تبعات توهین به شعور اجتماعی مردم

تقی آزاد‌ارمکی*
سال‌هاست که دولت‌ها در سطوح مختلف و مسائل متفاوت به جامعه گزارش عملکرد یک‌ساله خود را ارائه می‌دهند که این عمل پسندیده‌ای است. دولت آقای روحانی گزارش عملکرد ۱۰۰ روز و ۲۰۰ روز خود را مدام در رسانه‌ها اعلام می‌کرد اما موضوعی که در این‌گونه مواقع مورد توجه قرار نمی‌گیرد، شعور اجتماعی مخاطب است. نکته قابل تامل این است که صاحبان قدرت در این کشور تنها ایده‌های خود را بدون در نظر گرفتن تبعات اجتماعی آن بر افکار عمومی تکرار می‌کنند. مسوولانی که گزارش ارائه می‌دهند باید به دو بحث توجه ویژه‌ای داشته باشند: یکی اینکه مخاطب ارائه گزارش‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه کیست و دیگری اینکه منتقدان درخصوص این گزارش چه استنباطی خواهند داشت. از طرفی زبان بیان گزارش هم در این مقوله حائزاهمیت است، چراکه مسوولان کشورهای دیگر هم به صورت دقیق و شفاف گزارش ارائه نمی‌دهند، اما زبان آنها با آمار، اطلاعات، ارقام و شواهد آغشته است. آن چیزی که مسوولان کشور نسبت به آن بی‌اعتنا هستند بهره‌گیری از زبانی است که به مخاطب کمک کند تا مطلب را به درستی درک کند. این در حالی است که قاعدتا زبان برخی از مسوولان ما، زبان دستوری و از بالا به پایین است. چنین موضوعی به‌گونه‌ای معنی می‌شود که انگار خطاکار کس دیگری است و مسوولان همه تلاش‌های خود را انجام داده‌اند. آمار دقیقی که هرساله توسط برنامه بودجه کشور، مرکز آمار و پژوهش‌های اجتماعی ارائه می‌شود به درستی در دسترس همگان قرار دارد و انکار آن غیرممکن است. چه‌بسا منتقدان نیز به نسبت آن انتقاد ساده و روانی هم در رسانه‌ها انجام می‌دهند. بنابراین این بیان کلی که آقایان استفاده می‌کنند، در اصل جامعه را به سوی دوگانگی سوق می‌دهد. اینگونه اظهارنظرها به مرور میزان طرفداران را کاهش می‌دهد و به همان نسبت به صف منتقدان و معترضان اضافه می‌شود. بنابراین متاسفانه دولت‌ها در ایران در زمان بسیار کوتاهی طرفداران خود را از دست می‌دهند و به موازات آن معترضان و مخالفانشان بیشتر می‌شود، خصوصا همین مصاحبه اخیر آقای رییس‌جمهوری که باعث شد منتقدان و معترضان بیشتری پیدا کند، چراکه سیدابراهیم رییسی برخلاف تصورات توانایی استفاده از زبان ارتباطی با ملت و در عین حال ارائه آمار و ارقام دقیق را نداشت. ایشان تنها به بیان گزاره‌های کلی استنباط کرد و به گونه‌ای درخصوص کاهش تورم و قیمت‌ها در رسانه ملی سخن گفت که انگار واقعیت‌های اجتماعی را نمی‌داند و نمی‌شناسد.
در این مدت کوتاه برخی از افرادی که نسبت به اراده و تصمیمات صادقانه رییس‌جمهوری نگاه مثبتی داشتند، یک‌شبه منتقد ایشان شدند و طبق بررسی‌های میدانی میزان مخالفان آقای رییسی بیشتر شده است. این در حالی است که این‌گونه برنامه‌ها و ارائه گزارش‌ها باید از تعداد مخالفان بکاهد و ملت را درخصوص سیاست‌های پیش رو مجاب کند، اما متاسفانه این برنامه‌ها در جامعه نتیجه معکوس داده است. بنابراین پیش‌بینی می‌شود نه تنها سیاست‌های پیش روی دولت اجرا نشود، بلکه تعدادی نیز در برابر آن معترض خواهند بود، چراکه ارائه گزارش‌ها از سوی رییس‌جمهوری، وزرا و مسوولان در رسانه ملی به معنای کاهش شبهات برای جامعه است نه اینکه شبهه دیگری پیش بیاید. بنابراین این گفت‌و‌گوی رییس‌جمهوری با مردم هم محبوبیت او را در میان ملت کاهش داد و هم اعتماد اجتماعی را خدشه‌دار کرد. چنین شرایطی جامعه را در تنگناهای سیاسی، اجتماعی و اخلاقی قرار داده است.
* جامعه‌شناس و استاد دانشگاه