تاوان زیبایی شهر

شهرداری تهران سال‌هاست به دنبال زیبایی ظاهری شهر تهران است. به همین دلیل به دنبال ساماندهی کودکان کار خیابانی و متکدیان است. این در حالی است که برخی کارشناسان بر این عقیده هستند برای رفع آسیب‌های اجتماعی ابتدا باید به صورت علمی و عملی آسیب‌ها را شناسایی کرد و این امر نیز مستلزم وجود برنامه‌های مناسب، تعامل صحیح و مناسب بین سازمان‌های متعدد است. از طرفی آسیب‌های اجتماعی معلول یک علت هستند که باید به صورت ریشه‌ای آنها را رفع تا بتوان آسیب‌های اجتماعی را برطرف کرد. همان‌طور که در گذشته شاهد بودیم طرح‌های ضربتی و فوریتی اگرچه به صورت مقطعی می‌تواند اثرگذار باشد، اما در درازمدت نه‌تنها باعث از بین رفتن آن آسیب نمی‌شود، بلکه ممکن است باعث افزایش آن آسیب‌ها نیز شود. شهردار در دوره جدید مدیریت شهری، قصد دارد با راه‌اندازی قرارگاه اجتماعی طی یک دوره شش‌ماهه با هم‌افزایی بین دستگاه‌ها چهره شهر را از آسیب‌های اجتماعی چون کودکان کار، متکدیان و معتادان متجاهر منزه و پاک کند.
همچنین محسن منصوری استاندار تهران نیز در این راستا اعلام کرده؛ بخشی از اقدامات در قرارگاه اجتماعی، جهادی و فوری است و قصد دارند در کمترین زمان ممکن، این اقدامات شکل بگیرد و عزم همه دستگاه‌ها بر این است که انشاءالله در کمتر از شش ماه سیمای استان تهران با اولویت شهر تهران از بعضی از معضلات مانند کودکان کار و خیابان، متکدیان و معتادان متجاهر که منجر به آزرده شدن خاطر مردم می‌شوند پاک شود.
زیبایی دغدغه شهردار تهران
در همین راستا امین شاهرخی، مدیرکل سازمان بهزیستی استان تهران دیروز درباره اجرای طرح‌های ضربتی برای رفع آسیب‌های اجتماعی گفت: دکتر زاکانی برای این موضوع با بهزیستی نیز مشورت کرده‌اند. دغدغه شهردار تهران این است که چهره شهر زیبا باشد طبیعی است که هر شهرداری نیز چنین تفکر و اندیشه‌ای داشته باشد جای تقدیر دارد.
وی با بیان اینکه شهردار تهران در این خصوص دغدغه‌مند است، ادامه داد: این موضوع قابل تقدیر است و شهرداری با تمام وسعت کاری که دارد یکی از دغدغه‌هایش موضوع کودکان کار است و این یک فرصت مناسب است و ما از این جهت خوشحالیم که شهرداری نیز در این زمینه با ما همراه است.
به گفته مدیرکل بهزیستی استان تهران مسوولیت شهر هم با شهردار است. در خصوص کودکان کار بخش عمده‌ای از وظایف برعهده سازمان بهزیستی است و در این فرآیند تاکنون شهرداری به ما خیلی کمک کرده است، از جمله بهاران ۹ و ۸/۵ را برای این منظور در اختیار ما قرار داده است. وی در پاسخ به این سوال که در گذشته هم طرح‌های ضربتی برای مقابله با آسیب‌های اجتماعی از جمله ساماندهی کودکان کار و خیابان ثمربخش نبوده است، با توجه به طرح‌های ناموفق گذشته آیا ممکن است این طرح هم به نتیجه نرسد، گفت: ما این موضوع را به شهرداری توضیح داده‌ایم که از آن طرح‌های قدیمی منسوخ شده فاصله بگیرد، چرا که دیگر از اقدامات ببند و بزن و برو که باعث بروز آسیب‌های بیشتر شده رهایی پیدا کرده‌ایم و فرآیندها در حال حاضر علمی و نظام‌مند شده است. طرح‌های ما دانش‌محور است و براساس قوانین و قواعد خاص در حال اجراست.
شاهرخی با بیان اینکه شهردار تهران نیز همه توضیحات ما در این خصوص را پذیرفته است و اعلام کردند که در این زمینه همراه ما هستند، به ایلنا گفت: در فرآیند ساماندهی کودکان کار، بهزیستی حضور دارد و شهرداری هم به ما کمک می‌کند، ما نیز به شهرداری توصیه کردیم که از ساختمان‌های بهاران در مناطق مختلف برای نگهداری کودکان کار استفاده شود و شهرداری نیز این پیشنهاد ما را پذیرفت.
وی درباره معتادان متجاهر اظهارکرد: درباره معتادان متجاهر نیز به شهرداری پیشنهاداتی را ارائه کردیم و گفتیم در بحث ماده ۱۵ که موضوع نگهداری اختیاری معتادان است، مسوولیت برعهده بهزیستی است، اما در خصوص مراکز ماده ۱۶ اگرچه مجوزهای لازم از سوی بهزیستی برای این مراکز صادر می‌شود و نظارت هم بر آنها دارد، اما نگهداری این افراد در مراکز ماده ۱۶ با توجه به اینکه معتادان متجاهر مجرم هستند و باید طبق قانون در جایی خاص نگهداری شوند باید ارگانی این کار را انجام دهد که توانایی نگهداری این افراد را داشته باشد. بهزیستی که نیروی نظامی ندارد تا بتواند از این افراد متخلف نگهداری کند بنابراین طبق فرامین مقام معظم رهبری سایر دستگاه‌ها باید در این زمینه به سازمان بهزیستی کمک کنند از همین‌رو در صحبت‌هایی که با شهردار تهران داشتیم قرار شد، شهردار تهران از نیروهای سپاه نیز در این زمینه استفاده کند، بنابراین در این زمینه از نیروهای سپاه، بسیج و نیروی انتظامی نیز کمک گرفته می‌شود.
از بگیر و ببند‌ها رهایی پیدا کرده‌ایم
جامعه‌شناسان شهری بر این عقیده‌اند که با طرح‌های ضربتی آسیب‌های اجتماعی را نمی‌توان حل کرد، زیرا عوامل ساختاری باعث بروز این مشکلات است، اما در هر صورت ممکن است برای مدت کوتاهی به طور مثال یک هفته یا دو هفته با اجرای طرح‌های ضربتی چهره شهر را تغییر دهیم، اما معمولا در این طرح‌های ضربتی این افراد را جمع‌آوری و در یک مکان نگهداری می‌کردند و از آنجا که منابع مالی زیادی می‌خواهد و نیازمند مکان‌های گسترده برای نگهداری این افراد است باید دید برای این موضوع فکری شده است.
در همین رابطه حسین ایمانی جاجرمی جامعه‌شناس شهری درباره اجرای این طرح‌های ضربتی گفت: گاهی اوقات تعریف ما از آسیب‌های اجتماعی تعریف جامعه‌شناختی است و آسیب اجتماعی را برآمده از عواملی مانند فاصله طبقاتی، مناطق فقیر و محروم و… می‌دانیم، اما گاهی اوقات هم ممکن است آسیب اجتماعی را یک لکه ننگ بدانیم و می‌خواهیم لکه‌گیری در این خصوص انجام شود. این نشان می‌دهد که یک برخورد سوری با قضیه صورت خواهد گرفت چراکه تا ریشه‌ها تغییر نکند، مشکل حل نخواهد شد و آسیب‌های اجتماعی معلول یک شرایط است.
وی با اشاره به رفع علت‌های آسیب اجتماعی گفت: رفع شکاف طبقاتی و رفع طبقات محروم از عهده شهرداری و دستگاه‌های نظامی و انتظامی ساخته نیست و باید بگویند برای این موارد چه برنامه‌ای دارند و می‌خواهند چه اقدام مشترکی با دیگر وزارتخانه‌ها مانند وزارت آموزش‌و‌پرورش، وزارت صنایع و… داشته باشند. شهرداری یک دستگاه محلی است اما بخشی از مشکلات شهر تهران به نظر می‌رسد به دلیل مهاجرت‌های گسترده‌ای است که به تهران می‌شود و باید برای این موضوع فکر اساسی شود.
جاجرمی با بیان اینکه به نظر می‌رسد این موضوع رویکرد دقیقی نباشد، خاطرنشان کرد: باید گفت که به طور موقت این طرح‌های ضربتی پاسخگو است و شکی در آن نیست اما به طور ریشه‌ای این نمی‌تواند آسیب اجتماعی را کم یا برطرف کند. پیش از این نیز چنین طرح‌هایی اجرا شده و از آنجا که این طرح‌ها گاها با شکست نیز همراه هستند باعث می‌شود، این مساله عمیق‌تر شود.
وی ادامه داد: وقتی به طور ریشه‌ای با یک موضوع برخورد نمی‌شود ممکن است باعث پخش شدن و گسترش آن مساله شود. رفع آسیب‌های اجتماعی موارد گفت‌وگویی است و باید در نتیجه گفت‌وگو به برنامه‌های مشخصی برای رفع آن برسیم. همچنین باید برنامه‌ای مشترک بین دستگاه‌های دولتی و سازمان‌های مدنی تدوین شود و صرفا یک بخش نمی‌تواند مسائل اجتماعی را رفع کند چراکه مسائل اجتماعی بسیار پیچیده است و نباید آن را ساده فرض کرد. ریشه بسیاری از این آسیب‌های اجتماعی به دهه ۳۰ یا ۴۰ باز می‌گردد که حل نشده باقی مانده است و تا حل نشود این مشکلات و آسیب‌ها وجود خواهند داشت.
این جامعه‌شناس خاطرنشان کرد: از سوی دیگر وقتی این افراد را عامل آسیب‌های اجتماعی در نظر بگیریم حل مساله را سخت‌تر خواهد کرد و هر امکانی که بتوانیم با کمک این افراد مشکل را حل کنیم از بین می‌رود، چراکه عموم برنامه‌های موفق بیشتر روی پیوند این افراد با اجتماع بنا شده است نه روی طرد این افراد از جامعه. همین الان هم جامعه این افراد را از خود رانده و مساله را تشدید کرده است. این افراد عموما از ارتباطات اجتماعی بسیار ضعیفی برخوردار هستند و باید برای گرداندن به اجتماع‌شان فکری شود تا دوباره یک شهروند عادی تلقی شوند.
وی ادامه داد: قطعا قصد این افراد در مدیریت جدید شهری خیر است و ما امیدواریم با اقدامات کارشناسی این طرح اجرا شود و این خیلی‌خوب است که شهرداری احساس مسوولیت کرده و می‌خواهد وارد میدان شود اما این کار یک کار شراکتی است و یک کار مبتنی بر درک مساله است و امیدواریم به این مسائل با رویکرد اجتماعی نگاه کنند تا موفق شوند.