهنگ‌تر خواهد شد به اضافه اینکه کشورهای اروپایی دیگر هم مثل فرانسه، آلمان و دانمارک که تجارت دریایی می‌کنند به موازات آمریکا حرکت نظامی انجام می‌دهند که این حرکت به ضرر ایران است. اما در ارتباط با کشتی انگلیسی دیدگاه متفاوتی در ایران مطرح شد. یک‌بار گفته شد که کشتی انگلیسی‌ به کشتی ماهیگیری برخورد کرده و در حال فرار توقیف شده اما بار دیگر هم گفته شد که این کشتی انگلیسی خلاف مقررات عمل کرده و وارد آب‌های ایران شده‌ است. واقعیت آن است که تشتت آرا در این مورد وجود دارد البته آنچه که وزارت خارجه ایران در شکایتش به شورای امنیت مطرح کرده این بود که این کشتی با کشتی ماهیگیری برخورد داشته البته این موضوع را کسانی که در کشتی بودند رد کردند. با این وجود اگر تحقیق منصفانه امکان‌پذیر باشد و بررسی کنند که اصل موضوع چه بوده به نظر می‌آید ایران باید سیاستش را یک جهت کند یعنی در واقع نیروهای نظامی‌، بخش سیاسی و دولت همه باید به یک جمع‌بندی برسند که از طریق مذاکره چگونه می‌شود این مشکل را حل کرد چون انگلیسی‌ها کشتی ایرانی را توقیف کرده و اقدام مقابله‌به‌مثلی هم از جانب ایران صورت گرفت که علی لاریجانی نیز به این موضوع اذعان داشت. به نظر می‌آید در این زمینه نباید ایران وارد می‌شد. مقابله‌به‌مثل کردن به لحاظ حقوقی و نه احساسی و سیاسی مسائل را پیچیده‌تر می‌کند.

اکنون مشکل به سمت حادشدن و برخورد نظامی می‌رود لذا مصلحت ایران این است که یک راه‌حل سیاسی پیدا کند‌. روحانی آزاد‌سازی دو کشتی را به عنوان راه‌حل مطرح کرد اما این موضوعی نیست که انگلیس زیربار برود. باید رفت دنبال اینکه از طریق کشورهای واسطه راهی سیاسی برای پایان دادن به این مساله پیدا کرد بدون اینکه یکی از این دوطرف خود را برنده یا بازنده بدانند. اگر هم چنین فضایی را بشود ایجاد کرد راه‌حل سیاسی وجود دارد چون نه ایران می‌خواهد وارد جنگ شود نه انگلیس و اگر جنگی پیش آید همه کشورهای منطقه را در‌بر می‌گیرد و منافع کلی آن به جیب دیگران می‌رود و چیزی عاید ایران نخواهد شد. باید تاکید کرد که ایران به راه دیپلماسی خود ادامه دهد و از افزایش تنش جلوگیری کند ولی اینکه چطور‌ می‌شود این‌کار را انجام داد خیلی سخت است چون تحولات انگلیس به نفع ایران نخواهد بود.

* کارشناس علوم سیاسی