تجارت در تنگنا

«جهان‌صنعت»- این روزها از زمین و آسمان برای تجارت خارجی کشور مصیبت می‌بارد. درحالی که فعالان اقتصادی در شوک ورود ایران به لیست سیاه FATF که هزینه تجارت را بیش از پیش افزایش می‌دهد بودند، افزایش شیوع ویروس کرونا به طور کلی واردات و صادرات را متوقف کرد. در حال حاضر نه تنها ورود کامیون‌های حامل کالاهای صادراتی به کشورهای دوست و همسایه با ممنوعیت روبه‌رو شده بلکه حتی ورود برخی مواد اولیه و کالاهای مورد نیاز در داخل کشور نیز به مشکل خورده چرا که مرز بسیاری از کشورها به روی ایران بسته شده است. اما توقف مبادلات تجاری در شرایط فعلی علاوه بر اینکه به تجارت خارجی و اقتصاد ضربه می‌زند، هزینه‌های زیادی را برای تجار به دنبال دارد، چرا که در حال حاضر بسیاری از کالاهایی که پشت مرزها باقی مانده‌اند، مواد غذایی هستند که در صورت توقف بیش از اندازه دچار فساد خواهند شد. آنچه به دنبال شیوع ویروس کرونا برای تجارت خارجی کشور حادث شده در حالی است که با ورود ایران به لیست سیاه کارگروه ویژه اقدام مالی، هزینه مبادلات تجاری برای فعالان اقتصادی بیش از گذشته افزایش پیدا کرده است. به این ترتیب در شرایط فعلی می‌توان گفت که واردات و صادرات کشور از جهات گوناگون تحت تاثیر قرار گرفته که می‌تواند اقتصاد این روزهای کشور را با بحران بیشتری روبه‌رو کند.
تجارت پرهزینه
در همین خصوص رییس کمیسیون حمایت قضایی و مبارزه با فساد اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران گفت: بازگشت به لیست سیاه FATF هزینه تجارت را بیش از پیش افزایش می‌دهد.
حسن فروزان‌فر اظهار کرد: باتوجه به مجموع گرفتاری‌ها با پیوستن ایران به لیست سیاه FATF اتفاق بزرگ و جدیدی نمی‌افتد، چرا که پیشتر هم در شرایطی قرار داشتیم که زمینه‌های ارتباط بانکی به دلیل تحریم‌های آمریکا و عدم همکاری رسمی بانک‌ها با ما فراهم بود. وی تصریح کرد: در همین وضعیت تحریم‌های سختگیرانه، کونلون بانک چین و چند جای دیگر هم تعاملات را با ما متوقف کرده بودند. بنابراین آنقدر در تنگنا هستیم که عملا ورود به لیست سیاه FATF تغییرات عمده‌ای در تعاملات با دنیا فراهم نمی‌کند. پیشتر نیز نه شرکت‌ها آماده بودند به صورت مستقیم با ما در تعامل باشند و نه بانک‌های کشورهای مختلف تعاملات رسمی با ما داشتند.
فروزان‌فر با بیان اینکه ورود به این لیست یعنی بازگشت به این مسیر دشوارتر از پیش خواهد بود، افزود: یک بار زمان برجام و پس از اینکه در لیست سیاه بودیم تلاش کردیم با ارائه توضیحات و در نظر گرفتن اصلاحات در نظام پولی و بانکی، خودمان را از این ورطه بیرون آوریم اما در نهایت موفق نشدیم و به این لیست بازگشتیم و اکنون خروج مجدد از لیست سیاه کاری سخت‌تر از گذشته است.
عضو اتاق بازرگانی تهران مذاکرات پیش‌رو برای خروج از لیست سیاه را دشوار خواند و گفت: با اتفاقی که رخ داد، تعاملات کامل متوقف است و هیچ رفت و آمد رسمی به سادگی در تعاملات تجاری نخواهیم داشت و در نهایت مجبوریم با هزینه‌های بیشتر و صرف زمان بیشتر فعالیت‌های تجاری محدود را انجام دهیم. به گفته وی، این هزینه‌ها شامل استفاده از شرکت‌های واسطه غیرایرانی و یا جابه‌جا کردن پول می‌شود که در نهایت هزینه‌های مبادلات را بالا می‌برد.
عضو اتاق بازرگانی تهران با اعتقاد به اینکه بازگشت به لیست سیاه روند تجاری کشور را متوقف نمی‌کند، افزود: این لیست توصیه‌ای است به کشورهای دیگر مبنی بر اینکه در مراوداتشان با کشورهای عضو لیست سیاه دقت داشته باشند و از این نظر مسوولیت سنگینی برای تعامل با ایران به دوش کشورها می‌گذارد، اما ممنوعیت یا قطعنامه نیست که کشورهای دیگر را از برقراری تعامل با آن کشور منع کند.
رییس کمیسیون حمایت قضایی و مبارزه با فساد اتاق بازرگانی تهران خاطرنشان کرد: ورود به لیست سیاه تفاوت عمده‌ای در کوتاه‌مدت ایجاد نمی‌کند و تنها تعاملات را دشوارتر و پرهزینه‌تر می‌کند.
فروزان‌فر معتقد است اگر روزی شرایط تحریم اصلاح شود، آن زمان اولین موضوع قطعا پیوستن به FATF خواهد بود. وی راه‌حل کنونی را تلاش برای اصلاح نظام پولی عنوان کرد و گفت: در این شرایط نباید با بهانه قرار گرفتن در لیست سیاه FATF خودمان را متوقف کنیم، بلکه با تمام توان متمرکز باشیم بر اینکه نظام بانکی و پولی خود را از وضعیت عدم شفافیت و خطاها نجات دهیم و سعی کنیم تا جای ممکن از این وضعیت خارج شویم.
باید مشکلاتمان را با دنیا حل کنیم
همچنین عضو دیگر اتاق بازرگانی تهران نیز در این رابطه گفت: وقتی روابط عادی بانکی و مبادلات با سایر کشورها نداشته باشیم مشخص است به مشکلاتمان اضافه می‌شود. احمد صادقیان تصریح کرد: با این اتفاق روابط بانکی که پیشتر به دلیل تحریم‌ها محدود بود، محدودتر و همه مسائلی که ارتباط با تجارت و تولید دارد دچار مشکل می‌شود، چرا که حتی معدود نقل‌وانتقالات سابق به راحتی نمی‌تواند انجام شود.
وی با اعتقاد به اینکه بازگشت به لیست سیاه در کوتاه‌مدت اثر خود را نشان می‌دهد، افزود: شاید عموم مردم در بلندمدت متوجه تبعات منفی آن شوند اما فعالان اقتصادی که تجارت در راس امور آنان قرار دارد به وضوح آن را لمس خواهند کرد. صادقیان با بیان اینکه باید مشکل‌هایمان را با دنیا حل کنیم، گفت: روابط با دنیا باید عادی‌تر شود چرا که عدم ارتباط باعث بروز مشکلات متعدد به‌خصوص برای تجارت می‌شود.
واردات هم به مشکل خورد
براساس آنچه کارشناسان می‌گویند، راه بسیار سختی پیش روی تجار قرار دارد. ورود به لیست سیاه FATF در حالی تجارت خارجی کشور را در بلندمدت با هزینه‌های بیشتری روبه‌رو خواهد کرد که در شرایط فعلی شاهد این هستیم که به دنبال شیوع ویروس کرونا در کشور و بی‌تدبیری مسوولان برای جلب اطمینان کشورهای همسایه از سلامت کالاهای صادراتی، بسیاری از کالاها پشت مرزها متوقف شده‌اند و تا چند روز دیگر بسیاری از آنها که شامل مواد غذایی هستند فاسد خواهند شد. نکته قابل توجه اینکه در حال حاضر تنها صادرات نیست که به دلیل شیوع این ویروس در کشور به مشکل خورده، بلکه واردات نیز با محدودیت روبه‌رو شده است.
بر همین اساس دبیر انجمن کاربری‌سازان، تولیدکنندگان تجهیزات پشت کامیون و کشنده‌ها گفت: با شیوع ویروس کرونا مشکلاتی برای صادرات پشت کامیون و کشنده‌ها رخ داده است. در گذشته به کشورهای ارمنستان، عراق، عربستان، مصر، اردن، امارات متحده عربی، کویت، ترکمنستان و تاجیکستان و حاشیه خلیج‌فارس صادرات داشتیم که اکنون با شیوع این بیماری به صفر رسیده است.
امیر تربی ادامه داد: با شیوع این بیماری نه تنها صادرات بلکه واردات هم به مشکل برخورده است. در گذشته برخی قطعاتی که مورد نیازمان بود مانند پمپ و شلنگ از ترکیه یا چین وارد می‌شد اما هم‌اکنون وارداتی هم نداریم که کارمان را دچار مشکل می‌کند.
دبیر انجمن کاربری‌سازان عمده‌ترین مشکلات کاربری‌سازان را پیدا نکردن شاسی در بازار دانست و گفت: هم‌اکنون اگر هم قطعه‌ای در بازار موجود باشد دست دوم است که برخی از آنها استاندارد لازم را ندارند. قطعا زمانی که کاربری وجود نداشته باشد فعالان این صنعت بیشتر به سمت خودرو‌های دست دوم روی می‌آورند.
دبیر انجمن کاربری‌سازان تولیدکنندگان تجهیزات پشت کامیون و کشنده‌ها با اشاره به اینکه با کاهش تولید در صنعت کاربری‌سازی با مشکلاتی روبه‌رو خواهیم شد، گفت: در تولید سازه‌های پشت کامیون و کشنده‌ها از فولاد استفاده می‌شود و به دلیل اینکه در کشور کمبود از این جهت وجود دارد، مجبور هستیم این کالا را وارد کنیم که با توجه به شرایط پیش آمده واردات آن نیز متوقف شده که در این خصوص مشکلات‌مان زیاد شده است.
توقف واگن‌های مواد غذایی پشت مرز
رییس اتاق بازرگانی ایران و تاجیکستان نیز از احتمال فساد مواد غذایی صادراتی خبر داد و گفت: باید توجه داشت اکثر بار واگن‌های مرز ترکمنستان مانند سیب درختی با خطر فسادپذیری مواجه هستند و امیدواریم زودتر ترخیص آنها
محقق شود.
محمدحسین روشنک در مورد تعیین تکلیف ۳۰ واگن از محصولات کشاورزی و موادغذایی که در مرز ایران و ترکمنستان مانده‌اند، اظهار کرد: با همکاری معاون استاندار و سفیر ایران در ترکمنستان قرار بود مجوز عبور این واگن‌ها صادر شود که تا این لحظه صورت نگرفته است. چون این واگن‌ها از کشور ترکمنستان به کشورهای آسیایی خواهند رفت، ترکمنستان عبور آنها را منوط به ارسال پیام قرنطینه از سوی کشورهای مقصد کرده است.
وی ادامه داد: بنابراین در این شرایط فعالیت سفرا و فعالان سیاسی و اقتصادی ایران در کشورهای آسیای میانه مهم است تا با رایزنی این مجوز صادر شود وگرنه با مشکل روبه‌رو خواهیم شد. رییس اتاق بازرگانی ایران و تاجیکستان تصریح کرد: امروزه تقریبا همه کشور با ویروس کرونا درگیر هستند و باید توجه داشت کالاهای واگن‌ها هم ارتباطی با این موضوع ندارند بنابراین در این شرایط دیپلماسی کشور از نقش مهمی برخوردار است.
رییس اتحادیه صادرکنندگان و واردکنندگان خراسان با بیان اینکه در حال حاضر مشکلی در تبادلات کالایی با افغانستان وجود ندارد، گفت: در حال حاضر تمام مرزهای دو کشور باز است و با همکاری راهداری و گمرک در مبادلات دوجانبه روان‌سازی شده است. اما باید توجه داشت که با ورود بار جدید، درخواست داریم روند ترخیص با سرعت بیشتری صورت گیرد تا مشکلی برای رانندگان نیز به وجود نیاید.
صادرات ایران سیستماتیک و برنامه‌ریزی‌شده نیست
رییس کمیسیون تسهیل صادرات غیرنفتی اتاق بازرگانی ایران هم با اشاره به معطلی کامیون‌ها در مرزها اعلام کرد: تقریبا تمام مرزهای مشترک به دلیل ویروس کرونا متوقف شده‌اند، اما تراکم کامیون‌های صادراتی در مرزهای عراق بیشتر است.
جمشید نفر افزود: باید جریان بهداشتی کرونا را رعایت کنیم تا به دنبال آن مرزها نیز در زمان کوتاه بازگشایی شود.
وی با بیان اینکه صادرات در ایران سیستماتیک و برنامه‌ریزی‌شده نیست، افزود: از قبل باید همه چیز را مدیریت کنیم به این معنا که وقتی اعلام شد ۲۰۰ کامیون پشت مرزها متوقف شده‌اند، صادرکنندگان باید تا برطرف شدن ترافیک، صبوری و سپس اقدام به ارسال محموله‌های صادراتی خود کنند.
به گفته رییس کمیسیون تسهیل صادرات غیرنفتی اتاق بازرگانی ایران، صادرکنندگان همچنان کامیون به مرزهای متوقف ارسال می‌کنند که این کار ترافیک پشت مرزها را بیشتر می‌کند.
نفر با بیان اینکه صرف تولید کالای باکیفیت برای صادرات کفایت نمی‌کند، گفت: مشکل اساسی این است که ساختار اقتصادی ما صادراتی نیست و ابزار آن نیز صادرات‌محور و برنامه‌ریزی‌شده نیست. این در حالی است که برای اقتصاد صادراتی باید سیستم لجستیک و جاده‌ها همگی در خدمت صادرات باشد.