تجربه جهانی سرمایه‌گذاری در بورس

مدیریت تحقیق و توسعه شرکت بورس تهران در گزارشی ضمن ارائه تعریفی از سرمایه‌گذار حرفه‌ای در بورس‌های جهانی، به بررسی نحوه فعالیت این سرمایه‌گذاران در بورس‌های استانبول، مالزی، وین، لوکزامبورگ و پراگ پرداخت.
به گزارش فردای اقتصاد سرمایه‌گذاران با توجه به تجربه و دانش خود در زمینه فعالیت‌های سرمایه‌گذاری به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند که می‌توان به سرمایه‌گذاران خرد و حرفه‌ای اشاره کرد. سرمایه‌گذاران حرفه‌ای کسانی هستند که قادر به اخذ تصمیمات سرمایه‌گذاری برای خود بوده و دارای تجربه، دانش و تخصص برای ارزیابی ریسک‌های سرمایه‌گذاری هستند. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد نحوه فعالیت سرمایه‌گذاران حرفه‌ای در بورس‌های اوراق بهادار متفاوت است. بورس‌های اوراق بهادار همچون بورس استانبول و مالزی اقدام به ایجاد بازاری کرده‌اند که فقط سرمایه‌گذاران حرفه‌ای مجوز فعالیت در آن را دارند و مجزا از سایر بازارهای معاملاتی دیگر است. این بازارها دارای الزامات پذیرش آسان‌تر و راحت‌تری نسبت به بازارهای اصلی بورس‌ها بوده و همچنین می‌توانند دارای قواعد معاملاتی یکسان یا متفاوت با سایر بازارها باشند. لازم به ذکر است اوراق بهادار پذیرفته شده در این بازار ممکن است دارای ریسک معاملاتی بالا و نقدشوندگی پایینی باشد. بورس‌های اوراق بهادار دیگری همچون بورس وین و لوکزامبورگ نیز یک بخش معاملاتی ایجاد کرده‌اند که در آن، ناشران می‌توانند اوراق بهادار خود را فقط به سرمایه‌گذاران حرفه‌ای عرضه کنند. همچنین در بورس اوراق بهادار پراگ، صندوق‌هایی طراحی شده‌اند که فقط قابل عرضه به سرمایه‌گذاران حرفه‌ای هستند و سرمایه‌گذاران خرد امکان خرید و فروش واحدهای سرمایه‌گذاری این صندوق‌ها را ندارند. در بازار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای انواع مختلف اوراق بهادار قابلیت معامله دارند که می‌توان به سهام شرکت‌ها، اوراق بدهی، وارانت‌ها، گواهی‌ها و صندوق‌های سرمایه‌گذاری اشاره کرد. لازم به ذکر است در برخی بورس‌ها همچون بورس وین و پراگ، سهام شرکت‌ها قابل معامله در بازار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای نیست. در ایران اما هر چند برخی از عرضه‌های اولیه تنها به سرمایه‌گذاران حرفه‌ای اختصاص می‌یابد اما بازاری مختص این سرمایه‌گذاران وجود ندارد و به نظر می‌رسد تشکیل بازاری تحت عنوان بازار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای با قواعد معاملاتی متفاوت از سایر بازارها الزامی است تا برخی از ابزارها و نهادهای مالی با ریسک بالا و نقدشوندگی پایین همچون شرکت پروژه‌ها، صندوق‌های پوشش ریسک، صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی و غیره بتوانند در آن پذیرش یا درج شوند.
برخی از اوراق بهادار عرضه شده در بورس‌های اوراق بهادار همچون سهام شرکت‌های استارت‌آپ، کارآفرین و شرکت‌های کوچک و متوسط، واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های پوشش ریسک و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی، به دلیل ریسک معاملاتی بالا و نقدشوندگی پایینی که دارند برای عرضه به عموم مردم مناسب نیستند و سرمایه‌گذاران خاص خود را می‌طلبند. چنین سرمایه‌گذارانی باید دارای افق سرمایه‌گذاری بلندمدت باشند و دانش و تخصص کافی در زمینه تجزیه و تحلیل سرمایه‌گذاری‌ها داشته باشند. همچنین برخی از ناشران پذیرفته‌شده در بورس‌های اوراق بهادار تمایلی به عرضه اوراق بهادار خود به سرمایه‌گذاران خرد ندارند و سرمایه‌گذاران خاصی را برای عرضه مدنظر قرار می‌دهند. در بورس‌های اوراق بهادار به این‌گونه سرمایه‌گذاران، حرفه‌ای گفته می‌شود که از جمله سرمایه‌گذاران حرفه‌ای می‌توان به نهادهای مالی، بانک‌ها، شرکت‌های بیمه، صندوق‌های بازنشستگی، اشخاص حقیقی و حقوقی ثروتمند (دارا بودن حداقلی از دارایی و درآمد) و غیره اشاره کرد. مدیریت تحقیق و توسعه شرکت بورس تهران در گزارشی به قلم کامران سلمانی‌قرائی، ضمن ارائه تعریفی از سرمایه‌گذار حرفه‌ای در بورس‌های اوراق بهادار، به بررسی نحوه فعالیت سرمایه‌گذاران حرفه‌ای در بورس‌های استانبول، مالزی، وین، لوکزامبورگ و پراگ پرداخته است.
سرمایه‌گذار حرفه‌ای کیست؟
سرمایه‌گذاران با توجه به تجربه و دانش خود در زمینه فعالیت‌های سرمایه‌گذاری به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند که می‌توان به سرمایه‌گذاران خرد و حرفه‌ای اشاره کرد.
بازارهای سرمایه اتحادیه اروپا
مطابق با قانون اتحادیه اروپا (MiFID) سرمایه‌گذاران حرفه‌ای کسانی هستند که دارای تجربه، دانش و تخصص در زمینه اتخاذ تصمیمات سرمایه‌گذاری هستند و ریسک‌های ناشی از آنها را به طور صحیحی ارزیابی می‌کنند. سرمایه‌گذاران با ویژگی‌های زیر به عنوان سرمایه‌گذاران حرفه‌ای در نظر گرفته می‌شوند:
۱- نهادهایی که برای فعالیت در بازارهای مالی ملزم به دریافت مجوز هستند که شامل موسسات اعتباری، شرکت‌های سرمایه‌گذاری، سایر موسسات مالی دارای مجوز، شرکت‌های بیمه، طرح‌های سرمایه‌گذاری تجمعی، صندوق‌های بازنشستگی، معامله‌گران مشتقه کالایی و سایر سرمایه‌گذاران نهادی است.
۲- شرکت‌های بزرگی که حداقل دو مورد از سه معیار زیر را رعایت می‌کنند:
مجموع دارایی‌های ثابت و جاری حداقل ۲۰ میلیون یورو باشد.
گردش مالی خالص سالانه حداقل ۴۰ میلیون یورو باشد.
وجوه نقد متعلق به خودش حداقل ۲ میلیون یورو باشد.
۳- دولت‌های ملی و منطقه‌ای، ارگان‌های دولتی که بدهی‌های عمومی را مدیریت می‌کنند، بانک‌های مرکزی، موسسات بین‌المللی و فراملی مانند بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول، بانک مرکزی اروپا، بانک سرمایه‌گذاری اروپا و سایر سازمان‌های بین‌المللی مشابه
۴- سایر سرمایه‌گذاران نهادی که فعالیت اصلی آنها سرمایه‌گذاری در ابزارهای مالی است از جمله نهادهایی که به اوراق بهادارسازی دارایی‌ها اختصاص داده شده‌اند.
۵- سرمایه‌گذارانی که حداقل دو مورد از سه معیار زیر را رعایت می‌کنند:
دارای پرتفوی مالی (اوراق بهادار و پول نقد) با حداقل ارزش ۵۰۰ هزار یورو باشند
طی ۴ فصل اخیر، در هر فصل حداقل ۱۰ معامله با اندازه قابل توجه انجام داده باشند
حداقل یک سال تجربه مرتبط در زمینه مالی داشته باشند
بورس استانبول
مطابق با قوانین جدید بازار سرمایه ترکیه، کارگزار باید سرمایه‌گذاران را در دو دسته سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و سرمایه‌گذاران معمولی طبقه‌بندی کرده و به تمام تعهدات خود مطابق با این طبقه‌بندی عمل کند. طبق قانون، کارگزار موظف به ارائه اطلاعات به مشتریان در رابطه با طبقه آنها و حقوق آنها برای تغییر طبقه براساس قوانین مربوطه است.
سرمایه‌گذاران حرفه‌ای به مشتریانی گفته می‌شود که قادر به اخذ تصمیمات سرمایه‌گذاری برای خود بوده و دارای تجربه، دانش و تخصص برای ارزیابی ریسک‌های سرمایه‌گذاری هستند. برای اینکه سرمایه‌گذار به عنوان سرمایه‌گذار حرفه‌ای در نظر گرفته شود، باید یکی از شرایط زیر را رعایت کند:
۱- نهادهای مالی، بانک‌ها، شرکت‌های مدیریت سبد، موسسات سرمایه‌گذاری تجمعی، صندوق‌های بازنشستگی، شرکت‌های بیمه، موسسات تامین مالی وام رهنی، شرکت‌های مدیریت دارایی و صندوق‌های مشاغل و بازنشستگی خارجی معادل آنها، موسسات و نهادهای عمومی، بانک مرکزی ترکیه، بانک جهانی و موسسات فراملی همچون صندوق بین‌المللی پول و سایر موسسات واجد شرایط که توسط هیات بازارهای سرمایه ترکیه مشابه با موسسات فوق‌الذکر تلقی می‌شوند.
۲- موسساتی که حداقل دارای دو معیار زیر باشند:
حداقل مجموع دارایی‌ها برابر ۵۰ میلیون لیر ترکیه باشد
حداقل گردش مالی خالص سالانه برابر ۹۰ میلیون لیر ترکیه باشد
حداقل سرمایه سهامی برابر ۵ میلیون لیر ترکیه باشد.
۳- سرمایه‌گذاران معمولی که تحت درخواست به کارگزار به عنوان سرمایه‌گذاران حرفه‌ای تلقی می‌شوند (سرمایه‌گذاران حرفه‌ای تحت درخواست): آن دسته از سرمایه‌گذاران معمولی که حداقل دو تا از ویژگی‌های زیر را رعایت می‌کنند، در صورت درخواست کتبی می‌توانند به عنوان سرمایه‌گذاران حرفه‌ای طبقه‌بندی شوند:
طی سال اخیر، در هر فصل دارای حداقل ۱۰ معامله با اندازه حداقل ۵۰۰ هزار لیر ترکیه در بازارهای درخواست شده برای معامله باشد
دارای مجموع ارزش دارایی مالی (شامل سپرده‌های نقدی و ابزارهای بازارهای سرمایه) بیش از یک میلیون لیر ترکیه باشد
حداقل به مدت ۲ سال در پست‌های مدیریت ارشد در بخش مالی کار کرده باشد یا در بخش بازارهای سرمایه به عنوان پرسنل متخصص کار کرده باشد یا دارای مجوز سطح بالای فعالیت در بازارهای سرمایه یا مجوز ابزارهای مشتقه باشد.
نحوه فعالیت سرمایه‌گذار حرفه‌ای در بورس‌های جهان
نحوه فعالیت سرمایه‌گذاران حرفه‌ای در بورس‌های اوراق بهادار مختلف، متفاوت است که بدین منظور، بورس‌های استانبول، مالزی، وین، لوکزامبورگ و پراگ مورد بررسی قرار گرفته‌اند. برخی از بورس‌های اوراق بهادار همچون بورس استانبول و مالزی، بازاری مجزا از سایر بازارهای معاملاتی در نظر گرفته‌اند که در این بازار، فقط سرمایه‌گذاران حرفه‌ای امکان خرید و فروش اوراق بهادار را دارند.
لازم به ذکر است که این بازارها دارای الزامات پذیرش متفاوت از سایر بازارهای اصلی بورس هستند. در بورس‌های وین و لوکزامبورگ نیز یک بخش جداگانه تحت عنوان بخش سرمایه‌گذاران حرفه‌ای، برای فعالیت سرمایه‌گذاران حرفه‌ای ایجاد شده است که ناشران پذیرفته‌شده در بازارهای اصلی این بورس‌ها می‌توانند اقدام به انتشار و عرضه برخی اوراق بهادار خود در این بخش، فقط به سرمایه‌گذاران حرفه‌ای کنند. در بورس پراگ نیز، برخی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری راه‌اندازی شده‌اند که واحدهای سرمایه‌گذاری آنها فقط به سرمایه‌گذاران حرفه‌ای عرضه می‌شوند که به آنها صندوق‌های سرمایه‌گذاران حرفه‌ای گفته شود.