تاراج تاریخ

خبرها حاکی از آن است که حراج کریستی در لندن ۳ اثر باستانی قاچاق شده از ایران را در تاریخ هشتم دسامبر به حراج گذاشته است. اشیای تاریخی و باستانی کشورمان به راحتی در حراجی‌های دنیا فروخته می‌شوند و هیچ نهادی اعتراضی درخور و مناسب این اتفاقات، نمی‌کند. بسیاری از فعالان میراث فرهنگی می‌گویند که از مدت‌ها پیش به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اعتراض کرده‌اند اما این وزارتخانه واکنشی نشان نداده است. برگ زرین دیگری برای دوران وزارت عزت‌الله ضرغامی اینکه اشیای باستانی به راحتی به فروش می‌رسند و اعتراضی صورت نمی‌گیرد.
حراج کریستی لندن ۲ پلاک زرین گاو بالدار هخامنشی متعلق به دوران اردشیر دوم هخامنشی را به همراه یک ریتون متعلق به هزاره اول قبل از میلاد و یک پلاک پلنگ طلایی متعلق به دوره اشکانی به حراج گذاشت. پلاک‌های زرین گاو و انسان بالدار هخامنشی فروخته شده و حراج کریستی نیز حاضر به اعلام نام خریدار و فروشنده این اشیا نیست. ۲ پلاک گاو بالدار که یکی از آنها با سر انسان و کاملا سالم است و دیگری با شکستگی بخشی از اجزای این اثر باستانی فروخته شده، به‌ترتیب به قیمت یک‌ میلیون و ۹۰۰ هزار پوند و بیش از یک‌ میلیون و ۶۵۰ هزار پوند در حراج کریستی لندن به فروش رسیده است. به این‌ ترتیب دو پلاک زرین گاو بالدار هخامنشی که یکی از آنها گاو بالدار با سر انسان است، در این حراج به قیمت حدود سه میلیون و ۵۵۰ هزار پوند انگلیس یعنی بیش از ۱۴۴ میلیارد و ۱۳۰ میلیون تومان فروخته شده است. این در حالی است که به تازگی قطعنامه استرداد اموال فرهنگی به مبدا در سازمان ملل تصویب شده است. اما این قطعنامه عطف به ماسبق نشده است. بسیاری از آثار باستانی ایران ۱۵۰ سال گذشته از کشور خارج شده‌اند و مجید تخت روانچی، نماینده ایران در سازمان ملل درخواست کرده است که آثار تاریخی که بیش از ۵۰ سال از انتقال آنها می‌گذرد نیز مشمول این قطعنامه شوند. با توجه به اتفاقاتی که برای اشیای عتیقه ارزشمند و تاریخی ایران در سطح جهانی رخ می‌دهد و حراجی‌هایی که به راحتی این اشیا را به فروش می‌گذارند، ایران اعتراضی به حق داشته است اما مشکل اینجاست که اعتراضات کشورمان تحت تاثیر مناسبات بین‌المللی قرار گرفته و تاثیری ندارد.
اشیاء تاریخی همدان در حراج
گاوهای بالدار زرین هخامنشی که در چند روز گذشته توسط حراج کریستی لندن به فروش رفته براساس اعلام این حراجی از حفاری‌های سال ۱۹۲۰ در همدان به ‌دست آمده و پس از آن به دارایی‌های مجموعه موریس ویدال نیویورک در سال ۱۹۴۸ افزوده شده است. این اشیا پیش‌تر در سال‌ ۱۹۴۸ همراه دیگر آثار تاریخی ایران و برخی مجموعه‌های موزه لوور و مجموعه‌های خصوصی در موزه سرنوشی در پاریس به نمایش گذاشته شده بود.
تصاویر این دو اثر زرین که به‌تازگی در لندن به حراج گذاشته‌شده در کتاب آثار تاریخی همدان در سال ۱۳۳۲ انتشار یافته و همچنین در سال ۱۹۵۷ مجله مطالعات خاورمیانه در مطلبی با عنوان «جواهرات هخامنشی در موسسه شرقی» تصاویر و توضیحات مربوط به هر دو پلاک را منتشر کرده است. در خبرها آمده است، فعالانی که بازار فروش اشیای باستانی در کشورهای دیگر را رصد می‌کنند خبر داده‌اند که از مدت‌ها قبل موضوع فروش این دو اثر زرین هخامنشی در حراج کریستی را به اطلاع وزارت میراث فرهنگی رسانده بودند اما هیچ اقدامی برای جلوگیری از این حراج و تلاش برای بازگرداندن این دو اثر هخامنشی به ایران صورت نگرفته است.
محدودیت‌های خرید
حراج کریستی اعلام کرده این آثار را از خارج از انگلستان برای فروش آورده و به‌دلیل تحریم‌های آمریکا در خرید «آثار صنایع‌دستی متعارف» از قبیل فرش، منسوجات، اشیای تزیینی و ابزار علمی ایران، امکان فروش گاوهای بالدار هخامنشی به افراد آمریکایی وجود ندارد.به گزارش ایسنا افراد غیرآمریکایی که مایل به خرید این آثار و ورود آنها به ایالات‌متحده آمریکا هستند نیز باید برای دریافت مجوز اوفک درخواست می‌دادند که این درخواست‌ ماه‌ها طول می‌کشد.
حراج کریستی همچنین یک ریتون سفالی ایران با نقش گاو را از کلکسیون خانواده جیان کارلو گیابو ایتالیایی که تخمین زده می‌شود متعلق به اوایل هزاره اول قبل از میلاد مسیح است و ۱۹ سانتیمتر ارتفاع دارد، با قدمت حدود سه هزار سال و با قیمت حدود ۱۸ هزار پوند انگلیس معادل ۷۳۰ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان به حراج گذاشت. در مشخصات این اثر از فردی به نام رفیع سلیمانی نام برده شده است که احتمال می‌رود ریتون سفالی را در اختیار دکتر گیابو قرار داده باشد.
اثر دیگری که حراجی کریستی چکش حراج خود را بر سر آن فرود آورد، یک پلنگ زرین متعلق به دوره اشکانی است که متعلق به مجموعه آثار پرنسلی است. تاریخ‌گذاری این اثر که آناتومی بدن آن بیشتر به یوزپلنگ شباهت دارد به قرن اول هجری بازمی‌گردد که حراج کریستی آن را به سقف قیمتی ۷۴ هزار و ۵۰۰ پوند، یعنی بیش از سه میلیارد تومان برای فروش گذاشت.
دادگاه همیشه به نفع ما رای نمی‌دهد
مدیرکل موزه‌ها مدعی است که دولت همواره از طریق سفارت‌ها فروش غیرقانونی اشیای عتیقه ایران در حراجی‌های دنیا را پیگیری می‌کند اما گاهی اوقات موفق به بازگرداندن اشیای تاریخی ایران نمی‌شود و دادگاه به ضرر ایران رای صادر می‌کند. کارگر در رابطه با اشیایی که از طریق قاچاق از کشور خارج شده و در حراجی‌هایی مانند حراجی لندن به فروش می‌رسند، به «جهان‌صنعت» گفت: در رابطه با اشیایی که قاچاقچیان از کشور خارج کرده و در حراجی‌های دیگر کشورها به فروش می‌رسانند نیز همواره پیگیر هستیم.
هرزمان و هر کجا که اشیای ایران غیرقانونی در حراجی‌ها به فروش برسند، پیگیری می‌کنیم.
مدیرکل موزه‌ها افزود: همواره از طریق سفارت‌ها خروج اشیای ارزشمند ایران و فروش غیرقانونی آنها را پیگیری می‌کنیم. در برخی موارد می‌توانیم در دادگاه رای مثبت گرفته و اشیای ارزشمند و فرهنگی کشور را بازگردانیم و در برخی موارد نمی‌توانیم. بر اساس قانون باید ثابت کنیم که فروش این اشیا خلاف قانون بوده و به صورت غیرقانونی از کشور خارج شده‌اند.