تجارت آزاد راهی برای خنثی کردن تحریم‌ها

توسعه روابط ایران و اوراسیا در حوزه‌های بانکی، حمل‌و‌نقل و انرژی

گروه بازرگانی- با توجه به تنوع بازار و منابع موجود در کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا پیوستن به این اتحادیه یک فرصت قابل توجه برای اقتصاد ایران ایجاد می‌کند و می‌توان از این طریق بخشی از اثرات تحریم‌ها را جبران کرد. قطعا ورود به اتحادیه اقتصادی اوراسیا و همکاری با این اتحادیه می‌تواند دروازه جدیدی برای اقتصاد ایران باشد که از این طریق می‌تواند با سایر اعضا به راحتی روابط اقتصادی برقرار کرده یا روابط خود را توسعه دهد.
تجارت آزاد با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا فرصتی استثنایی برای صادرات کالاهای نفتی و غیرنفتی ایران فراهم می‌کند که هرگز مشابه آن را در اختیار نداشته است. به دنبال عضویت در این اتحادیه اقتصادی، ایران می‌تواند به بازارهای ۵ کشور روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، بلاروس و ارمنستان دسترسی داشته باشد، آن هم معاف از گمرک و تعرفه‌های تجاری.
پیوستن به این اتحادیه، مزیت‌های اقتصادی بسیاری برای ایران به دنبال دارد، از جمله آن می‌توان به تخفیف‌های تعرفه‌ای برای صادرکنندگان ایرانی به کشورهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا اشاره کرد. همچنین از آنجا که اتحادیه اوراسیا با کاهش استفاده از دلار، سهم پرداخت‌های تجاری با ارز ملی را به ۷۰ درصد افزایش داده، می‌توان به کاهش استفاده از دلار در مبادلات تجاری خوش‌بین بود که این اتفاق در شرایط کنونی تحریم برای تجار ایرانی امیدوارکننده است. از دیگر مزایای پیوستن ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا می‌توان به ایجاد پل ارتباطی برای اتصال به بازار با بیش از ۱۸۰ میلیون نفر و بازار بالقوه‌ای برای افزایش صادرات کشور اشاره کرد.
اتحادیه اوراسیا یک بلوک اقتصادی متشکل از ۵ کشور ارمنستان، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان و بلاروس است که با ۱۸۳ میلیون نفر جمعیت فعال و تولید ناخالص داخلی هزار و ۹۰۰ میلیارد دلار، دارای رتبه اول در تولید نفت، رتبه دوم در تولید گاز و رتبه چهارم در تولید برق است که یکی از پررونق‌ترین بازارهای سرمایه‌گذاری در جهان به شمار می‌آید. این بلوک اقتصادی در ژانویه ۲۰۱۵ فعالیت خود را آغاز کرد.
طبق نقشه راه اتحادیه اوراسیا بر اساس میزان آزادی سرمایه، تجارت، خدمات و تحرک کالا این بلوک اقتصادی یکی از کارآمدترین ساختارهایی است که در حوزه شوروی سابق شکل گرفته است. فضایی که برای تسهیل تحقق اهداف اتحادیه در نظر گرفته شده شامل قوانین گمرکی، اشتغال، مالیاتی، پذیرش مدارک تحصیلی، بازار مشترک دارو و محصولات پزشکی است. یکی از نکات قوت این اتحادیه موتور متحرک و پیشران روسیه در آن است که این کشور توانسته تاکنون حرکت رو به جلوی این اتحادیه را حفظ کند.
زیرساخت‌ها، شهرک‌های بزرگ صنعتی و نیروی انسانی ماهر، مزارع کشاورزی، مجموعه‌های صنعتی- نظامی برخی از مزایای اعضای اوراسیاست. استقرار این اتحادیه در منطقه ژئواستراتژیک و کلیدی مابین شرق و غرب و در میان اتحادیه اروپا، چین، هند، آسیای میانه و خاورمیانه نیز نکته قابل توجه مثبت دیگر در خصوص این بلوک اقتصادی است.
ایران پانزده مرز مشترک زمینی یا آبی با کشورهای همسایه دارد. بنادر متعدد واقع در شمال ایران، دریای عمان و خلیج‌فارس در جنوب کشور و همچنین شبکه گسترده جاده‌ای و ریلی ایران شرایط مطلوبی را برای ترانزیت کالا بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا فراهم می‌کند. همچنین، ایران از منظر ژئوپلیتیک دارای موقعیت بسیار مناسب و کلیدی برای کریدور شمال- جنوب، کریدور خلیج‌فارس-دریای سیاه و ابتکار یک کمربندیک جاده دارد. از طرفی، ایران نقش کلیدی در شاهراه‌های موجود منطقه یعنی جاده ابریشم، راه‌آهن سراسری آسیا، تراسیکا و کریدور شمال و جنوب دارد. اقتصاد ایران و کشورهای حوزه آسیای مرکزی و قفقاز از توان هم‌تکمیلی جدی برخوردارند.
نقطه اتصال آسیا به اروپا
در این میان، مسعود خوانساری، رییس اتاق بازرگانی تهران در نشست دیپلماسی ایران و اوراسیا در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی درباره مزایای اقتصادی پیوستن ایران به این اتحادیه اظهار کرد: منطقه اوراسیا ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد خاص خود را دارد و نقطه اتصال آسیا به اروپا به حساب می‌آید. وی با اشاره به اهمیت تجارت آزاد ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، تصریح کرد: با امضای توافق تجارت آزاد با این اتحادیه برای نخستین‌بار مرزهای اوراسیا تا خلیج‌فارس گسترش یافته و فرصت بی‌نظیری برای همکاری همه‌جانبه این کشورها ایجاد شده است.
رییس اتاق بازرگانی تهران با اشاره به اینکه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا فرصتی برای خنثی‌سازی تحریم‌ها ایجاد کرده است، گفت: بخش‌های حمل‌و‌نقل، انتقال پول، تعیین مقررات یکپارچه در استانداردهای مشترک قرنطینه‌ای و ضوابط استاندارد مشترک کشورها از جمله موارد مورد تقاضای بخش خصوصی ایران با عضویت در این اتحادیه است.
خوانساری گفت: تجارت ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا در سال ۲۰۲۲ بیش از ۵ میلیارد دلار بوده که رشد قابل‌توجهی داشته و امیدواریم که این روند کماکان افزایش یابد.
توسعه روابط ایران و اوراسیا در حوزه‌های بانکی، حمل‌و‌نقل و انرژی
در ادامه این نشست، سیدجلال‌الدین
علوی سبزواری مدیرکل دفتر همکاری‌های اقتصادی وزارت امور خارجه در نشست دیپلماسی اقتصادی ایران و اوراسیا در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی با اشاره به اینکه به زودی پیوستن ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا نهایی می‌شود، اظهار کرد: همکاری‌های ما با کشورهای عضو اوراسیا نباید محدود به تجارت باشد که ما این موضوع را به اطلاع اعضا رسانده‌ایم و پیش‌نویسی نیز در این ارتباط تبادل شده و در دست بررسی است که شامل همکاری‌های حمل‌و‌نقل، انرژی و بانکی نیز می‌شود. وی ادامه داد: موضوعات حمل‌و‌نقل و انرژی نیز در اولویت دیپلماسی اقتصادی هستند و در مرحله بعد امنیت غذایی مورد توجه قرار دارد.
مدیرکل دفتر همکاری‌های اقتصادی وزارت امور خارجه تصریح کرد: ایجاد کریدور بین‌المللی در میان اعضا در حال بررسی است؛ صادرکنندگان کشورهای عضو می‌توانند از مسیرهای خشکی و دریای خزر به بازارهای ایران و دیگر کشورها دسترسی داشته باشند. علوی اضافه کرد: از مسیر ایران می‌توان به ترکیه، خلیج‌فارس و هندوستان دسترسی داشت بنابراین این توافق چندجانبه است که همه کشورها از جمله ایران از آن نفع خواهند برد. وی با اشاره به بحران انرژی موجود در جهان گفت: با همکاری کشورهای عضو این اتحادیه می‌توان امنیت انرژی را در دنیا تامین کرد و با توجه به همکاری‌هایی که تولیدکنندگان عضو این اتحادیه دارند می‌توانیم از بحران‌های جهانی عبور کنیم.
این مقام مسوول با اشاره به اینکه مناسبات نهادینه‌شده دوطرف باید برای تجارت آزاد افزایش یابد، گفت: تجارت آزاد با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا دستاورد بزرگی به حساب می‌آید. علوی با بیان اینکه درحال حاضر عضویت دائم ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا در دستور کار نیست، اضافه کرد: در این زمینه ما نیز تقاضایی از اتحادیه اوراسیا نداشته‌ایم بلکه عضویت ناظر را در دستور کار داریم.
او با اشاره به آنکه سفارت‌های کشورهای عضو اتحادیه‌های اقتصادی اوراسیا همکاری‌های اقتصادی مناسبی در ایران داشته‌اند، گفت: برای اولین بار است که ایران عضو یک بلوک متمرکز می‌شود و از طرفی اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز نوپاست، به همین منظور فعالیت‌های مطالعاتی در ایران و به صورت مشترک با دیگر کشورها خواهیم داشت.
سهم بزرگ تجاری ایران و روسیه در اتحادیه اوراسیا
کاوه زرگران رییس کمیسیون کشاورزی و صنایع تبدیلی اتاق بازرگانی تهران در ادامه این نشست اظهار کرد: سهم بزرگ تجارت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا متعلق به ایران و روسیه و در مرحله بعد ایران با قزاقستان خواهد بود، اما هنوز زیرساخت‌های مناسب برای تجارت با این کشورها شکل نگرفته است و در دریای خزر برای حمل‌و‌نقل با کمبود کشتی مواجه هستیم.
رییس کمیسیون کشاورزی و صنایع تبدیلی اتاق بازرگانی تهران با اشاره به اینکه در کشور روسیه سالانه ۱۵۰ میلیون تن غلات تولید می‌شود، گفت: ایران سالانه ۱۷ تا ۱۸ میلیون تن غلات وارد می‌کند، اما با توجه به ظرفیت‌های محدود حمل‌و‌نقل بین ایران و روسیه حداکثر می‌توانیم سالانه سه میلیون تن غلات را از این کشور وارد کنیم که بخشی از آن نیز به دلیل همین مشکلات حمل‌و‌نقل از دریای سیاه به خلیج‌فارس انتقال داده و از آنجا دوباره تخلیه و بارگیری می‌شود.
او ادامه داد: در دریای خزر تنها ۱۰۰ کشتی غله‌بر قدیمی وجود دارد که با یخ زدن دریاچه در فصل زمستان قیمت آنها به حدی بالا می‌رود که دیگر صرفه اقتصادی هم برای حمل‌و‌نقل کالاهایی مانند غلات از بین می‌رود.
ضرورت سرمایه‌گذاری برای افزایش شناور در دریاچه خزر
زرگران با بیان اینکه نیازمند سرمایه‌گذاری برای اضافه شدن شناور در دریاچه خزر هستیم، گفت: تجارت با روسیه و کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا افزایش یافته است، اما با توجه به وسعت بزرگ بازار روسیه هنوز می‌توانیم کالاهای زیادی به این کشور صادر کنیم. وی اضافه کرد: گندم روسیه را می‌توانیم در ایران آرد و مجددا صادر کنیم. همچنین پتانسیل‌های مختلفی برای تجارت با این کشور در زمینه‌هایی مانند محصولات خام کشاورزی وجود دارد.
مزیت پیوستن روسیه به کلوب تحریم برای ایران
زرگران با اشاره به مشکلات موجود برای تجارت با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا از جمله روسیه گفت: از شش سال گذشته مشکل انتقال گندم را به دلیل مباحث بانکی داشتیم؛ از همان زمان با توجه به تحریم‌هایی که علیه ایران وجود داشت روسیه تمایل به همکاری‌های زیادی با ایران نداشت، اما با توجه به اینکه اکنون خود نیز در کلوب تحریم قرار گرفته است می‌توان امیدوار بود که مشکل تبادلات بانکی بین دو کشور رفع شود که بعد از آن با دیگر کشورهای عضو اوراسیا نیز می‌توان تبادلات بانکی داشت، اما هنوز این مشکل رفع نشده است.